nieuws

Dudok: 100 jaar in Hilversum, nog steeds relevant

Geen categorie

Vandaag is het precies honderd jaar geleden dat Willem Marinus Dudok in dienst trad bij de gemeente Hilversum. Ter ere van zijn leven en werk voor de gemeente, staat Hilversum een jaar lang stil bij deze befaamde architect en stedenbouwkundige. De redactie van de Architect vroeg Job Roos, Erik Knippers en Herman van Bergeijk naar de relevantie van Dudoks werk voor de huidige architectuurpraktijk.

 

Het werk van Dudok heeft door de jaren heen in wisselende mate kunnen rekenen op belangstelling. En hoewel de naam van Dudok in een adem wordt genoemd met Hilversum, is de uitstraling van zijn architectuur eerder internationaal dan regionaal. Herman van Bergeijk, voorzitter van de Dudokstichting, wijst op de openbare gebouwen die Dudok ontwierp om deze stelling kracht bij te zetten. In een tijd waarin icoongebouwen zich als geïsoleerde objecten manifesteren als publiekstrekkers, wist Dudok als geen ander hoe monumentale gebouwen in dienst konden staan van het grote geheel. “Het raadhuis is bij uitstek een voorbeeld van een gebouw dat zich verhoudt tot zijn omgeving. Het voegt zich in de hiërarchie van de omringende hiërarchie van gebouwen.”

foto: Hans Peter Föllmi 

“Net als het werk van veel architecten heeft het werk van Dudok een schoonheid die het verdient om bekeken te worden” zegt Bergeijk. “Dudok werd niet gedreven door dogma’s. En dat terwijl deze in zijn tijd veel aanwezig waren.” Dit wordt beaamd door Erik Knippers van het Architectenforum, die in 1995 de toneeltoren van de stadsschouwburg in Utrecht uitbreidde.

Knippers meent dat het modernistische adagium ‘vorm volgt functie’ niet blindelings door Dudok werd gevolgd. Als voorbeeld vertelt hij dat de toren van Dudok’s schouwburg bij oplevering in 1941 eigenlijk al te klein was, maar dat een extra volume ten koste zou gaan van het totaalbeeld. Vandaar de beslissing om de bestaande toren te voorzien van een transparante uitbouw aan de zijkanten en bovenzijde.


De uitbreiding van de toneeltoren van de stadsschouwburg in Utrecht door Erik Knippers van het Architectenforum.

Van Bergeijk bekeek onlangs nog de tekeningen van het raadhuis. “De mate van controle over de materie die uit de tekeningen spreekt, fascineert mij mateloos. Hij overzag het project helemaal in zijn gedachten, van de grote schaal tot het allerkleinste detail. Wellicht komt dat door zijn opleiding als technicus in militaire dienst.”

De militaire achtergrond kwam Dudok als gemeentelijk architect goed van pas. “Dudok dacht als een strateeg na over de betekenis van zijn gebouwen”, aldus Bergeijk. “Hij nam daarbij altijd de stedebouwkundige schaal als uitgangspunt. Hij had een visie op het totaal die zich doorvertaalde naar het kleinste onderdeel. Een woning is in zijn plannen nooit ondergeschikt aan het straatbeeld.”

Ook architect Job Roos, die in 2006 met zijn bureau Braaksma Roos onderdeel was van ‘Dudok Revisited’, roemt de kwaliteiten van Dudok als ontwerper van buurten. In het kader van Dudok Revisited ontwierpen verschillende architectenbureaus ondersupervisie van Hans Ruyssenaars nieuwbouwwoningen in buurten die zijn ontworpen door Dudok. De opgave om een hedendaags antwoord te ontwerpen op Dudok’s geroemde woningbouw, is geen eenvoudige. Moet je historiserend gaan bouwen, of het contrast opzoeken? Roos koos voor een versmelting van ontwerpuitgangspunten, waarbij de gebouwen van Dudok de middelen aanreikten om te komen tot een nieuw gevelbeeld. Zo konden de stedenbouwkundige kwaliteiten van Dudok’s architectuur worden vertaald naar een hedendaagse architectuur.


De woningen die Braaksma Roos ontwierp in de wijk Liebergen

Roos meent dat het succes van Dudok’s woningen bepaald worden door het feit dat hij het grensvlak tussen binnen en buiten goed kon detailleren. “In leefmilieus is de grens tussen private en publieke ruimte erg belangrijk. Daar moet een goede overgang tussen zitten. Dudok kon deze grens als geen ander detailleren en materialiseren. In die zin is zijn architectuur extreem duurzaam. Want alles is onderhevig aan mode, maar een goede grens tussen binnen en buiten blijft zijn waarde behouden.”

Gevraagd wat Dudok uitzonderlijk maakt, verwijst Knippers naar de interieurs van Dudok’s gebouwen. “Dudok was een uitzonderlijk goede interieurarchitect, die alles tot in het kleinste detail doordacht. Tegenwoordig staat het interieur weer volop in de belangstelling, en daarmee Dudok’s aanpak. In de bestektekeningen van de stadsschouwburg in Utrecht staat alles uitgetekend, van de kleurstelling van de vloerkleden tot de lampen, die speciaal uit Bremen moesten worden gehaald. In een tijd waarin collega- architecten zich nogal obligaat op de foto lieten zetten met wat moderne buismeubels, ging Dudok veel verder in zijn waardering voor het interieur.”

De architectuur van Dudok, zegt Van Bergeijk, heeft een kwaliteit die je niet vaak tegenkomt. “Het is een sublimering van de werkelijkheid die het alledaagse overstijgt.” Het Dudok-jubileumjaar is een mooie gelegenheid om de waardering van het werk van Dudok te hernieuwen. De feestelijkheden starten op woensdag 1 juli met de opening van het vernieuwde en uitgebreide Dudok Architectuur Centrum dat voortaan van donderdag tot zondag geopend is. Op de website www.dudok100jaar.nl is een overzicht te vinden van alle evenementen die in dit jubileumjaar worden georganiseerd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels