nieuws

Nieuw leven in De Gruyter Fabriek

Geen categorie

Voorbij de afslag Engelen bij ’s-Hertogenbosch, ligt een bedrijventerrein dat elke connotatie met deze bovenaardse schepsels wegneemt. Maar wie de moeite neemt om richting de Brabanthallen door te rijden naar De Gruyter Fabriek, komt terecht in een enclave waar wordt gewerkt aan een stukje hemel op aarde. Sander Woertman doet verslag van het projectbezoek dat de Architect organiseerde.

Nieuw leven in De Gruyter Fabriek

 

– Van onze verslaggever Sander Woertman –

Een breed scala aan creatieve en innovatieve bedrijvigheid vond onderdak in het karakteristieke en industriële complex van De Gruyter Fabriek. De combinatie van monumentale utiliteitsbouw en uitgekiende moderne interventies vergroot de gemeenschapszin tussen de huurders in de fabriek.Samen met systeemleverancier Reynaers, de Bossche Investerings Maatschappij (BIM) en architectenbureau TARRA organiseerde de redactie van de Architect een projectbezoek, voorafgegaan door een drietal lezingen van de betrokken partijen.

Groei en ondergang

De geschiedenis van de Gruyter gaat terug tot 1818, toen Piet de Gruyter een molenbedrijf begon voor de verwerking van peulvruchten, zaden en granen. Het familiebedrijf groeide spectaculair tot in de jaren zestig van de vorige eeuw. Deze groei is af te lezen aan de Gruyterfabriek, waarvan de verschillende uitbreidingen als jaarringen rondom het hoofdgebouw liggen. In de jaren zeventig ging het mis met de firma. Andere supermarktketens kregen de overhand en de Gruyter moest het onderspit delven.

Hollands imperium

Vanaf 1971 ging  de firma geleidelijk aan over in andere handen. Het industriële complex, dat met haar gelaagde architectuur het verhaal vertelde van de opkomst van een Hollands imperium, verloor haar functie. Ironisch genoeg was sloop geen optie: de familie Gruyter had door de jaren heen telkens gekozen voor robuuste architectuur en dito draagconstructies, waardoor sloop te duur was.

 

In 1986 nam de BIM de fabriek over. De hallen en andere bouwdelen werden gevuld met huurders, zonder vooropgesteld plan. De daaropvolgende decennia raakte het complex verstopt door een opeenvolging van kleine verbouwingen. De installatietechniek werd verwaarloosd, er was sprake van lekkage, en markante staalkozijnen werden vervangen door kunststof. De markante uitstraling van het complex werd verborgen achter een beplating van witte trespa.

Grondige inventarisatie

In 2006 begon de BIM met het opstellen van plannen om het bedrijfsverzamelgebouw om te vormen tot een eigentijdse werkplek met gevoel voor geschiedenis. Clemens Bolhaar van BIM vertelde tijdens zijn lezing voorafgaand aan het projectbezoek enthousiast over het transformatieproces en de samenwerking met Tarra. Projectarchitect Jeroen van de Ven, zelf Bosschenaar, kent het gebouw inmiddels op zijn duimpje. Voordat de eerste ontwerptekening het levenslicht zag, werd het gebouw grondig geïnventariseerd.

sterk merk

Van elk bouwdeel werd iedere gevel grondig bestudeerd: welke baksteen is er gebruikt, welke kozijnen zijn toegepast, welke soort beton enzovoorts. Daarnaast werd op de schaal van de stad en de regio nagedacht hoe het nieuwe werkgebouw zich zou moeten positioneren. Al snel werd duidelijk, dat de positionering in de regio een duidelijke nadruk op het gebouw als ontmoetingsplek rechtvaardigt. Hiervoor is de markante geschiedenis van het complex als uitgangspunt genomen. In plaats van deze te verbergen, komt deze tegenwoordig in de architectuur, maar ook in de huisstijl van het complex, tot uitdrukking. De Gruyter Fabriek is nu neergezet als sterk merk naar buiten, maar ook naar binnen toe naar de huurders zelf.

 

Jaarringen

Om de geschiedenis van De Gruyter Fabriek naar voren te halen, was een complexe operatie nodig. De inventarisatie van het gebouw bracht een aantal herkenbare bouwfases aan het licht, die als jaarringen om de kern van de eerste bouwfase uit 1934 zijn gesitueerd. Duidelijk werd, dat de bouwactiviteiten die plaatsvonden na 1979 meer kwaad dan goed hebben gedaan. Er werd uiteindelijk voor gekozen om alles wat na deze tijd aan het gebouw is versleuteld, weg te repareren.

Ingrepen in het monument

Om het verhaal van de jaarringen te versterken, werden er op een aantal plaatsen naar aanleiding van archiefonderzoek delen teruggebouwd. Ook werd besloten om op bepaalde plaatsen ingrepen te doen in het monument om het functioneren van het geheel te verbeteren. Een voorbeeld daarvan is te zien bij Entree B, waar meer glas werd geïntroduceerd. Ook nieuw is de AORTA, die alle hallen met elkaar verbindt. Hiervoor moest een tweetal luchtbruggen worden aangelegd.

Inventieve monumentaliteit

Het renoveren van De Gruyter Fabriek was maatwerk: Waar mogelijk werden karakteristieke kozijnen van staal en beton behouden, kunststof kozijnen werden vervangen. Edgar van Ginkel van Reynaers spreekt in dit geval over innovatieve monumentaliteit. Het vergde precisiewerk van de systeemleverancier. Niet alleen de bouwkundige aansluiting wisselde per jaarring en geveldeel, ook waren er hoge eisen met betrekking tot de esthetiek, die doorwerkte tot op detailniveau. Dit benadrukt de rol van de architect, die nauw samenwerkte met Reynaers om tot het eindresultaat te komen. De aluminium kozijnen en andere bouwelementen die Reynaers speciaal voor het project ontwikkelde, sluiten goed aan op de bestaande context, terwijl ze onmiskenbaar de karakteristiek van het aluminium hebben behouden.

Productenpalet

In de Gruyter worden oud- en nieuwbouw gecombineerd om tot een succesvolle herbestemming te komen. Deze ontwerpopgave is in opkomst en blaast een aloude vraag nieuw leven in: hoe geef je vorm aan de ontmoeting tussen oud en nieuw? Van Ginkel is van mening dat het juiste productenpalet hier een belangrijke rol kan spelen. Ze kan immers worden toegepast in beide gebouwdelen en zodoende zowel contrast benadrukken als een link zijn.

 

Koppelen van oud- en nieuwbouw

Een ander aspect waar het productenpalet een belangrijke rol speelt, is het mogelijk maken van het koppelen van oud- en nieuwbouw. Er zal immers altijd een verschil zijn in klimaatbeheersing, isolatiewaarden en technische inrichting. Door hier met producten en installaties goed op in te spelen, kunnen overgangen tussen oud en nieuw op gebruikersniveau zo naadloos mogelijk vormgegeven worden zonder in te boeten op klimaatcomfort.

Dozen maken plaats voor mensen

Met de achtergrondkennis van de lezingen in het achterhoofd, krijgen de deelnemers een uitgebreide rondleiding. Even maken we deel uit van deze bijzondere habitat, waar momenteel meer dan 600 mensen werkzaam zijn. De inspanning van TARRA, Reynaers en BIM zijn zichtbaar, maar ook voelbaar. De brede gangen bruisen van het leven en tonen de activiteit van de huurders. We bezoeken een loods van 6000 vierkante meter. Vroeger stonden hier dozen en pallets goederen, nu hebben meerdere bedrijven er een prachtige, open werkvloer.

De Gruyter Bijbel

De populariteit van De Gruyter Fabriek zorgt ervoor dat nog steeds aan de poort geselecteerd kan worden om het concept van creatieve en innovatieve werkomgeving te versterken. Naar verwachting zullen in 2014 1000 mensen in het complex werkzaam zijn. Ondertussen is de transformatie nog in volle gang. Om dit dynamische proces in goede banen te leiden, is een “De Gruyter Bijbel” opgesteld, waarin de hoofdthema’s zijn vastgelegd waaraan alle ingrepen moeten voldoen.

Meer ambities

Maar hiermee is het nog niet gedaan met de ambities. Nu de voorkant van het gebouw vrijwel klaar is, verleggen de investeerder en de architect hun focus naar de waterkant. Een aanlegsteiger voor watertaxi’s en boten staan op het verlanglijstje, evenals een horecabestemming voor het transformatorhuisje dat aan deze zijde is gelegen.

Het is niet moeilijk om te begrijpen waarom iemand zijn bedrijf hier zou willen vestigen. Als we een van de vele binnenpleinen bekijken, breekt de zon door. Even wanen we ons in het Hof van Eden. In dit geval weliswaar opgetrokken uit glas, baksteen en robuuste details, maar toch een inspiratievolle plek waar we graag zouden willen werken.

 

Bekijk hier de projectpresentatie van De Gruyter Fabriek op productie.dearchitect.nl

 Een video over het transformatieproces is hier te zien.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels