blog

Voor investeren en langer betrokken

Business

Architecten moeten niet alleen de ruimtelijke ingreep ontwerpen, maar tevens de opgave en het beheer ervan. Dat is misschien dé manier waarop ontwerpers van betekenis kunnen blijven voor de ontwikkeling van de stad nu opdrachtgevers afhaken.

Voor investeren en langer betrokken

 

 

 

 

We weten het nu wel: de traditionele rol van de architect functioneert niet meer. Volgens mij zijn hiervoor twee hoofdredenen aan te wijzen:

  • Door de crisis kloppen opdrachtgevers niet meer aan met een opdracht, waardoor de traditionele architect werkloos bij de telefoon zit te wachten
  • De context waarin opdrachten tot stand komen is aan herziening toe

 

Een nieuwe context

Deze context wordt momenteel gekenmerkt door:

  • Voor ‘echte’ problemen is geen opdrachtgever (denk maar aan de klimaatverandering en het energievraagstuk)
  • Tussen de beleidsmakers en de uitvoerders bevindt zich een groot gat
  • De complexiteit van de opgaven is in onbalans met het ondoorzichtige besluitproces
  • Daling van het publieke vertrouwen in de overheid
  • Veel problemen zijn onderling afhankelijk

 

  

Dan Hill

Eén van de personen die een interessante visie heeft op de nieuwe positie van architecten en andere ontwerpers is Dan Hill (zijn blog is zeer de moeite waard!). Hill is urbanist en designer bij Sitra, een Fins innovatiefonds. Ik heb hem ontmoet op de conferentie Social Cities of Tomorrow waar hij een interessante lezing over dit onderwerp hield. (Zie pagina 12 van de Architect van het net verschenen aprilnummer voor mijn verslag van deze conferentie!)

Dark Matter

Volgens Hill zouden ontwerpers zich moeten inlaten met de Dark Matter wanneer ze echt willen kunnen maken wat ze voor ogen hebben en wat ze relevant achten. De Dark Matter is te beschouwen als een grote ondoorzichtige massa die zich vooral manifesteert in het proces voorafgaande aan de opdracht. Financiën, wet- en regelgeving, bureaucratie, politiek, begrotingen, betrokkenen en data maken hier een belangrijk onderdeel vanuit.

Niet de meest aantrekkelijke materie om je mee bezig houden. Vandaar waarschijnlijk ook dat veel ontwerpers hier het liefst zo ver mogelijk bij vandaan blijven.

 De Dark Matter 

Wouter van Stiphout

De term ‘Dark Matter’ is voor het eerst geïntroduceerd door Wouter van Stiphout, Hoogleraar Ontwerp en Politiek aan de TU Delft en oprichter van Crimson Architectural Historians. In een interview dat Rory Hide met hem hield voor de Australian Design Review stelt Van Stiphout dat architectuur en ontwerp als combinatie van pure speculatie, retorische poëzie en technische capaciteit een rol kunnen spelen in de politieke besluitvorming.

WiMBY!

Hij illustreert dit in het interview met het proces waarin WiMBY! tot stand is gekomen. Crimson heeft het project door tien jaar van besluitvorming heengeleid: van zoeken naar investeerders, regelen van bouwvergunningen, overleggen met bewoners, vergaderen over het verwarmingssysteem tot en met de coördinatie van evenementen bij oplevering.

 Hoogvliet  Foto door Jager Jansen Achitecten

Iris Schutten

Maar waar Hill van Van Stiphout spreken over het besluitvormingsproces, richt Iris Schutten, architect, zich tevens op het beheer van projecten. Ze schrijft hierover in OASE 85 ‘Productieve onzekerheid. Het onvoorziene in planning, ontwerp en beheer’. Volgens haar moeten architecten ook langer bij (stedelijke) projecten betrokken blijven.

Ontwikkelend beheer

Ze pleit voor ‘ontwikkelend beheer’ waarbij de ontwikkeling en het beheer van een project geen zelfstandige disciplines meer zijn: “ontwikkelend beheer is een strategie waarbij ontwikkeling en beheer zowel organisatorisch, als beleidsmatig, financieel en ontwerptechnisch een worden, zodat de bestaande stad zich natuurlijker kan ontwikkelen en ruimte kan bieden aan impulsen uit de samenleving”.

F.A.S.T.

Eén van de voorbeelden die Schutten aanhaalt is F.A.S.T. (Free Architecture Surf Terrain). Dit is een uniek surfdorp aan de boulevard van Scheveningen. “Een beach-hostel, kampeer- en camperplaatsen, een bar, een restaurant, kunstprojecten, een surfwinkel, surflessen, boardopslag, unieke vergaderruimtes, Museum Scheveningen, vette feesten.. F.A.S.T. heeft het allemaal!”

 
Impressie van F.A.S.T.

Nieuwe positie van architecten

Hill, Van Stiphout en Schutten poneren de aantrekkelijke gedachte dat architecten niet alleen voor het ontwerp, maar ook voor de opgave en – in het geval van Schutten – tevens voor het beheer (deels) verantwoordelijk zijn. Als architecten dit zouden navolgen dan versterken ze hun positie binnen de stedelijke ontwikkeling.

Veranderingen

Maar om welke veranderingen vraagt deze nieuwe positie? Kunnen en willen architecten dit wel? Ik ben erg benieuwd. Schutten en Hill hebben in ieder geval duidelijk voor ogen welke dingen zouden moeten veranderen:

  • Schutten pleit voor verrichten van veldwerk om een beeld te krijgen van de potentie van een plek door gebruikers en omwonenden te observeren en te interviewen. Op die manier wordt de aanwezige behoefte in kaart gebracht.
  • Ook vindt Schutten dat de tijd een factor moet zijn in het ontwerp. Hiervoor moet het vaststaande eindbeeld worden losgelaten, zodat efficiënt kan worden ingespeeld op veranderende behoeften en nieuwe technieken. (Over dit onderwerp heb ik eerder een blog geschreven ‘Bouwen zonder eindbeeld’.)
  • Hill meent dat een gelijkwaardige, multidisciplinaire samenwerking noodzakelijk is. Stedelijke ontwikkelingen bevinden zich immers op verschillende schaalniveaus; niemand is de expert en er zijn vele betrokkenen.
  • Hill vindt tevens dat het besluitvormingsproces inzichtelijk moet worden gemaakt, zodat duidelijk wordt waarvoor wordt gekozen. Nu is dat vaak nog een ondoorzichtig proces, waardoor vaak op ‘onjuiste’ gronden beslissingen worden gemaakt.

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels