nieuws

NL Architects stopt gentrificatie in Hamburg

Geen categorie

Terwijl in Londen buurtbewoners in opstand komen tegen de verhipstering van hun buurten, is in Hamburg een belangrijke slag gewonnen in de strijd tegen gentrificatie. NL Architects vocht mee in de voorhoede. Een buurtbeweging bracht ontwikkelaar en gemeente op de knieën en organiseerde een prijsvraag. Het plan voor de Spielbudenplatz dat NL Architects en BeL ontwierpen, won met instemming van betrokken partijen en bewoners.

NL Architects stopt gentrificatie in Hamburg

Door Sander Woertman

Wat zich nu afspeelt in Londen vond vijf jaar geleden plaats in Hamburg. Bewoners van de wijk St. Pauli kwamen in opstand tegen plannen van de firma Bayerische Hausbau om de sociale woningbouw op een aangekocht stuk grond te slopen en te vervangen door dure appartementen. Onderzoek wees volgens ontwikkelaar uit dat de zogenaamde ESSO-Hauser die er stonden, bouwvallig waren.

Angst voor verdringing

In het rijke Hamburg is St. Pauli een relatief vreemde eend in de bijt. De buurt kent een rijkgeschakeerde bevolking, bestaande uit minder draagkrachtigen, kunstenaars en andere subculturen. De angst dat de ontwikkeling van het blok aan de Spielbudenplatz de aanleiding zou zijn van verdringing ten gunste van hipsters en veelverdieners was niet ongegrond. De wijk is een geliefd uitgaansgebied ook hier rukken de designhotels op.


Waar een rel al niet goed voor is

De heftigheid van de rellen is wellicht de reden dat gemeente en ontwikkelaar uiteindelijk hun oren lieten hangen naar de buurtbewoners. Een gedreven bewonersinitiatief committeerde zich onder de naam Planbude aan het vinden van een alternatief plan voor de Spielbudenplatz. Een intensief proces volgde waar alle lagen van de bevolking bij werden betrokken. Het doel: “Knack den St. Pauli Code”. Uiteindelijk moest dat ertoe leiden dat er een plan op tafel zou komen dat het dna van de buurt in zich zou dragen.

 

Slimme kleiwedstrijd

De code waar de initiatiefnemers naar op zoek waren, waren de bestanddelen die het unieke karakter van de wijk maken. Kamiel Klaasse van NL Architects vertelt vol enthousiasme over het proces waarmee dat boven water werd gehaald. Naast bijvoorbeeld een fotografiewedstrijd, bedachten de organisatoren een slimme kleiwedstrijd. Klaasse: “Het idee daarachter is dat klei een specifieke dichtheid heeft. Buurtbewoners konden met een vooraf vastgestelde hoeveelheid klei aan het werk op hun eigen schaalmodel. Wat je vervolgens ook maakt, het heeft in het schaalmodel altijd dezelfde massaverhouding als resultaat. En er valt een stuk eenvoudiger mee te werken dan foam.”

 

De St. Pauli code

NL architects deden samen met het Duitse architectenbureau BeL Sozietät für Architektur BDA mee aan de ontwerpcompetitie die door Planbude werd uitgeschreven. Daarbij werd goed gekeken naar de St. Pauli Code, die uitging van de volgende onderdelen:

  • Verschillende woontypologieën in één blok
  • Benutten van het dakvlak
  • Betaalbaarheid van woningen
  • Gemengd publiek op straat
  • Fijnmazigheid en differentiatie in de plannen

  

Fundament voor groei

Een aantal van de bovenstaande ingrediënten zijn in Nederland al langer gemeengoed in de woningbouw. En dat droeg wellicht ook bij aan het succes van het plan dat NL architects en BeL maakten. Zowel de bewoners als de ontwikkelaar en de gemeente waren het eens: het open planningsproces heeft geleid tot een plan dat boven zichzelf uitgestegen is. Op de site van Planbude valt te lezen: “De ontsluiting van lokale kennis heeft een fundament gelegd waarop een nieuw stuk St. Pauli kan groeien.”

‘Sympatieke Hollanders’

“NL en BEL hebben de uitgangspunten zoals die door Planbude zijn vastgesteld, volledig doorgrond en omgevormd tot een sterk concept. De gevraagde fijnmazigheid is door de sympatieke Hollanders en de Keulse architecten vertaald naar veel verschillende huizen. Want dat was wat de buurt absoluut wilde voorkomen: niet nog een grootschalig complex uit staal en glas. Het model past in de buurt alsof het er altijd al was.”

 

Alternatief voor gentrificatie?

Is hiermee een model gevonden dat een alternatief biedt voor gentrificatie? Volgens Klaasse hebben de lokale rellen bijgedragen aan het adopteren van het alternatieve ontwikkelingsmodel: de gemeente en ontwikkelaar waren wanhopig: de druk om iets goeds te realiseren dat de buurt tevreden zou stellen was enorm. Het proces was ook relatief kostbaar, wat de ontwikkelaar tijdens presentatie de uitspraak ontlokte dat het vrij onmogelijk zou zijn om elders nogmaals te herhalen. Klaasse is daarvan niet overtuigd. Het proces is goed gedocumenteerd en kan een volgende keer veel efficiënter worden geïmplementeerd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels