blog

Haags Spuiforum: kan het ook eenvoudiger?

Business

Is het zinvol een prestigieus en duur project als het Haagse Spuiforum te realiseren dat alleen vernieuwing brengt op één plek en dat de rest van het stedelijke leven lijkt te ontkennen? Is het niet veel zinvoller beide bestaande zalen opnieuw te gebruiken? Hoe het ook zij, eenvoud en relevantie lijken belangrijkere indicatoren voor architectonische kwaliteit dan zichtbaarheid en consumentisme.

Haags Spuiforum: kan het ook eenvoudiger?

Ergens rond de jaren negentig van de vorige eeuw brak de renaissance van de Nederlandse steden aan. Stadsbesturen leefden op en presenteerden ambitieuze plannen. Rotterdam breidde zijn centrum uit op de Kop van Zuid en bouwde de Erasmusbrug, Amsterdam transformeerde de oostelijke havengebieden tot bloeiende woonwijken, Maastricht realiseerde op het terrein van Sphinx Céramique een stedelijk gebied van Europese allure.

Andere steden volgden en kwamen met vergelijkbare plannen die de kwaliteit van de stedelijke ruimte centraal stelden. Ze bestonden uit tramlijnen, pleinen, stedelijke voorzieningen, al dan niet in combinatie met appartementen, kantoorgebouwen en winkelcentra. Ook achteraf bezien is het onmogelijk om het daar niet mee eens te zijn. De plannen sloten immers een lange periode af waarin de steden bevolking en bedrijvigheid verloren. Maar belangrijker was dat ze verbeteringen brachten waar iedereen in het dagelijkse leven van profiteerde.

Afgelopen periode lijkt deze praktijk flink te zijn doorgeslagen. Het VPRO programma ‘De slag om Nederland’ heeft hier al krasse staaltjes van laten zien. Ook de voorgenomen bouw van het Haagse Spuiforum lijkt in dit rijtje te passen. Want is het zinvol een prestigieus en duur project te realiseren dat alleen vernieuwing brengt op één plek en dat de rest van het stedelijke leven lijkt te ontkennen?

De gemeente Den Haag wil voor 181 miljoen euro een nieuw complex neerzetten op de plek waar nu de Dr. Anton Philipszaal (ontwerp Architecten van Mourik) en het Lucent Danstheater (ontwerp Rem Koolhaas-OMA) staan. Het zal naast het Residentieorkest en het Nederlands Danstheater ook onderdak gaan bieden aan het Koninklijk Conservatorium. Het moet volgens directeur Henk Scholten het beste van Concertgebouw, Muziektheater en Luxor in zich verenigen. ‘Vergelijk het Spuiforum met het Museum aan de Stroom, de Tate Modern en het Centre Pompidou, het zal een impuls geven aan het gehele culturele leven in de stad.’

Op 8 november neemt de gemeenteraad naar verwachting een definitief besluit over dit prestigeproject. De kritiek op dit voornemen is niet gering. Critici wijzen op de financiële risico’s die zijn verbonden met de exploitatie, maar stellen ook de principiële vraag waarom de gemeente zo veel euro’ s verbrandt in een prestigeproject, terwijl ze bijvoorbeeld in de Schilderswijk de wijkbibliotheek sluit en in de stad de cultuureducatie de nek omdraait. Ook het feit dat in de aangepaste plannen het Spuiforum (ontwerp Joan Busquets) verdwijnt, kan in hun ogen geen genade vinden.

Het zal interessant zijn te zien hoe de stemming in de Haagse gemeenteraad zal uitvallen. De vraag die mij vooralsnog bezig houdt, is waarom de gemeente een gloednieuw kunstpaleis wil realiseren, terwijl ze met de Philipszaal en het Danstheater goud in handen hebben. Vooral het feit dat de plannen leiden tot de sloop van het laatste gebouw en dat niemand daar tegen in verweer komt, wekt bevreemding. Het is immers een van de tien belangrijkste gebouwen ter wereld van de twintigste eeuw. Vormt een lekkend dak echt een rechtvaardiging voor een investering van 181 miljoen, zoals directeur Scholten meent? Is serieus uitgezocht of beide bestaande zalen beter zijn te gebruiken? Is renovatie echt geen optie?

Hoe het besluit ook uitvalt, een conclusie dringt zich op. De financiële problemen waar gemeenten mee kampen, zouden moeten leiden tot een heroriëntatie van de manier waarop steden worden geprogrammeerd. Het lijkt niet langer nodig alles in goud te veranderen wat men aanraakt. Men kan het ook hergebruiken, recycleren, aanpassen of verbeteren. De begrippen eenvoud, rechtvaardigheid en relevantie zijn belangrijkere indicatoren voor architectonische kwaliteit dan zichtbaarheid, consumentisme en vernieuwing tegen elke prijs.

 

Reacties

•    Han Rotgans | 29/10/2012, 15:12
Ik ben het geheel met Harm Tilman eens. Dat wat er in de plaats komt haalt het niet bij wat Rem Koolhaas heeft gerealiseerd zonder noemenswaardig budget en met een onwillige tegenpool, van Mourik architecten. Deze twee gebouwen zijn alleen al door hun ontstaansgeschiedenis zo waardevol dat de historie gewaarborgd moet blijven.

Renoveren met betrokkenheid van de beide oorspronkelijke architecten is de aangewezen weg.

•    Rico Zweers | 29/10/2012, 15:07
Beste Harm,
een mooie en terechte observatie over het SpuiForum. Ondanks dat ik geloof dat een stad moet groeien door te investeren, heb ik ook mijn twijfels over het SpuiForum project. Naast de genoemde cultuurprojecten elders in de stad, staat 25 meter verwijderd van het SpuiForum de 110.000m2 lege kantoorkolos van het JUBI project. Enerzijds biedt het SpuiForum de mogelijkheid om een met een (stevige) impuls het Spui weer tot leven te brengen, en daarmee ook het JUBI project nieuwe kansen te bieden. Net zoals het (omstreden) stadhuis project van Richard Meier in haar tijd. Anderszijds is een ‘pas op de plaats’ in deze tijd beter. Een herontwikkeling van het rauwe Danstheater en gedateerde Anton Philips-zaal past beter in deze tijd en zal, indien snel en zorgvuldig uitgevoerd, een prima visitekaartje zijn voor Den Haag als Culturele hoofdstad van 2018. En in 2018 kunnen we alsnog kijken of het SpuiForum al dan niet gerealiseerd moet worden.

•    Chrit Veugen | 29/10/2012, 21:47
In de jaren 80 van de vorige eeuw ging ik met de tram uit Delft naar het Lucent-danstheater met een vriendin, die ook van Louis Andriessen’s muziek hield, van ‘De Staat’ en ‘De Tijd’ in die indrukwekkende zwarte zaal. Andriessen zat in het midden tussen het publiek achter de knoppen, en sprak met iedereen.

Zo’n intiem en bijzonder gebouw vervangen is ook vernietiging van stedelijke cultuur. Paradiso breek je toch ook niet af?

•    Kees van der Hoeven | 30/10/2012, 12.00
Beste Harm,
ik zou zeggen: danstheater van koolhaas behouden en opknappen, conservatorium en residentie-orkest samen in een nieuw gebouw op de plaats van de Anton Philips-zaal.

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels