blog

Kunnen architecten macht herwinnen?

Business

In de huidige bouwprocessen zouden architecten weinig te vertellen hebben, aangezien alle macht bij aannemers en constructiebureaus lijkt te liggen. Maar is dat ook zo? Het Mauritshuis te Den Haag, verbouwd en uitgebreid door Hans van Heeswijk architecten, laat zien dat het ook anders ook kan. Een architect kan bouwelementen wel degelijk naar zijn hand zetten. Voorwaarden zijn wel dat hij een actieve rol opeist in het procesmanagement en vakmanschap weet te verbinden met geld.

Kunnen architecten macht herwinnen?

Op de Elementen tentoonstelling van de veel besproken Architectuur Biënnale in Venetië door Rem Koolhaas is een van de stellingen dat de huidige technieken van ruimtelijke en klimatologische beheersing een verlies aan vrijheid voor de architecten impliceren. Schijnbaar hebben architecten geen enkele zeggenschap meer over de elementen van de architectuur. Alle macht is verschoven naar aannemers en constructiebureaus. Deze macht kan alleen nog maar worden teruggewonnen.

Onder de motorkap

Bij de heropening van TivoliVredenburg uitte architect Herman Hertzberger zich in vergelijkbare bewoordingen. In het interview dat morgen in het juninummer van de Architect verschijnt, vergelijkt de oude meester de huif die door hem en Patrick Fransen over de verschillende muziekzalen is gezet, met wat je onder een motorkap van een auto vindt. “Zo’n auto bestaat uit verschillende systemen die uit verschillende fabrieken komen en die aan elkaar worden geschakeld. In de bouw gaat het tegenwoordig net zo.”

 Tivoli _Hertzberger_Herman_van_Doorn_Opinie_Harm_Tilman
TivoliVredenburg. Foto Herman van Doorn

Gevels

Volgens Hertzberger komt dit omdat tegenwoordig in de bouw alle onderdelen worden geassembleerd, niet alleen in de bouwtechniek, maar ook bij het gevelontwerp. Op het architectenbureau gaat het al niet anders. “Je kijkt welke gevelfirma’s er zijn, wat ze te bieden hebben en welke prijzen je per vierkante meter kunt betalen. Dan kies je een gevel en vraag je of ze dat ook horizontaal kunnen. Als ze dat niet kunnen, dan vallen ze af. “

Assemblage

Een gebouw is daarmee een assemblage van bouwelementen geworden. “Het komt niet meer voor dat je je eigen gevel kunt ontwerpen. Technisch is dat vrijwel onmogelijk, omdat een gevel ingewikkeld is en er veel bij komt kijken. Daarnaast is het te duur, als je een unicum maakt. Het kan zelfs met houten kozijnen niet meer. Deze zitten aan allerlei keurmerken vast en zijn gebonden aan zoveel voorwaarden dat je dat in je eentje vrijwel niet meer voor elkaar krijgt.”

Mauritshuis_Het Foyer
Het foyer van het Mauritshuis. Foto Ronald Tilleman

Uitbreiding van het Mauritshuis

Aanstaande vrijdag 27 juni wordt het gerenoveerde en uitgebreide Mauritshuis heropend. Het naast het Mauritshuis, aan de overkant van de straat gelegen gebouw Plein 26 is door middel van een ondergrondse foyer met het bestaande stadspaleis verbonden. De ondergrondse foyer ligt zes meter onder straatniveau en strekt zich uit over de volledige breedte. Doordat het daglicht van alle kanten invalt, doet deze ruimte heel licht en open aan. Iedere associatie met een gang, tunnel of parking is vermeden.

Ontwerpvraag

Cruciale vraag waar Hans van Heeswijk zich voor zag gesteld was hoe hij dit foyer vanaf maaiveld zou ontsluiten. In vroegere tijden maakten de bezoekers gebruik van de oude dienstingang, aan de zijkant van het gebouw. In de nieuwe situatie kan het gebouw weer worden betreden vanaf het voorplein. De oude hoofdingang kwam echter niet in aanmerking, omdat dit een behoorlijk deel van de tentoonstellingsruimte zou opslokken. Een entreegebouw toevoegen aan het voorplein, was om begrijpelijke redenen geen optie.

Mauritshuis Tilleman Foyer Opinie Tilman
Foto Ronald Tilleman

Transparante bouwelementen

De oplossing is gevonden in een buitentrap en geheel glazen lift die de bezoekers over de dwarsas van het onder het voorplein gelegen foyer naar beneden brengt. Door de transparante foyergevel heeft de bezoeker de gelegenheid zich te oriënteren op zijn route, linksaf naar de trappen die omhoog voeren naar de vaste collectie in het stadspaleis, of rechtdoor naar Plein 26, waar de nieuwe tentoonstellingsruimte, lezingenzaal, educatieve ruimten en bibliotheek zich bevinden.

Speciale liften

De architect heeft geen gebruik gemaakt van standaardliften en -trappen, maar deze cruciale bouwelementen zelf ontworpen. Dit klusje was aan Hans van Heeswijk en Dick de Gunst wel toevertrouwd. In de door hen ontworpen gemeentehuizen van Heerhugowaard en Lansingrland zijn ook glazen liften te vinden. Door ze transparant te maken, zijn ze comfortabeler en bieden ze meer oriëntatie. Ook in de deze elementen is dus ieder associatie met een tunnel vermeden. Dat vinden we zelfs terug in de liftschachten die zijn vormgegeven als huiskamers.

Engineering als voorwaarde

Dergelijke prestaties zijn alleen mogelijk, als je als architect in staat bent het bouwproces te controleren. Daarnaast is door de architect veel geïnvesteerd in de samenwerking met de partijen die bij het maakproces zijn betrokken. Zowel voor de glas- als liftengineering is een gezamenlijke opdracht met duidelijke kaders en doelstellingen verstrekt. Door er vakmatig bovenop te zitten, zijn de elementen, evenals het gehele gebouw, geheel binnen tijd en budget opgeleverd.

Actie abonnement de Architect

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels