nieuws

Standaardisatie in vormgeving vloek of zegen?

Geen categorie

Van de Bruynzeel-keuken van Piet Zwart tot de hakken van de United Nude-schoenen van Rem D. Koolhaas: aan de hand van deze producten en vele anderen laat de expositie Norm = Vorm zien wat standaardisering voor vormgeving kan betekenen. De expositie is nog tot en met 18 augustus te zien in het Gemeentemuseum Den Haag (GEM) en is onderdeel van de manifestatie Den Haag Design en Overheid.

Standaardisatie in vormgeving vloek of zegen?

De expositie Norm = Vorm toont door middel van tientallen ontwerpen aan wat voor grote rol standaardisatie en normen spelen in de producten die we gebruiken. Ondanks dat ieder mens een persoonlijke stijl lijkt te hebben, die zich uit in kleding, woninginrichting en het type auto waarin hij rijdt, zijn er nog nooit zoveel producten hetzelfde geweest. Logisch, want anders zou een spijkerbroek of een meubelstuk onbetaalbaar zijn.

Beperking of bevrijding?

De ontwerper keert zich in eerste instantie tegen de standaardisatie van producten, want het lijkt een beperking van zijn creatieve vrijheid. Maar steeds meer zagen ontwerpers de voordelen ervan: goedkope productie, slimme huizen en producten en de mogelijkheid grote groepen van de bevolking te kunnen bereiken. Sociale én wettelijke normen hebben in iets meer dan een eeuw geleid tot een vormgeving die betaalbaar en voor iedereen toegankelijk is.

Curator Timo de Rijk, hoofddocent Designgeschiedenis aan de TU Delft: “Van schoenen en keukenkastjes tot bh’s en computerprogramma’s, ze zijn allemaal gestandaardiseerd. Nog nooit zijn zoveel consumentenproducten om ons heen hetzelfde geweest. En dat heeft grote voordelen. De T-Ford wees met zijn uitwisselbare onderdelen en zijn lopende band productie de weg naar een goedkope auto voor iedereen. Gestandaardiseerde maten voor confectie brachten betaalbare en passende kleding.”

Mens als machine

Te zien is de levensgrote glazen mens van August Lingner, waarin de spieren, pezen en zenuwen zichtbaar zijn en waarmee de mens als `machine’ werd benaderd. Dit markeert het begin van het in kaart brengen van de maten van de gemiddelde mens; hoe groot zijn voeten, handen en hoofd. En hieruit volgden de standaards voor hoe groot een broek in maat L moet zijn, hoe hoog een aanrechtkastje of hoe diep een bank.

Tot nu toe werden de Westerse data voor alle bevolkingsgroepen ter wereld gebruikt, maar deze standaardmaten blijken niet toereikend voor bijvoorbeeld de Aziatische markt. Op dit moment is er daarom een grootschalig meetproject aan de gang: size China. Hierin worden de hoofden en gezichten van talloze Chinese mannen en vrouwen gemeten om achter de verschillende gemiddelden te komen. Op basis van deze gegevens zijn er aluminium hoofden gemaakt die (Westerse) fabrikanten kunnen bestellen om goedpassende zonnebrillen, hoeden en motorhelmen te maken voor de groeiende Chinese markt. Deze hoofden zijn op de expositie te zien.

Van ontwerper naar regisseur

Aan de producten van Braun die zijn tentoongesteld, is te zien dat door de standaardisatie de ontwerper de rol van regisseur op zich kan nemen. Hij regisseert het eindproduct: hoe de gestandaardiseerde onderdelen een functioneel en esthetisch fraai product kunnen vormen. Dieter Rams, die jarenlang werkte bij Braun, is daar een goed voorbeeld van. Ook andere grote ontwerpers, zoals Charles en Ray Eames, A.D. Copier, Kho Liang Ie, zagen in de standaardisering van producten grote voordelen. Van hen worden een kast, een geperst glasservies en een keuken gepresenteerd.

Afwijken van de norm

Leuk is dat bij Norm = Vorm ook experimenten met standaardisering zijn te zien die geen succes bleken, zoals de interieurs die uit standaardonderdelen bestaan van Pierre Paulin en de gelijke interieurmodules met verschillende functies van Ettore Sottsass. Ook andere innovaties werden niet door het publiek geaccepteerd, zoals het vrouwenurinoir. Interessant zijn ook de ontwerpen van James Dyson en Konstantin Grcic, die bewust afwijken van de norm. Zo maakte Dyson een ventilator zonder de kenmerkende schoepen en ontwierp Grcic de 360 bureaustoel voor Magis, waarmee hij de ergonomische normen en waarden aanvalt.

 

Normen en waarden

Sociale, culturele en zelfs esthetische normen hebben grote invloed op standaardproducten. Maar met zijn vele (sub)culturen verandert de samenleving permanent. De maatschappij in de jaren vijftig zag er heel anders uit dan onze huidige multiculturele samenleving. De standaards voor producten die zijn vastgelegd door de overheid zoals bijvoorbeeld NEN, DIN, ASA en ISO verouderen in de praktijk snel. Wat hiervan de gevolgen zijn, zal de toekomst uitwijzen.

Marit Overbeek

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels