blog

Vernietigende diagnose architectenbranche

Business

Afgelopen zaterdag is op IJburg in Amsterdam bij Materia de vijfde Architect van het Jaar prijs uitgereikt. Overall winnaar is Atelier Kempe Thill, de publieksprijs ging verrassend genoeg naar Next Architects (en niet naar de gedoodverfde winnaar Faro Architects). Deze prijs werd vijf jaar geleden in het leven geroepen door de schier onvermoeibare architectuurpromotor Kees van der Hoeven.

Vernietigende diagnose architectenbranche

Basisgedachte achter deze prijs is in zijn woorden, dat het gaat om de bureaukracht in plaats van het architectonische werk. Letterlijk is het doel om “de professionaliteit en innovatiekracht van architectenbureaus onder de aandacht te brengen van opdrachtgevers, media en publiek.”

Kracht van het bureau

Maar wat is precies de kracht van een architectenbureau? Is dat het vermogen het architectuurdebat te beïnvloeden en mogelijks zelfs te beheersen? Of komt het er op aan concepten te materialiseren en tot uitvoering te brengen? Het is een lastige vraag, te meer daar bij de beoordeling eerder geboekte successen vaak een doorslaggevende rol spelen. De kans dat een bureau wordt bekroond dat juist nu interessante wegen inslaat en daarmee vernieuwend en initiërend is voor de totale branche, is gering te noemen.

Relevantie Atelier Kempe Thill

Ervaring speelt nu eenmaal een grote rol in de architectuur en dat geldt ook voor de winnaar van dit jaar. Toch is de prijstoekenning een bevestiging van de grote relevantie die de bureaus waartoe ook Atelier Kempe Thill zich kan rekenen, hebben in het huidige architectuurklimaat. Wat dat betreft is het aan te raden goed kennis te nemen van de analyse die het bureau geeft van de hedendaagse architectuur, evenals van de strategieën en tactieken die het schetst als uitweg uit de huidige impasse.

Gevolgen neoliberaal beleid

Volgens Atelier Kempe Thill is de huidige malaise in de Nederlandse architectuur niet alleen te wijten aan de economische crisis, maar aan een combinatie van factoren en beslissingen die al veel ouder is. Ze wijzen hierbij op het neoliberale beleid van de afgelopen jaren dat heeft geleid tot een overproductie van kantoorpanden en de structurele leegstand in de binnensteden, evenals de hypotheekrenteaftrek die de woningmarkt onbereikbaar maakt voor starters.

Verraad van BNA

Maar ook de architectuur zelf is volgens Atelier Kempe Thill debet aan de huidige malaise. Op dit punt noemt ze het wegvallen van de honorariumregeling (door hen omschreven als “het verraad van de BNA”) in combinatie met prijsdumping vanwege de huidige schaarste aan goede opdrachten. Daarnaast noemt ze de opkomst van DBFMO die de publieke rol van de overheid ondergraaft en de architect reduceert tot huurling van de aannemer. Ook de verkeerde interpretatie van de Europese aanbestedingsregels is een niet geringe factor; ze sluit onder andere jonge architecten uit van publieke opdrachten. Atelier Kempe Thill verwijt de representanten van de branche dat ze ook deze zaak niet in een voor de architectuur betere richting hebben weten te sturen.

Spiegel

Atelier Kempe Thill houdt hiermee de Nederlandse architectuur een spiegel voor. Zelf is Atelier Kempe Thill actief op zoek gegaan naar markten die aansluiten op de architectonische ambities van het bureau. Ze kwam daarbij ook uit in de landen om ons heen. Na 2008 is het aantal buitenlandse opdrachten gaan overheersen. Daarnaast verschoof de portfolio van woningbouw naar publieke gebouwen. Gebleven zijn de profilering op vakmanschap en full service bereidheid. Ook gebleven is de wens naar een breed en gemengd opdrachtenpakket. Anders dan veel bureaus in de gouden tijd van de Nederlandse architectuur deden, heeft AKT zich nooit gespecialiseerd.

Bureaustrategieën

Om nieuwe opdrachten in de wacht te slepen, hanteert AKT een scala aan strategieën waar ook collega-architecten hun voordeel mee kunnen doen. Zo probeert ze nadrukkelijk in het buitenland woningbouwprijsvragen te winnen, oriënteert ze zich in Nederland op kansrijke sectoren zoals gezondheidszorg, zoekt ze internationale samenwerkingsverbanden op, is ze bezig kennis en expertise op te bouwen in renovatie en restauratie, treedt ze zelf op als hoofdaannemer zodra de kans zich voordoet en probeert ze ten slotte ook niet-bouwkundige opdrachten te verwerven.

Geringe uitstraling

Dat maakt Atelier Kempe Thill tot een interessant bureau, maar of ze daarmee met recht architect van het jaar is? Kees van der Hoeven vroeg zich bijvoorbeeld afgelopen zaterdag af, of Mecanoo niet zou hebben gewonnen als deze de moeite had genomen mee te doen. Na vijf jaar lijkt de formule aan kracht te hebben ingeboet. Het aantal inschrijvingen neemt af en in de categorie ‘Large’ was bijvoorbeeld slechts één genomineerde. Bovendien nemen ook veelal dezelfde bureaus deel. De uitstraling van de prijs is tanende, reden dat Kees van der Hoeven zich bezint op de continuering ervan.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels