blog

De architect en zijn tijd

Business

Het zal je maar gebeuren: ouder worden als je een creatief beroep hebt. Je wordt links en rechts voorbij gelopen en eenmaal werkeloos kom je nooit meer aan de bak. Wat is er aan de hand? Hoe komt het dat we de helden van kort geleden al weer zijn vergeten? En is er een remedie voor de ouder worden architect?

In zijn postuum verschenen boek ‘De stilte van het Licht’ vertelt Joost Zwagerman over de weerzin van Mark Rothko voor de Pop-Art: terwijl hij zijn leven lang had gezocht naar een nieuwe beeldtaal die elke figuratie voorgoed overbodig zou maken, werd hij door Warhol en Liechtenstein geconfronteerd met het succes dat zij boekten met het reproduceren van de dagelijkse banaliteit. Alsof alles voor niets was geweest en hij buitenspel stond, alsof domweg geen interesse meer bestond voor alles waarvoor hij zich had ingezet.

 Stilte Joost Zwagerman - Opinie Dirk Jan Postel
Cover Joost Zwagerman, De stilte van het licht, 2015 

“If you want an easy life, don’t be an architect”, is het bekendste citaat van Zaha Hadid. Ook bij haar heeft dat ongetwijfeld met het voortschrijdende inzicht te maken, dat op hogere leeftijd komt. Je incasseringsvermogen voor al het gezeik dat met bouwen gepaard gaat, neemt af. En tegelijkertijd kan het je overkomen dat de relevantie van je werk lijkt te verdwijnen, al kan dat – zoals bij Rothko – tijdelijk zijn.

Almere_Van Stigt _ Opinie Dirk Jan Postel
Woonbuurt in Almere ontworpen door Joop van Stigt

Het grote vergeten is begonnen

De belangrijke auteurs van de jaren zestig en zeventig kennen we haast niet meer. Wie weet nog wie Zoetermeer heeft bedacht, of Almere en Thamesmead? Ze zijn gemaakt door bureaus van meer dan 200 medewerkers, waarvan we 1,5 generatie later de naam niet eens meer kennen.

En waar zijn de protagonisten van de bouw-boom van de jaren tachtig en negentig gebleven? Ze werden geroemd om hun grote publieke werken, concernkantoren en massale stadsvernieuwing. Zij zien nu toe hoe snel een gebouw verouderd is: de cellenkantoren zijn weinig duurzaam gebleken, met een verouderd klimaatconcept, een onbruikbare structuur en een achterhaalde vormgeving. En houden projecten in de stadvernieuwing het net zolang vol als de revolutiebouw die ze vervingen?

Tot slot is er een hele generatie gekwetst uit de crisis gekomen: zonder werk, met sterk naar beneden bijgestelde financiële perspectieven en vooral zonder enige eigenwaarde of plezier. In de crisis waren de ideeën immers gratis en het respect nihil.

Wright en Mies als tegenvoorbeeld

Natuurlijk zijn in de architectuurgeschiedenis ook goede tegenvoorbeelden te vinden: Frank Lloyd Wright die op hoge leeftijd losging met Guggenheim Museum en het Marin Civic Centre. Ludwig Mies van der Rohe die met 91 langs zijn Nationalgalerie werd gereden. Onze eigen Herman Hertzberger die niet van ophouden weet. Ook denk ik aan Renzo. En aan Rem.

Remedie tegen ouder worden

Maar is er een recept, een remedie? Vermoedelijk niet, maar ik zie wel een aantal ingrediënten waarmee een dergelijk recept valt op te stellen:

  • Gewoon doorgaan, dat doen U2 en de Rolling Stones immers ook.
  • Probeer hartstikke goed te zijn en te blijven. Dit kan alleen als je alle voortdurende veranderingen zonder al teveel negatieve oordelen aanvaardt. Sterker nog: je moet permanent nieuwsgierig blijven naar al die veranderingen.
  • Blijf of ga samenwerken met jongere ontwerpers en technici. Op basis van je ervaring weet je immers snel of hun ideeën valide zijn of niet. Belangrijk is wel dat je je vooringenomenheid kunt uitschakelen en dat je kritiek aankunt. In het nieuwe Whitney Museum of American Art in New York door Renzo Piano doen de pijpen van de klimaatinstallatie denken aan Centre Pompidou en de vele technische lampen aan Genua en Lingotto. Toen ik dat zag, dacht ik: moet een jonge ontwerper hem niet eens vertellen dat dit anders en beter kan?


Whitney Museum of American Art, ontwerp Renzo Piano. Foto Dirk Jan Postel

Echte kwaliteit gaat nooit verloren

Tenslotte: echte kwaliteit komt toch wel bovendrijven. Natuurlijk kon het Gemeentemuseum in Den Haag van Berlage al bij aanvang ouderwets worden genoemd. Zeker als je bedenkt dat het uit dezelfde periode komt als villa Savoye, het Schröderhuis of de Van Nellefabriek (zie mijn column van juni 2015). Maar toch is het een gebouw om van te houden, na al die jaren steeds meer.


Still going strong: de Rolling Stones.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels