blog

Architect op een snel stromende rivier

Business

Het bureau was een zwaar beladen ballon die langzaam maar onherroepelijk naar beneden zakte. De ballon schraapte een paar keer de grond en kon alleen weer opstijgen door een deel van het technische personeel overboord te zetten, met een emotioneel en financieel trauma binnen en buiten het bureau als gevolg.

Architect op een snel stromende rivier

 

 

Met deze woorden blikte Kees Christiaanse nuchter terug op de heftige crisis die in Nederland de architectuursector met meer dan de helft heeft gedecimeerd en die ook zijn bureau hard had geraakt. Hij deed dit op een bijeenkomst in de Red Apple te Rotterdam, ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan van KCAP.

 kcap woningbouwfestival_Blog_Harm_Tilman
KCAP, Kavel 25, Haags Woningbouwfestival, 1989

Dansen op het strand

KCAP werd in 1989 door Kees Christiaanse opgericht, samen met Han van den Born en Irma van Oort. Het eerste project was het Kavel 25 gebouw, onderdeel van het woningbouwfestival in Den Haag. Het jonge bureau maakte zich hiermee los van OMA, dat in de jaren daarvoor bijna kopje onder was gegaan met het Danstheater in Den Haag. Kees Christiaanse: “Ik liep met mijn toen nog jonge vrouw Veronika over het strand en beklaagde me tegenover haar over Rem Koolhaas. Zij schreef zijn naam in het zand en begon daarop te dansen. Ik verliet vervolgens OMA en KCAP was geboren.”

Rijsttafel met gerechten

Kees Christiaanse vergeleek in zijn speech het leiden van een bureau met het consumeren van een huwelijk, door de Engelse schrijver Julian Barnes ooit omschreven als een langdurige, saaie maaltijd waarin de pudding als eerste wordt opgediend. KCAP is volgens Christiaanse nu bezig met het hoofdgerecht, een rijsttafel met veel verschillende gerechten waarvan sommige beter smaken dan andere.

 KCAP,Red Apple_Blog_Harm_Tilman
KCAP, Red Apple, Rotterdam, 2002-2009

RedApple_KCAP_Blog_Harm Tilman
KCAP, lobby Red Apple, Rotterdam

Architecten als dienstverleners

Het tienjarige bestaan, vijftien jaar geleden, vierde KCAP in de Kunstacademie, gelegen tegenover de Red Apple. Dit gebouw wordt nu gerenoveerd, maar KCAP is niet eens als architect benaderd. Collega architect Willem Jan Neutelings overkwam precies hetzelfde bij het Minnaert gebouw in Utrecht. Het zijn pijnlijke voorbeelden van de beroerde situatie waarin architecten zijn beland. Ze worden gezien als pure dienstverleners. Ze krijgen betaald voor hun werk, maar daarna kan de opdrachtgever met hun werk doen wat ze wil.

Hardvochtig sociaal systeem

De crisis demonstreert volgens Christiaanse de hardvochtigheid van het Nederlandse sociale systeem waarin het ontslaan van mensen alleen mogelijk is door gebruik te maken van een virtuele guillotine. Het bevordert dat ondernemingen arbeidskrachten alleen nog maar willen inhuren op basis van tijdelijke contracten. Het leidt tot het tegenovergestelde van wat is beoogd: namelijk minder rechten, meer werkeloosheid en meer gebroken ondernemingen.

 KCAP_Christiaanse_Blog_Harm_Tilman
KCAP, Eindhoven Airport, 2004-2005

Aanbestedingen

Christiaanse trok een parallel met de overheidsinstellingen die om de toepassing van de Europese aanbestedingsregels te ontlopen, hun gebouwen uitbesteden (“outsourcen”) aan ontwikkelaars om ze vervolgens terug te huren. De aanbestedingen worden gereguleerd door een paar managementbureaus, die onbereikbare selectiecriteria opstellen. Vervolgens gaan de opdrachten naar de drie overgebleven grote aannemers die samenwerken met de enige drie overgebleven grote architectenbureaus. De rest van de sector heeft het nakijken.

Diapora

Een land dat eens vermaard was vanwege zijn planning- en architectonische cultuur, maakt zich zo op voor een planning catastrofe en een architectuur diaspora, aldus Christiaanse. Hij beschreef de situatie waarin de architect zich nu bevindt met een snel stromende rivier waarin je om te overleven, voortdurend van het ene op het andere ijsschots moet springen. Een hachelijke situatie, zeker als je het fenomeen van klimaatverwarming in ogenschouw neemt.

KCAP, Tower Striga 1, Antwerpen, 2014

Eigen belang

De profetische woorden van Christiaanse werden niet door iedereen gehoord. Gedurende de bijeenkomst nam het geroezemoes toe, zozeer zelfs dat moderator Patrick van den Klooster de geplande slot discussie maar liet voor wat hij was. Na afloop sprak een architect van naam me aan over het gedrag van Rijksbouwmeester Frits van Dongen. Hij kon er, het verhaal van Christiaanse gehoord hebbend, maar niet bij dat Van Dongen koos voor zijn eigen belang, en om die reden terugtrad als Rijksbouwmeester. Volgens hem heeft hij de sector daarmee geen dienst bewezen.

Collectieve inspanning

De kwestie Van Dongen maakt duidelijk dat architectuur niet alleen een economische of politieke aangelegenheid is, maar ook een culturele. Tijdens de receptie werd ook uitgebreid gesproken over wat schort aan de manier waarop architectuur wordt onderwezen en beoefend. Architectuur is nu eenmaal niet alleen een zaak van de belangen van afzonderlijke bureaus, maar ook een collectieve inspanning. Onder de architecten, bijeen in de Red Apple, rijpte het besef dat architectuur een culturele conditie is die opnieuw zal moeten worden gemaakt en gestructureerd. 

Actie abonnement de Architect

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels