blog

Maak aanbestedingen lichter!

Business

De periode van crisis heeft onder architecten tot een grote kapitaalverspilling geleid. Het is een indirect gevolg van de door de overheid voorgeschreven aanbestedingspraktijk. Architecten hebben dat laten gebeuren, waardoor minder middelen zijn geïnvesteerd in het voorbereiden op een meer duurzame, toekomstgerichte praktijk. Economisch en inhoudelijk werkt deze klem op de markt schadelijk uit.

Maak aanbestedingen lichter!

Uitbuiten en laten uitbuiten lopen in de volgende trits door elkaar: Bestuurders staan op afstand bij de uitvraag. Samen met inkopers voor architectenselecties leuren ze met gratis verkregen ‘adviezen’ (lees: ontwerpen), zonder zich af te vragen of en hoe dat kan. De inhoud komt in de schaduw te staan, en raakt bekneld in het harnas van procedures. Selectiebureaus proberen hun dienstverlening objectief te doorlopen, beducht als ze zijn voor juridische procedures. De praktijk springt veelal grillig en kortzichtig om met de geformuleerde selectiecriteria. Ligt dat aan de bureaus of aan de opdrachten die ze krijgen? De beoordelingen, voor zover inzichtelijk gemaakt, zijn niet altijd even accuraat te noemen.

Uytenhaak_Opinie_Aanbesteden

Voor de nieuwbouw van het IJsselcollege in Capelle aan den IJssel is door de betrokken adviseur HEVO een nieuwe gunningmethode gebruikt die door zowel opdrachtgever als architect gunstig is beoordeeld. (Beeld de Architect/mei 2015)

Aantasting bureaureserves

Onder het mom van een aanvraag voor een offerte, wordt aan architecten vaak gevraagd een flink deel van het eigenlijke werk al vast te verrichten. En dat zonder contact met de opdrachtgever. Niet zelden wordt door de inschrijvende architecten tezamen meer dan 50% of zelfs 80% van het tenslotte op te dragen werk in deze fase al verricht, zonder dat daar een vergoeding tegenover staat en zonder uitzicht op de mogelijkheid dat terug te kunnen verdienen. Het spreekt voor zichzelf dat dit zich economisch wreekt. Het tast de bureaureserves aan, het leidt tot copy-paste gedrag of tot veel onbetaald overwerk. Architecten en medewerkers, veelal jongeren en stagiaires, komen terecht in een systeem dat de uitbuiting distribueert.

Oneervol werk

Opdrachtgevers suggereren dat ze niet weten wat ze vragen. De door de overheid inmiddels verplicht gestelde proportionaliteit van de uitvraag, wordt simpel ontkend en genegeerd. Architecten slagen er niet in duidelijk te maken welk werk nodig is om in plaats van een offerte, een ontwerp aan te bieden. Behalve onbetaald en onvruchtbaar wordt het op deze manier ook oneervol werk. Het komt immers steeds vaker voor dat vier van de vijf ontwerpen zonder waardering worden doorgespoeld en soms zelfs doelbewust vernietigd.

Uytenhaak_Opinie_Aanbestedingen
Het ontwerp van MVRDV voor het Collectiegebouw van Museum Boijmans
van Beuningen (Beeld de Architect/mei 2015)

Wat architectuur kan bieden

Daarbij gaat het niet zozeer om erkenning maar om betekenisvol versus anoniem en effectloos kunnen werken. Immers wanneer de geleverde inspanning openbaar zou worden gemaakt, verduidelijk je hiermee wat architectuur kan bieden. Iedere keer dat vijf ontwerpen worden gemaakt, kun je je verwonderen over de verschillen. Er is dus zichtbaar iets te kiezen dank zij de meerwaarde die de architectuur levert. Geef daar inzicht in! daar komt debat uit voort. Daaruit kan op verschillende niveaus, van toekomstige opdrachtgevers tot liefhebbers, gebruikers en vakmensen, veel lering worden getrokken en kwaliteit worden gestimuleerd.

Gegijzeld in systeem

Architecten zijn verwikkeld in een overlevingsstrijd en kennen een bittere onderlinge concurrentie. Ze zijn daarmee gegijzeld in dit systeem. Als je niet meedoet, lig je er uit. De consequentie is immers dat je wordt uitgesloten van verdere openbare gebouwen. Architecten verzetten zich evenmin tegen de gijzelneming die het gevolg is van de gehanteerde selectiecriteria op basis van gerealiseerde referenties. Ook dat leidt ertoe dat afzien van deelname nu, leidt tot uitsluiting van dit type opdrachten in de toekomst.

Opinie Uytenaak_Aanbestedingen Het Collectiegebouw wordt een openbaar gebouw dat met uitzondering van de beveiliging en de particuliere depots, volledig toegankelijk is voor het publiek (Beeld de Architect/mei 2015

Verschraling van de markt

Toegankelijkheid en concurrentie op kwaliteit en kosten worden hier als indirect gevolg van het overheidshandelen klem gereden. Het gevolg is een versmalling van de architectonische praktijk en een verschraling van de condities waaronder wordt gewerkt. Inmiddels zijn ook commerciële partijen, woningbouwverenigingen en particulieren dit door de overheid opgezette voorbeeld gaan volgen. Waarom zou je voor diensten betalen als het ook gratis kan? De huidige uitval van architecten leidt er toe dat weinig bureaus kunnen overleven. De overblijvers zullen bovendien veel meer op elkaar lijken. Daarmee verschraalt de markt en wordt uiteindelijk minder diversiteit en minder vernieuwing in onze gebouwde omgeving gerealiseerd.

Selecteer op competentie!

Mijn aanbeveling is de aanbestedingen lichter te maken. Daarmee bedoel ik transparanter en toegankelijker, zowel voor de opdrachtgever als voor de dienstverlener. Zorg dat direct contact tussen opdrachtgever en architect ontstaat. Selecteer niet op referenties uit een beperkt tijdslot, maar op competenties, bijvoorbeeld op synthetiserend vermogen, communicatieve vaardigheden, bouwkundig vakmanschap, maatschappelijk engagement, kritisch en analytisch vermogen en doorzettingsvermogen.

Geef een serieuze verantwoording!

Meer transparantie en openbaarheid in zowel de uitvraag als de selectie werken hygiënisch en leiden tot een verbetering van de procedures. Geef een serieuze verantwoording, in plaats van de huidige black box tombolabeoordelingen. Maak de ingediende plannen en beoordeling integraal openbaar. Indien meer dan een offerte en dus ook ontwerpwerk wordt gevraagd, honoreer dat dan volwaardig en pas de proportionaliteitsgids consequent toe. Zorg dat in geval van een ontwerpbeoordeling tenminste een gekwalificeerde, deskundige tekeningenlezer, respectievelijk architect in de jury zit. Beter nog twee, ter voorkoming van al te simpele sympathieën.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels