blog

Oplossing crisis bij overheid

Business

Dit najaar vroeg Kees van der Hoeven van Architectenwerk me voor de jury van de verkiezing Architect van het Jaar. In hun inzendingen voor deze verkiezing geven de deelnemende bureaus openheid van zaken over de gevolgen van de crisis. Wat opvalt, is dat de meeste bureaus alle schroom van zich afzetten en vrijmoedig spreken over de gevolgen van de recessie die zij ondervinden.

Oplossing crisis bij overheid

Natuurlijk, er zijn nog steeds architecten die doen alsof hun neus bloedt en alsof de recessie geen invloed heeft op de samenstelling van hun bureau, voor het aantal vaste medewerkers in dienst of voor de structuur van het bureau. Maar de meeste deelnemers erkennen dat dit geen zin heeft en spreken onbekommerd over de consequenties van de crisis.

Dat blijkt ook uit de vele gesprekken die ik de afgelopen tijd met architecten voerde.

De architectenbureaus die de crisis het beste lijken door te komen, zijn die bureaus die hun ondernemende zaakjes goed voor elkaar hebben. In een aantal gevallen is ook sprake van een meer strategische visie op de werkomgeving en hoe daarin te handelen. Maar van een omvattende agenda is nog geen sprake.

Bezoek uit Brabant

Het bezoek uit Brabant dat ik afgelopen vrijdag kreeg bevestigde mijn bevindingen. Ad Smeulders stapte begin dit jaar uit zijn bureau Luijten Smeulders Architecten, om tijd vrij te maken voor andere activiteiten. Geheel onverwacht werden zijn opvolgers geconfronteerd met de gevolgen van de crisis: vijftien mensen dienden dit jaar al zijn voormalige bureau te verlaten.

Smeulders is een lange, magere man met een stoppelbaard en een gedegen en gedreven visie op het vak. Gealarmeerd door de toestand in het vak in het algemeen en de duikvlucht van zijn voormalige bureau in het bijzonder, deed hij onderzoek naar de omzetontwikkeling bij de 15 grootste bureaus in de regio Midden-Brabant. Tot zijn verbazing had hij daarbij dezelfde ervaringen als ik. Bureaus geven nu zonder aarzeling openheid van zaken.

Wat bleek? De gemiddelde omzet van deze bureaus bedraagt dit jaar slechts 56 procent van de verwachte omzet. Dat betekent dus dat gemiddeld 44 procent omzet verloren is gegaan.

Onderzoek door de BNA

Deze cijfers komen wonderwel overeen met het sombere beeld dat opdoemt uit het onderzoek dat USP onlangs in opdracht van de BNA deed naar de branche. Hieruit blijkt, dat inmiddels 86 procent van de Nederlandse architectenbureaus te kampen heeft met de gevolgen van de crisis. Bijna de helft hiervan (49 procent) heeft het uitzonderlijk moeilijk en vreest voor het voortbestaan. De orderportefeuilles zijn ten opzichte van vorig jaar geslonken met 43 procent. Dat verschilt slechts een procentje van de cijfers waar Smeulders mee komt.

De gevolgen van de crisis zijn niet gering. De bureaus kunnen niet meer volstaan met het lozen van tijdelijke krachten, maar moeten inmiddels ook afscheid nemen van hun vaste krachten. Ook de meer gevoelige functies van projectleiders en architecten komen aan de beurt.

Veel ontwerpers verlaten zo de branche en daarmee gaat de nodige kennis en ervaring verloren, naar het zich laat aanzien voorgoed. Nog ernstiger is, dat de economische waarde van veel bureaus dit jaar verdampt en vrijwel nul is.

Wat te doen?

Los van de meer of minder intelligente reacties van bureaus op de crisis, valt de gelatenheid op waarmee de vakwereld de crisis over zich heen laat komen. De BNA stelt dat juist nu moet worden geïnvesteerd in de bouw, maar geeft niet aan hoe dit moet gebeuren en wie hierin het voortouw kan nemen.

Ook uit de zo veel geroemde infrastructuur in ons land op het gebied van architectuur, met zijn vele gesubsidieerde instellingen en ondernemingen, wordt weinig tot niets vernomen.

Men staat erbij en kijkt ernaar.

Investeren in woningbouw

Ad Smeulders, 42 woningen, Dalem-Zuid, Tilburg

Smeulders ontwikkelde samen met zijn vriend Ton Wilthagen een voorstel om de bouwproductie en in het bijzonder de woningbouw vlot te trekken. De overheid beperkt zich nu tot maatregelen ter stimulering van de werkgelegenheid, zoals isolerende voorzieningen in de restauratie van monumenten.

Maar waarom, vragen Smeulders en Wilthagen zich af, wordt niet nagedacht over de 20.000 woningen die op de lange baan dreigen te worden geschoven? In hun optiek is hier een rol weggelegd voor de overheid, als risico dragende financier of zelfs als ontwikkelaar.

Ze zou eenmalig die 20.000 woningen onbelast kunnen doen realiseren. De RGD zou hierbij als ontwikkelaar kunnen worden ingeschakeld. Door de bouw in kleine clusters aan te besteden, kan het kleine bouwbedrijf een concurrerende positie innemen.

Om de aankoop van woningen nog aantrekkelijker te maken, zou de grond voorlopig alleen in erfpacht moeten worden uitgegeven.

Oorverdovende stilte

Dit voorstel is gepubliceerd in verschillende regionale dagbladen. Smeulders en Wilthagen legden het voor aan de regering, de Tweede Kamer, de Provinciale Staten van Noord Brabant en het College van BW en de gemeenteraad van Tilburg. Ook stuurden ze het voorstel op naar de BNA en naar de Rijksbouwmeester.

Wat gebeurde er? Niets.

Op hun voorstel ontvingen ze geen enkele reactie. Wat Smeulders nog het meest verbaast, vertelde hij me aan het einde van het gesprek, is dat de BNA de crisis in de architectuur niet agendeert en het laat bij het rondsturen van haar enquête. Op de agenda van de volgende kringvergadering van zijn regio komt het woord crisis zelfs helemaal niet voor.

Rol voor de overheid

Dat betekent natuurlijk niet dat de crisis niet bestaat. De overheid investeerde het afgelopen jaar honderd miljard euro (!) om de Nederlandse banken van de ondergang te redden. Dat is een verschrikkelijk groot bedrag, zeker in vergelijking met de hoogte van de investering waarmee volgens Smeulders de Nederlandse woningbouw kan worden vlotgetrokken.

Je zou zeggen, dat een overheid die beschikt over een ontwikkelmacht waar zelfs de grootste multinational in de wereld niet de beschikking over heeft, niet langer verstoppertje kan spelen.

Harm Tilman

Wilt u reageren h.tilman@sdu.nl

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels