blog

Architectuur, markt en overheid

Business

Afgelopen weekeinde waren de sociale media in rep in roer. Volgens dagblad de Telegraaf van afgelopen zaterdag is de Nederlandse architect verbannen naar de keukentafel. De architectuur moet het zelf doen, maar ondersteuning in de vorm van de juiste randvoorwaarden zou enorm kunnen helpen. Vooralsnog houdt de overheid zich afzijdig.

Architectuur, markt en overheid

De BNA, CBS en Arch-Vision publiceerden onlangs onthutsende cijfers. Ze toonden aan wat iedereen al weet, maar tot nu toe niet durfde of wilde zeggen. De omzet in de architectuurbranche daalt van 1,7 miljard euro in 2008 naar 800 miljoen euro in 2011. Volgens de naar buiten gebrachte cijfers zal de branche in 2012 over de gehele linie nog eens 13 procent moeten inleveren.

Tegelijkertijd noteerde het CBS een enorme groei van het aantal architectenbureaus: van 3035 in 2007 naar 5220 in 2012. Deze explosie laat zich slechts verklaren door het gegeven dat een groeiend aantal ontslagen werknemers hun eigen bureau zijn gestart. Tegelijkertijd betekent het dat een steeds kleinere koek door een steeds groter aantal bureaus moet worden gedeeld.

Architecten zijn verbannen naar de keukentafel. Nu is dat geen ramp. Het punt is echter dat ze daar niets te doen hebben. Opdrachtgevers laten het op dit moment en masse afweten en de overheid houdt zich opvallend afzijdig.

Cool Tower 

Een extreem maar illustratief voorbeeld van dit laatste is de Cool Tower in de Rotterdamse wijk Cool. In het jaar 2010 won het Rotterdamse bureau Casanova + Hernandez Architecten de besloten prijsvraag met een ontwerp dat daarna breed in de media is gepresenteerd. Deze prijsvraag is destijds uitgeschreven door U Vastgoed, het bedrijf van Jan Ultee, in nauwe samenwerking met de gemeente.

Met de winnaar zou de ontwikkelaar de honderd meter hoge toren gaan bouwen. Enige tijd later verzocht de ontwikkelaar BAM Woningbouw om het project verder te ontwikkelen. Dit bouwbedrijf werd daarmee ook opdrachtgever van de architect.

Casanova + Hernandez Architecten is twee jaar later een bodemprocedure gestart tegen BAM en architectenbureau Kokon. Het bureau is van mening dat deze partijen zonder toestemming zijn ontwerp voor de Cooltower aan het uitwerken zijn.

Opvallend is dat de gemeente zich afzijdig houdt. Sterker nog, op een bijeenkomst vorige week van het Rotterdamse Architectenplatform waarvoor Casanova + Hernandez Architecten was uitgenodigd, probeerden de organisatoren de architect het spreken over dit project onmogelijk te maken.

Zelf doen

Architectuur bevindt zich nu op een nulpunt. Ze zal het helemaal zelf moeten doen. Op enige steun van de overheid hoeft ze niet te rekenen. De vertegenwoordigers daarvan lijken vooral meer met zichzelf bezig te zijn.

De uitdaging is niet alleen vooruit te lopen op de opgaven die straks worden gesteld, maar ook met het oog daarop de methoden van ontwerp en design aan te passen en verder te ontwikkelen. Het zelf dingen maken heeft de toekomst.

Deze maakcultuur rukt op, in dit verband wordt gerept van de derde industriële revolutie. Mensen kunnen nu zelf producten maken en zijn niet meer aangewezen op standaardproducten die tot stand komen in massaproductie. Op deze manier ontstaat een nieuwe orde waarin alle generaties samenkomen.

Penguin Props

Een goed voorbeeld zijn de Penguin Props van Hella Jongerius, uitdrukking van de poging handwerk en techniek weer nader tot elkaar te brengen. Op het idee kwam ze, vertelde ze afgelopen week aan SZ, toen ze stuitte op de decoratieve accessoires die in kunstmatige woonwerelden en op meubelbeurzen het idee van huiselijkheid simuleren. Zij wilde ze met leven en poëzie vullen.

Jongerius heeft nu een doe het zelf handleiding voor Home Props samengesteld. In hooguit twee uur en voor minder dan tien Euro kan nu iedereen zijn eigen Prop maken. Iedereen mag dat doen op zijn eigen manier, ze moeten immers een persoonlijke geschiedenis vertellen, aldus Jongerius.

Niet meer verrassen maar delen

Wat dat betreft is het verbijsterend dat de overheden en de ondersteunende fondsen nog steeds veronderstellen dat de architect een creatief genie is dat moet vernieuwen en shockeren.

Architecten kunnen zich niet meer onderscheiden door te verrassen of te shockeren, maar door met elkaar samen te werken en ideeën met anderen te delen.

‘Doe het zelf’-ontwerp staat ook voor een manier van werken waarbij openheid wordt betracht. Architecten, ontwerpers werken meestal in competitieverband aan hun ontwerpen. Door op dit vlak juist samen te werken, kunnen betere en goedkopere gebouwen, interieurs, designs en meubels ontstaan.

De makerbeweging kan de regionale economie versterken en opstuwen. Architecten en toeleveranciers, ondernemers en banken moeten daarom worden gefaciliteerd om op een andere manier met elkaar samen te werken. De overheid zou juist hierin een uiterst belangrijke rol spelen.

Balans ontwerpers en opdrachtgever

Tegelijkertijd zal een nieuwe balans moeten worden gevonden tussen ontwerpers en opdrachtgevers. Tussen de publieke sector waartoe de creatieve industrie behoort, en de private sector die bestaat uit managers, ondernemers en producenten, bestaat een flinke spanning waarvan de politiek zich vooralsnog afzijdig houdt.

Verstandiger lijkt het om deze spanning als positief en constructief te zien. De politiek moet en kan hierin een rol spelen. Ze moet zich afvragen of en zo ja, wat we samen kunnen doen. Van een dergelijk politiek, sociaal en cultureel denken kan de economie alleen maar profiteren.

  

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels