blog

MVO: 404 PAGE NOT FOUND

Business

‘Maatschappelijk Verantwoord’ is algemeen geaccepteerd en wordt beschouwd als dé standaard voor ondernemen in de 21e eeuw. Voor stedebouwkundigen en architecten is dit geen nieuws; verantwoording nemen voor ‘people and planet’ is sinds jaar en dag ingebakken in de bedrijfsprocessen.

MVO: 404 PAGE NOT FOUND

 

 

 

Sterker nog: het is één van de primaire aspecten van het inhoudelijke werk. Een duurzame ontwikkeling van de leefomgeving, met oog voor mens en maatschappij. Een welverdiend schouderklopje voor onszelf? Niet helemaal. Want waar ‘people and planet’ in het geding zijn, ligt ‘profit’ op de loer.

Na een intensief proces ontving ons bureau OD205SL, voor haar rol als stedebouwkudige en supervisor, tijdens de Nacht van de Architectuur in Arnhem de Heuvelinkprijs voor het project ‘Het Podium’ in Presikhaaf. Dit project is op basis van burgerparticipatie in tien jaar tijd tot stand gekomen. Inspraak kost nou eenmaal tijd. Een schriller contrast met de projecten van de hoofdspreker van die avond, David Gianotten, partner van OMA in Hongkong, was nauwelijks denkbaar.

We werden getrakteerd op een speedcursus architectuurontwikkeling en -productie in de Aziatische regio, waaronder China. Want hier heerst malaise, maar daar groeien de bomen (nog) in de hemel. In China gebeurt het! Dus wordt het tijd dat we ons licht daar eens opsteken als het gaat om schaal en projectduur, zo werd ons verduidelijkt.

Eenzaam huis op de snelweg

Maar in welke omstandigheden wordt daar gebouwd? Het beeld van dat eenzame huis op de reeds aangelegde snelweg staat ons nog helder voor de geest. Burgerrechten worden met voeten getreden, zo lezen we in rapporten van onder meer de EU. Hierin wordt evenwel tevens het enorme economische en politieke belang van handelsbetrekkingen tussen China en de EU onderstreept. Want in China, daar gebeurt het! En dus kijkt ‘Europa’ weliswaar met een kritische bril, maar koerst toch vooral ook op die derde ‘p’ van profit.

Mvo over de landsgrenzen heen?

In Nederland hebben stedebouwkundigen en architecten de mond vol van maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo). Waar houdt echter onze morele standaard op? Bij de landsgrenzen? Hoe beoordelen wij de situatie in China? Mogen we al in Zuid-Korea aan de slag? Wordt Myanmar een gouden deur? Brazilië roept ons, de Arabische wereld verwelkomt graag onze ingenieurs en in het kielzog van de Oranjes wagen we ons naar Turkije.

Een florerend land kan in deze tijden al gauw rekenen op onze warme belangstelling. Als vakgenoot heb je te maken met het verlangen naar boeiende, het liefst grote en spectaculaire opdrachten en tegelijkertijd met harde cijfers van omzet, liquiditeit en werkgelegenheid. Niet voor niets ontspringen de Nederlandse bureaus die een substantieel deel van hun werk in het buitenland verrichten, de crisisdans. Het is een voortdurende kwestie van prioriteiten stellen tussen people, planet and profit.

Afgestemd op de lokale omstandigheden

China is de afgelopen tientallen jaren met een revolutie bezig op het vlak van economische ontwikkeling. Bij het begin van het huidige Nationale Volkscongres is wederom ‘meer welzijn en betere sociale voorzieningen voor de bevolking’ beloofd. Mvo is daarbij zeker in beeld, want de internationale richtlijn ISO26000 wordt als inspiratiebron gebruikt. Maar wel naar eigen standaard, wat inhoudt: afgestemd op de lokale omstandigheden. En gezien de jaarverslagen van Amnesty International liegen deze er nog altijd niet om.

Het feit dat vrijheid van vakvereniging en mensenrechten voorlopig niet wordt meegenomen in de Chinese mvo-regelingen en richtlijnen is in die zin een paradox. Kunnen architecten en stedebouwers een positieve rol spelen in deze revolutie, of lijden we aan grootheidswaan als we denken invloed uit te kunnen oefenen op de koers van een regime dat we niet steunen? Als ontwerpers stellen we heel tastbaar de norm voor een verantwoord en duurzaam gebruik van gebouw of ruimte en daarmee hebben we een machtige positie.

De grote vraag is: kunnen we die positie waardenvrij invullen, met oog voor mens en maatschappij, of verwordt architectuur soms tot een prestigieuze uiting van de zittende macht?

Bijdragen aan discutabele politieke systemen

Ook in onze bureaugeschiedenis spelen landen met een discutabel politiek systeem en een discutabele maatschappelijke inrichting een rol. Het ontwerpen aan universiteiten of sloppenwijken zou je het gevoel kunnen geven iets aan de positieve ontwikkeling te hebben bijgedragen, die in landen als Singapore, Indonesië en Nigeria sinds de jaren zeventig heeft plaatsgevonden. De situatie in deze landen is immers eerder verbeterd dan verslechterd. Duurzame investeringen in onderwijs en leefomgeving voor de lokale bevolking zijn daarvoor primaire voorwaarden. De bijdrage van een stedebouwkundige of architect is in dergelijke projecten evident.

Maar in hoeverre draagt een Olympisch Stadion of een commercieel kantorencomplex aan dergelijke ontwikkelingen bij? Bij elke opgave moeten wij ons opnieuw afvragen wat wij aan het doen zijn, en voor wie. Dragen wij bij aan de versteviging van, volgens ons, ongewenste structuren? Kunnen wij rekening houden met de belangen van alle betrokken partijen? Of schaden we deze belangen? Verkopen we een exportproduct uitsluitend op het gebied van onze veelgeprezen creativiteit en de verrassende omgang met programmatische vereisten? Of ook op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap?

Contextloze mooie plaatjes

Deze discussie is niet nieuw en wordt op vele terreinen gevoerd. Maar juist in onze vakgebieden, die zo sterk gericht zijn op de maatschappij en de leefomgeving, is ze uitermate relevant.

Op zoek naar de drijfveren en standpunten van stedebouwkundige en architectenbureaus die over de grens actief zijn, stuiten wij echter vooral op contextloze, mooie plaatjes. Over maatschappelijke standpunten en een visie op de locale situatie is niets te vinden; blanco pagina’s: 404 page not found.

Liggen de prioriteiten in deze tijden van crisis vooral even bij die derde p? Is een opdracht niet aannemen een luxe die we ons niet kunnen veroorloven? People and planet blijven echter de essentie en, als het goed is, de primaire drijfveren van ons vak, dat steeds mondialer wordt. We moeten dan ook niet vergeten invulling te geven aan die ontbrekende pagina. Want architectuur is macht, en macht geeft verantwoordelijkheid.

Note: dit artikel verscheen eerder in het April nummer 2013 van de Architect. Per abuis is de inleiding niet gepubliceerd. Hier boven staat alsnog het volledige artikel. 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels