nieuws

Torre David: een informele autonome stad

Geen categorie

De Dépendance in Rotterdam toont het onderzoek van Alfredo Brillembourg en Hubert Klumpner over de Torre David in de reizende expositie: ‘Informal Vertical Communities’. De expositie belicht hoe de ruïne van een postmoderne wolkenkrabber in de hoofdstad van Venzuela, ooit bedacht vanuit het corporate kapitalisme van de laten jaren negentig, huis kan bieden aan een anarchistische krakersgemeenschap. Op het hoogtepunt van de bezetting beschouwden maar liefst 800 families deze hoogbouw als hun huis.

Torre David: een informele autonome stad

Door Gianna Bottema.

De tentoonstelling over Torre David geeft de bezoeker een kijkje in het leven van de krakersgemeenschap: hoe woon je op een bouwplaats zonder elektriciteit, wat zijn de sociale omgangsvormen en wie bepaalt de regels en wetten van de informele gemeenschap? Ook komt de dualiteit van de moderne stad aan de orde. Een tekort aan woonruimte en tegelijkertijd een landschap van leegstand. De Torre David is een sociaal experiment die een discussie oproept over de toepasbaarheid, retrofitting en de transformatie van leegstaande bouwstructuren met nieuwe manieren van wonen, ontmoeten en werken. De tentoonstelling is tot 21 november te zien in de Dépendance op de twintigste verdieping van de voormalig leegstaande shelltoren op het Hofplein. Een toepasselijke setting.

Corporate bouwklimaat

In januari 1990 begint de bouw van het Centro Financiero Confinanzas, in het centrum van Caracas. De investeerder, Jorge David Brillembourg Ortega, wilt het hoogste gebouw van Zuid Amerika realiseren. Het complex zal het financiële centrum van Caracas worden en een begrip betreft welvaart, rijkdom en luxe. Het Centro Financiero Confinanzas bestaat uit vijf betonnen structuren. Gebouw A, later bekend als Torre David, moet een wolkenkrabber worden van vijfenveertig verdiepingen met onder andere een paleis voor de president en het hoofdkantoor van de Central Bank of Venezuela.

In April 1993 is de betonnen ruwbouw nog maar net gereed als het bouwproces abrupt tot een eind komt. Opdrachtgever David Brillembourg overlijdt, gevolgd door een serie bankfaillissementen wat leidt tot een nationale financiële crisis. Na het falen van de Grupo Confinanzas legt de staat beslag op de aandelen van Brillembourgs financiële groep. De staat krijgt het complex in handen, waardoor het complex twaalf jaar leeg zal staan.

Problematiek van de moderne stad: woningtekort

‘’Every person has the right to adequate, safe comfortable and hygienic housing with essential basic services, including a habitat that humanizes the family, the neighborhood, and community relations’’. Aldus de nieuwe wet die in December 1999 wordt geïnaugureerd door de president van Venezuela Hugo Chavez. Venezuela wordt geteisterd door grootschalig woningtekort. Met de nieuwe wet legt Chavez de juridische basis voor de legalisatie van land toe-eigening. En stimuleert hij het volk indirect tot het kraken van leegstaande gebouwen.

In 2007, veertien jaar nadat de bouw van de Torre David is gestaakt, wordt Caracas bedreigd door verwoestende overstromingen die met name plaatsvinden in de sloppenwijken. Honderden mensen verliezen hun huis. In september 2007 wordt een groep ‘’caraquenos’’ ook wel krakers, uit hun pand gezet. In de zoektocht naar onderdak besluiten ze de verlaten bouwplaats van de Torre David te betreden. Reeds dezelfde dag verhuist een grote groep naar de bouwplaats van de Torre David.

Het ontstaan van de informele gemeenschap

Na verloop van tijd wordt de angst tot uitzetting kleiner en beginnen de krakers het complex te evalueren op potentie voor woonruimte. Gezamelijk besluiten de verschillende families de bouwplaats bewoonbaar te maken. Er wordt niet alleen schoongemaakt ook worden er nieuwe vloeren gestort en balustrades gebouwd. Liftkokers en gangen worden getransformeerd tot woonruimte om ruimte te bieden aan een totaal van 3000 bewoners. Ook wordt de veiligheid gereguleerd. Caracas staat bekend om het hoge percentage doodslag en geweld. Om de criminaliteit buiten de deuren van de Torre David te houden organiseren de bewoners een bewakingssysteem. De verschillende entrees worden dag en nacht in de gaten gehouden door een bewaker.

In het proces van het bewonen van de toren ontstaat geleidelijk een informele organisatie die uiteindelijk uitgroeit tot een hechte gemeenschap. De gemeenschap opereert als een coöperatieve en gestructureerde organisatie met regels en procedures. Niet alleen wordt de veiligheid gereguleerd, ook de onderlinge samenhorigheid wordt gestimuleerd door het realiseren van gemeenschappelijke ruimtes voor de bewoners. Zo ontstaan er een Evangelische kerk, een basketbalveld en een fitnessruimte.

De trap als ontmoetingsplek

Door het staken van het bouwproces is alleen de ruwbouw van het complex gerealiseerd. Basisfaciliteiten als water-en elektriciteit, liften, balustrades en gevelbekleding ontbreken. In de hoogste wolkenkrabber van Zuid Amerika is het dus een aardige opgave om je te verplaatsen. Als je het gebouw wilt verlaten trotseer je negen verdiepingen parkeergarage en tussen de tien tot dertig woon verdiepingen met de trap. Om verplaatsing te vereenvoudigen is er een nieuwe infrastructuur ontstaan in de toren. Na het passeren van de bewaker op de begane grond kan je achterop de brommer die je omhoog rijdt door de parkeergarage naar de centrale trap van het complex. Door het ontbreken van een lift wordt de trap de ontmoetingsplek van het gebouw. Een plek waar mensen rondhangen, kletsen, muziek luisteren of sporten.

Van lokale economie tot coöperatie

Voor je dagelijkse boodschappen kan je terecht bij de lokale supermarkt die diverse producten verkoopt van basis goederen tot onderbroeken en toiletkussentjes. In de toren zijn verschillende lokale ondernemingen ontstaan. Zo bevindt zich er een kapper die elke dag op en neer reist naar de Torre David, een klein naaiatelier en een bewoner die school- en kantoorbenodigdheden verkoopt vanuit haar kleine appartement. Deze lokale ondernemingen zijn onderdeel van de coöperatie van het complex. De Torre David is een grote onderneming, een informeel systeem van directieleden tot bewakers, loodgieters en waterverzorgers.

Spontane bewoning

Aan elke woning wordt jarenlang geklust: van een kale betonnen casco zonder water- en elektriciteitsaansluiting naar een bewoonbaar appartement. Elk appartement is anders, van kale ruimtes met matrassen tot wel gestucte muren met mooie tegels. Elke woning is een onderneming waarin de bewoners op zoek gaan naar een eigen model van wonen. Door de ruwe staat van het gebouw komen de bewoners met experimentele oplossingen voor sociale, sanitaire en technische problemen. De woning is hierin niet alleen een afspiegeling van de individuele maar ook de gezamenlijke behoeften. Bewoners helpen elkaar met het instorten van vloeren en het verven van gangen.

Ten einde

In juli 2014 komt de informele gemeenschap tot een eind met operatie ‘Zamora’. De overheid van Venezuela gaat een overeenkomst aan met een Chineese investeerder om het complex te transformeren naar een nieuwe bestemming. De bewoners van de Torre David worden uit het complex gezet en indien gewild verplaatst naar de wijk Zamora in Cua, 37 kilometer buiten Caracas. De meeste bewoners grijpen die kans terwijl een aantal achterblijven in Caracas. Op zoek naar een andere informele gemeenschap, dichtbij bronnen van werk, goede infrastructuur en een sociaal netwerk om op terug te vallen. Desalniettemin staat het complex een jaar naar operatie Zamora nog steeds leeg. Diverse plannen voor het herbestemmen van de toren worden gemaakt maar geen van deze wordt gerealiseerd.

De opgave van de moderne stad

De internationale discussies over informele, al dan niet verticaal georiënteerde, gemeenschappen in sloppenwijken focussen op de verkeerde problematiek. De media interesseert zich voornamelijk voor het beeld van een illegale onderwereld van armoede, geweld en gevaar. Walled City in Kowloon en Ponte City in Johannesburg zijn hier voorbeelden van. Het mediabeeld leidt af van datgene waar het juist om gaat: individuen die uit pure noodzaak op zoek gaan naar alternatieve woonruimte.

Het gebrek aan betaalbare en leefbare woonruimte vormt de problematiek van de stad. Het inwoneraantal groeit exponentieel, woonruimte is schaars, het resultaat: geïmproviseerde woningen aan de randen van steden die uitgroeien tot sloppenwijken. Ver weg van infrastructuur raken deze wijken fysiek geïsoleerd van werk en publieke voorzieningen en groeien uit tot een broedplaats van criminaliteit en armoede. Waar de stad ooit geschetst werd als utopie is deze uitgegroeid tot een organisme van verderf, armoede en criminaliteit. Er is een gebrek aan leegte, leegte die potentie biedt voor infrastructuur en publieke ruimte: de twee essentiële onderdelen voor het realiseren van veiligheid, een economisch klimaat en samenhorigheid.

De Torre David was een antwoord op de vraag naar leegte. Deze weerspiegelt niet alleen een sociaal experiment over het ontstaan van een informele gemeenschap, het schetst ook de mogelijkheid van het ontstaan van nieuwe manieren van wonen, het improviseren, het ontstaan van een spontaan informeel woonklimaat. De gedetailleerde analyse van Alfredo Brillembourg en Hubert Klumpner schetst de onderliggende situatie van elke familie en geeft inzicht in de sociale, economische, technologische, stedelijke en menselijke elementen van elke woning.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels