blog

Meer van hetzelfde

Business

Volgens krantenberichten van de afgelopen maanden is de woningmarkt zich spectaculair aan het herstellen. Volgens tal van prognoses zal de bouwmarkt volgend jaar enorm aantrekken. Opvallend is de gelatenheid waarmee dit nieuws wordt begroet, alsof straks alles weer ‘business as usual’ is. Tegelijkertijd lijkt aan nieuwe ideeën, afgezien van enkele kleinschalige experimenten, geen enkele behoefte te zijn. De tendens is weer ‘meer van hetzelfde’.

Meer van hetzelfde

In zijn laatste boek “Urbansim in the Age of Climate Change” beschrijft de Amerikaanse architect en ‘new urbanist’ Peter Calthrope drie opties voor de toekomst van zijn land: “We kunnen onze afhankelijkheid van olie beschermen met behulp van geld en oorlogen, we kunnen een nieuwe reeks technieken implementeren die onze huidige energiebehoefte bevredigen met hernieuwbare bronnen, of we kunnen een meer stedelijke toekomst opbouwen en op deze manier meer bronnen bewaren en onze leefstijl veranderen.”

Amerikaanse verstedelijking

Calthorpe meent dat alleen een mix van beide laatste opties verkieslijk is en dat stedebouw daarin een cruciale rol speelt. Allereerst rekent hij af met de door velen gedeelde gedachte dat het Amerikaanse ontwikkelingsmodel met zijn snelwegen, verkavelingen, winkelcentra en kantoorparken een consequentie is van de markt en de wensen van de bewoners. Calthorpe laat zien dat dit model evengoed het gevolg is van een weloverwogen planningsparadigma en een onderling sterk op elkaar afgestemde set van beleidsmaatregelen en subsidies.

 Vinex Langerak Utrecht Langerak Utrecht

One size fits all

Volgens Calthorpe voldoen paradigma en beleid niet meer aan demografische en economische behoeften en al helemaal niet aan de uitdagingen die het milieu stelt. We zijn simpel uit de “one size fits all” woningmarkt gegroeid, aldus Calthorpe. De toekomstige markt gaat volgens hem naar kleinere woningen, wijken in hogere dichtheden en naar beloopbare en op OV afgestemde omgevingen. Tegelijkertijd moet de markt een groot aantal kopers accommoderen die hun eerste huis zoeken en een stedelijke leefstijl verkiezen.

Business as usual

De ideeën van Peter Calthorpe zijn interessant en zouden ook in ons land een discussie verdienen. Vooralsnog lijkt iedereen een afwachtende houding aan te nemen. De crisis lijkt over zijn hoogtepunt heen te zijn en straks is het weer “business as usual”, is de verwachting. Experimenten worden op kleine schaal getolereerd, maar voor de grote uitdagingen lijkt geen behoefte aan nieuwe ideeën te zijn. Creativiteit en innovatie krijgen een steeds kleinere niche toegewezen, terwijl de woningbouwproductie hiervan wordt gevrijwaard.

Retrohuizen

Een goed voorbeeld is het onderzoeksrapport ‘De waarde van stijl’ dat het Planbureau voor Leefomgeving afgelopen week publiceerde. Volgens dit rapport zijn de prijzen van neo-traditionele nieuwbouwwoningen in Vinexwijken aanzienlijk hoger dan die van woningen die in andere stijlen zijn gebouwd. Bij het onderzoek keken de onderzoekers alleen naar het exterieur, alsof mensen zich bij hun woonkeuze niet meer laten leiden door de locatie en de grootte van een huis. Aan de verontrustende kanten van het wonen in een Vinexwijk besteedt het onderzoek geen aandacht. De nogal voor de hand liggende conclusie is dat straks meer van hetzelfde moet worden gebouwd.

Zwanenburg Heren 5 architecten wonnen met Hosper landschapsarchitectuur en Gidz duurzaamheid de selectie voor een nieuw dorpshuis en dorpsplein in Zwanenburg en Halfweg.

Onderschatting problemen

Dergelijke rapporten schragen de opvatting dat de woningbouwproductie vanaf volgend jaar weer ouderwets op stoom zal komen. Dit laatste valt echter sterk te betwijfelen. Hugo Priemus liet onlangs zien, dat alle verhalen over een sterk aangetrokken woningbouwproductie in 2015 geen stand houden. De banken moeten immers aan de eisen van Basel II voldoen, de hypotheekrente wordt afgebouwd, terwijl de hypotheekvoorwaarden worden aangescherpt, om nog maar te zwijgen over de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Op de huurwoningmarkt is de situatie nog dramatischer, aldus Priemus. Wat het erger maakt is de onderschatting van de problemen waarmee gemeenten de komende jaren op de grondmarkt worden geconfronteerd. Een sterke stijging van de woningbouw zit er dan ook voorlopig niet in.

Duurzame regio’s

Dit biedt ruimte om nieuwe ideeën te ontwikkelen en daarmee te experimenteren, niet alleen op de kleine maar ook op hogere schaalniveaus. Zo bepleit Peter Calthorpe “duurzame regionale vormen”, in de vorm van plekken waarin tal van technieken, nederzettingspatronen en leefstijlen zich zorgvuldig met elkaar mengen. “Alleen een regionaal plan kan een kader creëren voor gemeenschappen op verschillende schaalniveaus en intensiteiten, voor vervoerkeuzen die onze auto-afhankelijkheid kunnen verminderen en voor milieusystemen en groene technieken die op zowel kleine als grote schaal functioneren.”

Nieuwe ideeën

Dergelijke creatieve en innovatieve ideeën zijn op dit moment in Nederland vooralsnog ‘stand-alones’, verbannen naar kleinschalige experimenten. Ze verdienen echter een groter podium, vooral met betrekking tot die opgaven (zoals woningbouw) die een andere richting inslaan. Kleinschalige experimenten zijn prima, maar ze mogen niet verhullen dat ook de “grootschalige” bouwproductie nieuwe ideeën verlangt.

Wil je reageren op deze blog dan kan via de twitteraccount van Harm: @HarmTilman

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels