artikel

Fred Schoorl over toekomst architect: digitalisering leidt tot systeemomslag

Business

Fred Schoorl over toekomst architect: digitalisering leidt tot systeemomslag

Wat is de toekomst van het architectenvak? Fred Schoorl, directeur bij BNA, deelt zijn visie aan de hand van een terugblik op een dag die hij zelf organiseerde. Ook creativieve beroepen en experts worden door digitalisering beïnvloed, zo verandert technologie het vak van de architect. Vier perspectieven bieden uitkomst. Vaarwel klassieke architect?

Tekst Fred Schoorl

Een architect die meent dat robotisering en Brunelleschi rechtstreeks verband houden. Een andere architect die laat zien dat de digitale ‘one stop shop’ al werkt in haar bedrijf. En weer een ander die onderbouwt dat niet alleen de bouw maar ook afbraak van gebouwen online business is. Het publiek bij de BNA Architectendag op 2 november jongstleden krijgt een uitdagende caleidoscoop voorgeschoteld. In de zaal zit scepsis naast geloof. Niettemin is iedereen merkbaar onder de indruk van hetgeen wordt gepresenteerd.

Dat de BNA een podium geeft aan tal van architectenbureaus die in de voorhoede van de technologische revolutie van het vak opereren, is logisch. Er is niet alleen iets fundamenteels met de toekomst van het vak en de bureaus aan de hand. Op het podium en tijdens de werksessies blijkt dat het bruist in de start-ups en scale-ups. En dat het publiek – jong, oud, man, vrouw, student of afgestudeerde – aan de lippen van deze gidsfossielen van de toekomst hangt. Al is en blijft die toekomst ongewis en zowel bedreigend als kansrijk. We kunnen maar beter voorbereid zijn.

Top 3 roeiverwachting, beeld BNA

Geen hype

De afgelopen tijd heeft de BNA de gevolgen van de technologische transformatie voor de architectenbranche (en de bouw) op een rij gezet. De aanzwellende aandacht voor de gevolgen van digitalisering voor onze samenleving en ons leven is inmiddels vrijwel dagelijkse kost. De publicatie van een grensverleggend boek over de gevolgen van de technologie voor tal van experts gaf voor ons hierbij de doorslag. The Future of the Professions van Richard & Daniel Susskind uit 2015 postuleert dat systemen de onkwetsbaar geachte expertberoepen op een disruptieve wijze gaan beïnvloeden. Ook die van de architect. Zelfs de cruciale competentie van creativiteit blijkt niet veilig voor de gevolgen van big data, kunstmatige intelligentie en de macht van grote concerns, kortom ‘digits and algorythms’.

Dat veel zogenoemd standaardwerk veel beter door nieuwe systemen kan worden uitgevoerd, is inmiddels wel gemeengoed. Dat ook de expert en de creatieve vakgenoot in de gevarenzone komen te verkeren, is evenwel verrassend. En toch ook weer niet: geen sector is gevrijwaard. Je hoeft maar de krant te lezen om te weten dat banken door fintech worden bedreigd, klassieke advocaten door slimme software en notarissen door blockchain. Dit is geen hype, maar een systeemomslag met verregaande gevolgen, ook voor de gebouwde wereld.

website OSCity

Het is inspirerend om te horen en zien hoe Jelle Feringa (ODICAA/AECTUAL) het weet te vermijden de nieuwe wereld als een platte revolutie te zien. Hij kiest zijn eigen weg en laat zien dat robotisering een volgende stap kan zijn bij het oplossen van problemen waarmee het vak al decennia, soms eeuwen, worstelt. Zoals de bereikbaarheid van kwaliteit van leven voor grote groepen (‘the best, for the most, for the least’). Een prachtige illustratie van de eeuwige dilemma’s van een architect, intellectueel en ondernemer. Deze keynote krijgt op maat gemaakte echo’s in verhalen van bijvoorbeeld Gijs Joossen (RHK DHV) – het ‘geïnformeerd ontwerpen’ als kans – en Mark van der Net (OSCity), die smart urbanism als wenkend toekomstperspectief ziet.

 

Assenkruis economische groei – technologische ontwikkeling, beeld BNA

Wel perspectief

Wij van de BNA vinden dat architectenbureaus moeten reageren en anticiperen op deze technologische impulsen, want:

* de gevolgen van digitalisering zijn óók voor architecten onafwendbaar. Louter bogen op een culturele meerwaarde of een eeuwenoud vak is niet genoeg;

* het werken op bureaus en het samenwerken met andere bureaus en ketenpartners, net als de wensen van de opdrachtgevers en klanten, zullen ingrijpend veranderen;

* er zijn nieuwe businessmodellen en ‘verdienmodellen’ beschikbaar en nodig. Hierin investeren is van levensbelang voor de branche;

* de 21st century skills zijn – naast andere technologische competenties – een mogelijke way out voor veel vakmensen en bureaus (en in opleidingen soms ver te zoeken).

Juist de vele casussen die tijdens de BNA Architectendag zijn gepresenteerd, onderbouwen onze stellingname dat architecten de transformatie moeten omarmen en benutten, om ook voor de toekomst #gebouwdgeluk mogelijk te maken. Architectuur blijft een dienend vak.

Werkvoorraad architectenbureaus, beeld BNA

Act Now

Onze meer fundamentele analyse hebben we gemaakt aan de hand van een tweetal sets toekomstscenario’s. Zowel voor de branche als voor de architectenbureaus hebben we vier mogelijke toekomsten beschreven, op basis van dominante ontwikkelingen. Ze zijn niet bedoeld als voorspellingen, maar als een strategische verkenning die de discussie in de branche een impuls kan geven (Schoorl, 2016 en Nekkers, 2016). Vooral de vier scenario’s voor architectenbureaus – ‘Architect 2030: Act Now’ – krijgen veel respons. Er is een aantal architectenbureaus mee aan de slag gegaan, om de eigen strategie tegen het licht te houden. De kern is een assenstelsel gebaseerd op twee dominante ontwikkelingen, waarin je kunt kiezen. Enerzijds automatisering versus innovatie, waarbij de laatste anticipeert op disruptieve technologische ontwikkelingen die de markt ‘verstoren’. De tweede as gaat over ‘copyright’ versus ‘copyleft’.

beeld BNA

Belangrijk is dat je als architectenbureau op vier mogelijke toekomsten kunt sturen. Kies je voor TechArchitect, ArchiPreneur, ArchiBot of ArchiNet? Het zijn radicale beelden die in de praktijk vergezeld gaan van beperkingen, ongewisheden en andere onvoorziene zaken. Wij hopen dat bureaus inzien dat de technologische ontwikkelingen hen niet alleen overkomen, maar dat er wat te kiezen valt. En wat de toekomst ook zal brengen, investeren in nieuwe technologie, competenties, kennis en opleidingen is sowieso nodig om te overleven.

Deze toekomstperspectieven zijn geen abstracties, bleek op de BNA Architectendag. Met enige fantasie werden tijdens de keynote- en werksessies de contouren van nieuwe typen architecten zichtbaar. Pim van Wylick (The Form Foundation) laat algoritmen het werk doen (richting TechArchitect), Hedwig Heinsman (DUS/Aectual) is met het product bezig (richting ArchiPreneur). Er is niet veel fantasie voor nodig om Dingeman Deijs’ Fundahuis als een big data architect te zien (richting ArchiBot). Zo zijn er meer voorbeelden. Het is aan het gebeuren.

website Aectual

Vaarwel klassieke architect?

De intrigerende vraag is of hiermee de klassieke architect met de aanhangende ambitie van bouwheer zal verdwijnen. Het blijft speculeren, maar het is denkbaar dat – zelfs in het meest gunstige scenario – slechts beperkt ruimte is voor deze ambitie, dit archetype. Tegelijkertijd is het hoopvol dat er geheel nieuwe rollen en mogelijkheden ontstaan. Daarvan is Studio RAP een voorbeeld, door de manier waarop robotisering doorwerkt in het ‘elimineren van de keten’. Exit aannemer, exit bouwer. De vraag is hoe dit soort bureaus de tand des tijds zal doorstaan, dan wel zich zal ontwikkelen tot nieuw archetype.

Vanuit de BNA stellen we alles in het werk om onze bureaus te ondersteunen in deze complexe materie, in onze kennisnetwerken, de BNA Academie en ons meerjarenprogramma Technologische Ontwikkeling. Juist bewustwording gevolgd door strategisch kiezen en handelen is een sleutel voor een betere praktijk op onze bureaus. En voor een gezonde bedrijfsvoering. Als dat tot meerwaarde leidt voor gebruikers, opdrachtgevers en samenleving, is onze missie vervuld. Gemakkelijk zal het niet zijn. Boeiend is het nu al.

 

Noot

Richard & Daniel Susskind, The Future of the Professions, , Oxford University Press 2015

 

Dit artikel is verschenen in het digimagazine december 2017, lees meer:

 

Reageer op dit artikel