blog

Architectuur uit recessie?

Business

Sinds 2008, het jaar waarin de crisis in economie en bouw tot uitbarsting kwam, is 2013 verreweg het akeligste jaar. Dit jaar is sprake van een harde shake out, gedicteerd door de economie. Wie zich niet aanpast aan de nieuwe realiteit, is gezien. Afgelopen weken vielen er gelukkig ook een paar positieve tekenen van herstel in de architecten branche te noteren.

Architectuur uit recessie?

 

 

Allereerst bereikte ons het prettige bericht dat Casanova + Hernandez architects uit Rotterdam door de rechter volledig in het gelijk is gesteld over het ontwerp van de Cool Tower. Casanova+Hernandez architects wonnen in 2010 de prijsvraag voor deze hoogbouw. Onderhandelingen met bouwbedrijf BAM leidden toen niet tot samenwerking. Een jaar later presenteerden BAM en Kokon op een woonbeurs afbeeldingen van het ontwerp van Casanova+Hernandez.

Gelijk en schorsing

Na een juridische strijd van meer dan twee jaar erkennen BAM en Kokon Architecten nu dat zij hiermee inbreuk hebben gemaakt op de auteursrechten van architectenbureau Casanova + Hernandez. Zodra de ontwikkelingen voor de Cooltower worden hervat (wat overigens niet erg waarschijnlijk lijkt), zullen de partijen zich inspannen om het ontwerp van Casanova+Hernandez alsnog te realiseren.

Goed nieuws voor architectuur

Behalve voor Casanova + Hernandez is dit goed nieuws voor de gehele sector. Te beargumenteren valt immers dat dit besluit een einde maakt aan situaties waarin architecten na een DO of zelfs al een VO opzij worden geschoven om plaats te maken voor een goedkoper bureau. Ook biedt het de branche de mogelijkheid haar gedragscode aan te scherpen en het belang van integriteit in de beroepsuitoefening opnieuw te vestigen. In dit licht is het interessant te bezien hoe de BNA gaat optreden tegen Kokon.

Tekenen van herstel

Niet minder verheugend is dat de eerste voorzichtige tekenen van herstel in de architectenbranche zich aandienen. Uit een conjunctuurmeting die onderzoeksbureau Panteia in opdracht van de BNA onder de 1239 BNA leden uitvoerde, blijkt onder architecten een groeiend optimisme te bestaan over de omzet. Van de 211 bureaus die reageerden, verwacht ongeveer de helft in het vierde kwartaal van dit jaar een gelijkblijvende of stijgende omzet.

Historisch dieptepunt

Echter één zwaluw maakt nog geen lente. Ondanks het stijgende optimisme is van werkelijke groei nog geen sprake. De omvang van de branche bevindt zich op een historisch dieptepunt. De werkvoorraad is in 2013 gezakt tot het laagste niveau sinds de start van dit soort metingen. Anders dan in de crisis van 1980, zijn opdrachten simpel niet voorhanden. Dit jaar daalt de totale omzet van de branche met liefst vijf procent. De werkeloosheid onder architecten is schrikbarend hoog. Ten opzichte van 2008 is meer dan de helft van de werkgelegenheid verdwenen. Dit jaar wordt een verdere daling van zes procent voorzien, blijkt uit de conjunctuurmeting.

Differentiatie

De crisis treft overigens niet ieder bureau in dezelfde mate. Sommige bureaus zijn de afgelopen jaren zelfs flink gegroeid. Ook maakt het veel uit in welk deel van Nederland of Europa je actief bent. En als je een sterke positie hebt op de exportmarkten is er weinig reden je zorgen te maken. Helaas geldt dit maar voor weinigen in de branche.

 Oslo Astrup Fearnley Museum
Opdrachtgever – architect Renzo Piano ontwierp in 2012 in Oslo het Astrup Fearnley Museum. Foto Nic Lehoux

Verbinden en samenwerken

Gelukkig zit de branche niet stil en zijn er meer positieve ontwikkelingen te melden. Afgelopen week keurde de ledenraad van de BNA ‘Veerkracht! Beleidsplan 2014-2016’ goed. Volgens de BNA moeten architecten de transitie naar de nieuwe markt accepteren en meer adaptatie en veerkracht in hun ondernemerschap tonen. De branchevereniging bepleit een nieuw elan, met “veranderen, verbinden en samenwerken in een nieuwe markt” als uitgangspunt.

Maatschappelijke oriëntatie

Het meest opmerkelijke van ‘Veerkracht!’ is misschien nog wel dat de BNA kiest voor ondernemerschap en markten, in plaats van voor culturele doelstellingen. Ze heeft daarnaast de maatschappelijke oriëntatie van architectuur en bouw hoog in haar vaandel staan. Komende jaren wil de BNA zich ontwikkelen tot een branchevereniging gekoppeld aan bedrijven, in plaats van aan individuele vakbeoefenaars, met een duidelijk economische oriëntatie. Opmerkelijk is ook dat de kersverse branchevereniging zich niet meer uitsluitend richt op de overheid, maar een bredere groep opdrachtgevers op het oog heeft.

 
In de ontwerpstudio van opdrachtgever – architect, Jager Jansen

Zorgen op lange termijn

Dit nieuwe elan is een positieve ontwikkeling. Echter op lange termijn heeft het beroep nog altijd redenen zich zorgen te maken. Het slepende conflict rond de Cool Tower staat niet op zichzelf. Het is natuurlijk geweldig dat BAM Woningbouw en Kokon hun misstap publiekelijk hebben toegegeven. Maar het zou jammer zijn als het daarbij blijft.

Rechten en plichten

Na afloop van de rechtszaak riep Helena Casanova de betrokken partijen, waaronder gemeente, politici, vertegenwoordigers van architecten en beleidsmakers, op om herhaling van een dergelijke zaak in de toekomst te voorkomen. Daarbij lijkt het vooral zaak de rol, de plichten en de rechten van zowel private als publieke partijen in de bouwsector beter te definiëren.

Samenwerken en ordening

Voor het succes van een architect is naast “veranderen, verbinden en samenwerken “ook de ordening bepalend voor de positie waarin een architect straks opereert. Is straks in de nieuwe contractvormen (zoals Design and Build, DBFMO, enzovoort) de aannemer leidend of slaagt de architect erin zijn sturende rol in het bouwmanagement terug te veroveren?

Nogmaals, de voortekenen zijn beslist goed, maar zonder positieve antwoorden op dit soort vragen kan de recessie onder architecten nog wel eens heel lang duren.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels