blog

Architectuur is van opdrachtgevers

Business

Architectuur is van opdrachtgevers Afgelopen week bezocht ik samen met Merel Pit de Kromhoutkazerne in Utrecht. Een vraag die ons daarbij bezighield is waarom deze kazerne zich in niets lijkt te onderscheiden van een modern kantorencomplex of een universitaire campus. Terwijl in vroegere tijden een school een school was en een rechtbank overduidelijk een rechtbank, lijken tegenwoordig de verschillen tussen gebouwtypen weg te vallen en alleen nog gemengde typen voor te komen.

Architectuur is van opdrachtgevers
Meyer & Van Schooten; Komfort; Kromhout Kazerne Utrecht; Defensie

Een vraag is of dit ook iets te maken heeft met de contractvorm. De Kromhoutkazerne is tot stand gekomen op basis van DBFMO. Welke kansen dergelijke contracten architecten bieden om architectuur te maken, is nog niet helemaal duidelijk. Meer dan som der delen

Wat architectuur onderscheidt van andere branches is dat ze uit kennis, elementen en informatie iets kan creëren en tot stand kan brengen dat meer is dan de som der delen. Architectuur kan iets groots maken uit iets wat op zich onbeduidend en klein is. Wat architectuur van bouwen onderscheidt, is dat ze dit op verrassende en innovatieve manieren doet. Dit geldt ook voor de organisatie van het bouwproces. Dankzij de bemoeienis van architecten kunnen betrokkenen boven zichzelf uitstijgen, zodat het eindresultaat meer is dan een optelsom van hun afzonderlijke kennis en kunde.

Museum als kathedraal van postmoderne tijd

Wat de bijdrage is van architecten, verschilt van tijd tot tijd. In de achterliggende periode was bijvoorbeeld het museum een van de centrale ontwerpopgaven. De relatie tussen inhoud en container was al direct een controversieel onderwerp vanaf het moment dat het eerste schilderij werd opgehangen in een speciaal voor dat doel gebouwd museum. Dat schrijft Ada Louise Huxtable in het essay ‘Museums: making it new’, opgenomen in On Architecture, een bundeling van haar architectuurkritieken uit onder andere The New York Times. Het museum als opgave biedt volgens haar de gelegenheid voor experimenten die architectuur doen onderscheiden van het bouwen. Maar door de veranderingen in kunst en samenleving moeten de vorm, inhoud en stijl van het museum steeds opnieuw worden doordacht. Dat maakte de nieuwe musea tot de meest briljante architectuur van het postmoderne tijdperk, citeert zij instemmend de Amerikaanse criticus Arthur Danto. Het museum is dan ook te beschouwen als de kathedraal van de postmoderne tijd.

 MAS AntwerpenMAS in Antwerpen (2010) door Neutelings Riedijk Architecten. Foto Sarah Blee

Nieuwe opgaven

In de huidige tijd ligt dat weer anders. Musea worden nauwelijks meer gebouwd. Nieuwe opgaven in de zorg en het onderwijs dienen zich aan en bestaande opgaven worden anders geformuleerd. Functies worden gemengd en het gaat daarbij om nieuwe en spannende combinaties. De vraag is niet alleen hoe je de afzonderlijke elementen samenvoegt, maar ook en vooral hoe je met ze werkt en speelt, en ze in een overtuigend collectief beeld weet onder te brengen.

De mythe van de invloed verliezende architect

Hebben architecten wel voldoende invloed om dit voor elkaar te krijgen? Is hun rol niet al te zeer gemarginaliseerd en zijn ze veroordeeld tot het maken van mooie gevels? Je hoort dit laatste de laatste tijd steeds vaker, maar het lijkt me niet juist. Het is bovendien een ‘self fulfilling prophecy’. Architectuur kan op grond van haar vermogens wel degelijk invloed hebben.

Meer doen dan inlossen van verwachtingen

Twee zaken lijken me hierbij van belang. Architecten dienen te onderkennen, dat architectuur van hun opdrachtgevers is en niet van henzelf. Het belang van bouwheren of opdrachtgevers voor de definitie van architectuur laat zich niet onderschatten. Tegelijkertijd moeten architecten meer doen dan het inlossen van verwachtingen. Ze moeten iets doen wat alle verwachtingen overtreft, ook die van hun opdrachtgevers. Op dit moment verliezen architecten grond door hun geringe bereidheid risico’s te nemen. Willen ze terrein herwinnen dan zullen ze meer risico moeten nemen in de manier waarop ze hun bedrijf leiden. De uitdaging is niet om steeds meer voor minder te gaan doen, maar om verbeteringen door te voeren.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels