blog

Fons Verheijen bewijst de architectuur geen dienst

Business

Wat bezielt een architect als Fons Verheijen om een kort geding aan te spannen vanwege de verbouwing en uitbreiding door Neutelings Riedijk Architecten (NRA) van zijn uit 1996 daterende Naturalis in Leiden? In zijn aanklacht rept Verheijen van een “verminking” van zijn museum annex onderzoeksinstituut.

Fons Verheijen bewijst de architectuur geen dienst

 

De geschiedenis van de bouwkunst wemelt echter van dit soort transformaties. Verheijen maakt bezwaar tegen het feit dat “zijn” gebouw een functieverandering ondergaat van museale ruimte tot depot. Alsof dat laatste gebied niet tot de architectuur behoort. En alsof het niet een pluim op zijn ontwerp is dat een dergelijke mutatie mogelijk is.

Verminkingen

Maar ook met een blik op Verheijens eigen werk is het onbegrijpelijk. Want dat wemelt evenzeer van de “verminkingen”. Uit eigen ervaring ken ik er twee. Zo “verminkte” Verheijen in 1995 de Entrepothaven met zijn woningbouw aan de Cargadoorskade op de Kop van Zuid. En een aantal jaren later werden op zijn aanwijzingen de flats voor het raam van het huis in Delft waar ik toen woonde, “verminkt” door daar balkons voor te plaatsen. Een prima ingreep, functioneel gezien, maar zonder enig mededogen voor de architectuur van deze uit de wederopbouw daterende gebouwen.

 Naturalis Oud en Nieuw_Opinie_HarmTilman_Fons_Verheijen_Naturalis_Neutelings_Riedijk
Links: het huidige Naturalis in Leiden van Fons Verheijen, rechts het ontwerp van Neutelings Riedijk

Maakt Verheijen kans? Velen die ik daar afgelopen week over raadpleegde, verwachten van niet. Bart van Hoek wees me erop dat slechts eenmaal eerder een architect met succes een beroep heeft gedaan op artikel 25 van de auteurswet om de sloop te verhinderen van een van zijn gebouwen. Het betrof de voorgenomen sloop van verzorgingshuis De Golfslag in Emmeloord uit 1970 van architect Abe Bonnema (1926-2001). Gevolg was, dat de opdrachtgever op een andere locatie een nieuw tehuis ging bouwen en dat gezocht is naar een andere bestemming voor de Golfslag.

 Bonnema_Opinie_Naturalis
verzorgingshuis De Golfslag in Emmeloord uit 1970
van Abe Bonnema

De kans dus dat Verheijen zijn Naturalis kan beschermen tegen de functieverandering, lijkt niet bijzonder groot. Het museum, niet bepaald een meesterwerk, blijft bestaan en krijgt een nieuwe functie. Natuurlijk mag een architect zich verzetten tegen een wijziging in zijn werk, zoals artikel 25 het formuleert, maar de voorgenomen wijziging is van zodanig aard, dat het verzet ertegen in strijd lijkt te zijn met de redelijkheid die in zo’n geval wordt vereist. Bovendien zou je kunnen beredeneren dat het oorspronkelijke ontwerp door het ingrijpen van NRA aan belang wint. Voor deze ingreep bestaat bovendien een harde noodzaak en geen rechter zal die offeren aan de ijdelheid van een architect. Naturalis_Verheijen_NeutelingsRiedijk_HarmTilman_Opinie

Bewijst Verheijen de architectuur een dienst met zijn actie? Ik vind van niet. Het accentueert maar weer eens het beeld van architecten die voor eigen roem en glorie gaan en voor wie opdrachtgevers blijkbaar lastposten zijn. Het bevestigt bovendien en ongetwijfeld onbedoeld het beeld van een gemarginaliseerde beroepsgroep die door onderlinge competitie zich verder aan het uithollen is. Het ontwerp van NRA behartigt de belangen van de opdrachtgever op een puike wijze, maar ook die van de desolate omgeving van het museum. Verheijen zou het ontwerp juist moeten toejuichen in plaats van afkraken.

Inzet van het ontwerp lijkt me niet alleen het gebouw, maar ook de omgeving ervan. Nederland heeft een sterke traditie op het gebied van architectuur en stedebouw. De perikelen rond Naturalis laten zien hoe jammer het is dat deze traditie verloren dreigt te gaan en dat stedebouw wordt gedegradeerd tot een hooguit private wijsheid. Het ontwerp van NRA staat voor een verbetering van de omgeving waarin toekomstige gebruikers zullen toeven. Het is jammer dat dit ontwerp niet gesteund wordt door een sterke stedebouwkundige dienst met een overtuigende visie. En natuurlijk is het ook jammer dat Verheijen die ontwerpkracht niet ziet.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels