blog

Architectonische fragmentatie zet door

Business

Aan de economische crisis die de architectuur zwaar heeft getroffen, lijkt zich de vergruizeling van de architectonische infrastructuur toe te voegen: Deze week zette Vestia een streep door haar nieuwbouwplannen, stapte de leiding van de Design Academy uit onvrede over bestuurlijk functioneren massaal op en wees het Stimuleringsfonds voor Architectuur de subsidieaanvraag van Europan af. Woningmarkt, ontwerponderwijs en talentbevordering worden zo verder ontregeld.

Architectonische fragmentatie zet door

Afgelopen week zette woningcorporatie Vestia noodgedwongen een streep door de bouw van liefst 4.525 nieuwbouwwoningen. Dit besluit kwam niet onverwacht. De corporatie was immers diep in de financiële problemen geraakt door de aanschaf van derivaten waarmee ze veel geld dacht te winnen. Door de dalende rente ging ze echter gigantisch het schip in, waardoor ze de stichtingskosten van ruim 1,1 miljard euro niet meer kan opbrengen.

De gevolgen zijn catastrofaal, allereerst in de getroffen steden zelf. Zo zal de vernieuwing van Rotterdam Zuid mislukken als niet elders geld wordt gevonden, stelde programmadirecteur Marco Pastors van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. De gemeente wil hier de komende jaren 35.000 woningen renoveren en deels vervangen. Door het Vestia debacle staat dit geheel op losse schroeven. Ook gemeenten als Den Haag, Delft, Apeldoorn en Zoetermeer zijn zwaar getroffen.

Stagnerende woningmarkt

Maar de uitstraling van deze affaire is nog veel groter. Voor de afbetaling van haar schulden aan de banken doet Vestia een beroep op het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) voor saneringssteun. Dit fonds verhaalt het bedrag van EUR 700 miljoen op zijn beurt middels een heffing bij alle woningbouwcorporaties. Uiteindelijk draagt dit bij aan een verdere stagnatie en bevriezing van de woningmarkt.

De zaak Vestia staat helaas niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een trend die al enige jaren aan de gang is en die maar ten deel samenvalt met de crisis die in 2008 uitbrak. Tal van instituties zijn de afgelopen jaren in het ongerede geraakt of worden opgeschrikt door schandalen. De lijst is lang en bevat ontwikkelaars, ministeries, hogescholen, corporaties, bouwers, woningmarkt, kantorenmarkt en retail markt. Deze opstapeling van institutionele falen draagt bij aan het crisisgevoel dat steeds sneller en sterker om zich heen grijpt.

 Mastenbroek

Bjarne Mastenbroek (NL/1964), Dick van Gameren (NL/1962). 1e prijs, Europan 02, Nijmegen De Hessenberg. Foto: www.europan.nl

Ontbrekend leiderschap

Afgelopen week doken uit onverwachte hoek twee zaken op die een verdere verschraling van de architectuur betekenen. Zo stapte in Eindhoven de voltallige leiding van de Masteropleiding aan de Design Academy op en besloot het Stimuleringsfonds voor Architectuur om Europan geen subsidie toe te kennen.

De oorzaak van de problemen in Eindhoven zijn te vinden in het vertrek van Lidewij Edelkoort, drie jaar geleden. De school slaagde er niet in een nieuwe gezichtsbepalende artistiek directeur aan te trekken. Dit ontbrekende leiderschap in design en designonderwijs lijkt de Academy nu op te breken. Directe aanleiding voor de huidige breuk is de start van een organisatorisch vernieuwingstraject dat volgens de docenten desastreus zal zijn voor de kwaliteit van het onderwijs. In de brief waarin zij hun ontslag aankondigen, laken zij het ontbreken van een debat binnen de school over de veranderende rol van design binnen de samenleving.

Onderscheidende positie

Niet minder problematisch is het besluit van het Stimuleringsfonds voor Architectuur om de organisatie Europan geen subsidie toe te kennen. Als gronden hiervoor voerde het fonds onder meer aan dat Europan geen onderscheidende positie meer inneemt en de prijswinnende ontwerpen zelden worden gerealiseerd.

Heel erg sterk zijn deze argumenten niet. Uit haar beleidsplan blijkt dat Europan zich juist heel sterk maakt voor de realisatie van de plannen. Van een teruglopend aantal aanmeldingen of locaties is evenmin sprake. Ook de vele steunbetuigingen die Europan na dit besluit ontving van architecten, opdrachtgevers en onderwijsinstellingen, geven een heel ander beeld.

Institutioneel herstel

In zekere zin wordt hiermee het institutionele haperen van het Stimuleringsfonds zelf zichtbaar. Want zelfs al zou het zo zijn dat Europan het verschil niet meer kan maken (wat op grond van het voorgaande sterk valt te betwijfelen), dan nog zou dat niet mogen of moeten leiden tot een afwijzing van Europan, maar tot een discussie over de criteria die deze organisatie hanteert. Wellicht is het zo, dat Europan nog beter zal kunnen functioneren, maar dat bereik je niet door haar af te breken, zoals het Stimuleringsfonds nu voorstaat, zonder een alternatief aan te bieden.

Instituties worden immers niet gebouwd om waarden af te breken, maar juist om deze te creëren.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels