nieuws

Recensie ‘Egbert Reitsma. Meester in Baksteen.’

Geen categorie

Maandelijks worden in de Architect recent verschenen publicaties op het vlak van architectuur, ruimtelijke ordening en ontwerp besproken. Uit het overweldigende aanbod maakt de redactie een scherpe selectie en nodigt experts uit om de boeken in hun context te plaatsen en kritisch te oordelen over de inhoud. Hieronder een van de recensies uit het oktobernummer 2014.

 

Door Sander Woertman

In de inleiding van de publicatie over de vergeten architect Egbert Reitsma, legt auteur Kees van der Ploeg een vinger op de zere plek als hij zijn visie geeft op de kwestie waarom bepaalde architecten met belangwekkende oeuvres niet de positie in de vaderlandse architectuurgeschiedenis hebben gekregen die hun eigenlijk toekomt. Van der Ploeg stelt dat ook in vroeger tijden vooral de gebouwen van architecten die hun publiciteitsmachine op orde hadden, hun plek in de handboeken kregen. Wat achterbleef, waren de werken van architecten die het bouwen en het metier vooropstelden.

In het geval van de Groningse architect Egbert Reitsma (1892-1976) zijn er meer redenen waarom zijn werken in de vergetelheid zijn geraakt. Zo hield hij zich niet bezig met volkshuisvesting in grote steden, maar betreffen zijn grootste meesterwerken kerkgebouwen, een typologie die zich na de jaren zeventig nooit meer in grote aandacht heeft mogen verheugen. Dat het vooroorlogse deel van zijn archief verloren is gegaan bij een brand tijdens de bevrijding van Groningen, hielp de zaak ook niet.

  

Bijzonder expressief oeuvre

Het gebrek aan archiefmateriaal maakt een onderzoek naar het werk van Reitsma voor historici weinig eervol. In 1982 verscheen er een doctoraalscriptie, in 2012 een scriptie van een Bouwkundestudent. En daar bleef het bij. Het mag dan ook een geluk heten dat juist een architectuurfotograaf zich de afgelopen jaren hard maakte voor een publicatie over het werk van Reitsma. Teo Krijgsman werd in 2006 gegrepen door de architectuur van het Noorder Sanatorium toen hij toevallig het dorpje Zuidlaren aandeed. In het uitgestrekte Groningse landschap is het inderdaad een bijzondere verschijning. Het gebouw stamt uit 1935 en vertoont stilistisch sterke overeenkomsten met het enkele jaren eerder opgeleverde Raadhuis van Hilversum, ontworpen door W.M. Dudok. Navraag leverde Krijgsman de naam van de architect op, waarna een rondgang volgde langs een groot deel van zijn vooroorlogse oeuvre. Het leverde een beeld op van een vakkundig architect, die in de afzondering van de noordelijke provincies werkte aan een bijzonder expressief oeuvre. En alhoewel er zeker referenties zijn naar bekendere tijdgenoten, bezit het oeuvre van Reitsma een eigenheid en expressiviteit die in sommige gevallen, zoals het interieur van de kerk te Andijk of de Woningen aan de Nassaulaan in Groningen, bijna exotisch aandoet.

  

Tussen fotoboek en BONAS-publicatie

In de daaropvolgende jaren maakte Krijgsman prachtige fotoseries van de gebouwen die hij bezocht, waarbij hij veel aandacht had voor context en detaillering. Het idee om er een boek van te maken ontstond later. Als publicatie schommelt ‘Egbert Reitsma. Meester in Baksteen’ tussen een fotoboek en een Bonas-uitgave. En alhoewel het zeker interessant is om te lezen over het leven en het werk van Reitsma, stelen de foto’s in de tweede helft van het boek de show. Zelfs met alle kennis die de lezer opdoet in het eerste deel, komen de foto’s als een verrassing. Er vindt een onbewuste vergelijking plaats met het werk van bekende tijdgenoten, als Berlage, Dudok en Duiker, dat bij architectuurliefhebbers op het netvlies gebrand staat. Reitsma voegt hier een nieuw hoofdstuk aan toe. De vele voorbeelden van sculpturaal gebruik van baksteen, de expressieve vormentaal en het rijke kleurenpalet in het interieur, onderstreept de stelling van Van der Ploeg dat er nog veel onbekend werk van architecten ligt te wachten op erkenning, en dat dit ons beeld van de Nederlandse architectuur enorm kan verrijken. Of, zoals hij het zelf opschrijft: de historische werkelijkheid is veel ingewikkelder, maar daardoor ook veel boeiender.

Meer recensies van architectuurboeken lezen?

Actie abonnement de Architect

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels