Platform voor vakkennis en inspiratie
16-02-2012|Merel Pit| 5

WAT kan de architect..?

Tal van publieke figuren hebben de afgelopen jaren hun liefde voor architectuur betuigd. Neem Brad Pitt die af en aan naar Nederland vliegt om Rem Koolhaas te spreken en zelf een aantal projecten in Amerika is gestart. Of anders Ruud de Wild die in een interview verklaarde dat hij liever architect was geworden.

 

Ik vraag mij af welk beeld Ruud de Wild van een architect heeft. Iemand die achter de tekentafel het ene na het andere mooie gebouw creëert? Veel van mijn studiegenootjes die als architect zijn afgestudeerd, ontwerpen en bouwen niet of relatief weinig. Ze promoveren, organiseren, schrijven, doen (ontwerpend) onderzoek, analyseren, schematiseren, programmeren, bouwen tentoonstellingen, maken beleid, bedenken producten of ontwikkelen zelfs gebouwen.

John Cary

Over de mismatch tussen de werkelijkheid en het imago van architecten las ik een interessant artikel van John Cary ‘Why Architecture’s Identity Problem Should Matter to the Rest of Us’ (dank voor de tip Loes Veldpaus). Volgens hem hebben de meeste mensen een te romantisch beeld van de architectuurwereld, wat volgens hem best logisch is.

“Er zijn maar weinig creatievere, transformerende en directere manieren om de wereld letterlijk een betere plek te maken. Bijna niets beïnvloedt de kwaliteit van leven meer dan het ontwerp van onze huizen, onze scholen, onze werkplekken en de openbare ruimte.”

Beroepservaringsperiode

Architecten in Nederland doen meer dan ontwerpen en bouwen. Het is zelfs zo dat wanneer je na het afronden van je architectuuropleiding nooit bouwt, je de titel ‘architect’ mag voeren. In de VS - en in vele Europese landen - is dit een ander verhaal. Daar ben je verplicht om eerst als (onderbetaalde) stagiair een beroepservaringsperiode van enkele jaren succesvol af te ronden voordat je jezelf architect mag noemen. Je moet eerst de praktijk van het bouwen onder de knie hebben voordat je zelfstandig aan de slag mag.

Dit is precies waar studenten architectuur, stedebouw en landschapsarchitectuur in Nederland vanaf 2015 ook mee te maken krijgen, dankzij de nieuwe Wet op de architectentitel (WAT).

Minder ‘echte’ architecten als gevolg

Cary signaleert dat in de VS de beroepservaringsperiode een lange, zware weg is, die velen niet in staat zijn of simpelweg niet bereid zijn om af te leggen. Meer dan de helft van de afgestudeerden van een architectuuropleiding draagt daar dan ook niet de titel van architect.

Elitaire en homogene groep architecten

Het beroep wordt hierdoor volgens Cary uitgeoefend door een elitaire en homogene groep. Dit heeft gevolgen voor de gebouwde omgeving, want ook talentvolle 'bijna-architecten' bedanken voor de strenge beroepservaringsperiode die zich vooral richt op het bouwproces. Hij illustreert dit met een aantal voorbeelden van mensen die volgens hem baanbrekend werk verrichten op het gebied van architectuur, maar die geen ‘echte’ architect zijn.

Zo overtuigde Maya Lin dertig jaar geleden Amerika van haar minimalistische ontwerp voor het Vietnam Memorial en haar latere werk werd over de hele wereld toegejuicht. Toch is Lin geen architect. Maar ook Shaun Donovan, de Amerikaanse minister van Volkshuisvesting en Stedelijke Ontwikkeling, studeerde architectuur aan de Harvard Graduate School of Design maar is geen ‘echte’ architect. Hetzelfde geldt voor TED prijswinnaar en showman Cameron Sinclair, de oprichter van Architecture for Humanity.

Cary meent dat het voor het imago van architecten goed zou zijn niet te veel focus te leggen op de titel. Te veel ‘niet’ architecten die van wezenlijk belang zijn voor de ontwikkeling van de architectuur worden buitengesloten.


Vietnam Memorial door Maya Lin

Het Experiment als voorloper op de Wet op de Architectentitel

Dat ik het artikel van Cary aanhaal, wil niet zeggen dat ik tegen de WAT ben. Ik kan me nog goed herinneren dat ik in 2002 als een van de vertegenwoordigers van CHEOPS bij Kees van der Hoeven - toen nog in functie als voorzitter van de BNA - langsging om over het Experiment te praten.

Aan het Experiment zouden een jaar later net afgestudeerde architecten mee kunnen doen. Hiermee werd geanticipeerd op de toekomstige WAT. Ik vond het toen – en nog steeds - een geweldige kans voor jonge architecten om belangrijke praktijkervaring op te doen bij verschillende architectenbureaus. Groot verschil is dat het vanaf 2015 verplicht is, terwijl het nu optioneel is.

Wat levert de WAT op?

Maar het artikel van Cary heeft me wel aan het denken gezet over wat de WAT kan/moet opleveren. Het is interessant om te lezen hoe hij tegen de beroepservaringsperiode aankijkt in een land waar het al decennia de norm is, terwijl we er hier nog mee moeten beginnen.

Exclusieve titel, breed werkveld

Het lijkt een paradox: het beroep van de architect wordt door de WAT exclusiever, terwijl de praktijk waarin hij werkt steeds breder wordt. Architecten zijn niet alleen nodig voor het ontwerpen van milieuvriendelijkere gebouwen, het revitaliseren van oude gebouwen, het verbeteren van scholen en in het creëren van inspirerende en gezonde woon- en werkomgevingen, ze moeten tegenwoordig nog meer kunnen. Zo zei Nanne de Ru (Powerhouse Company) laatst tijdens de Meet de Architect op GEVEL 2012 dat hij onder meer als productontwerper, consultant en risicodragende ontwikkelaar werkzaam is.

 

Vraagtekens

Ik vraag me daarom af waaraan de beroepservaringsperiode moet voldoen. Wat moet je leren om de meeste toegevoegde waarde te hebben? En wat kun je daarna als ‘echte’ architect?

En daarnaast: de architectentitel wordt exclusiever, maar wat zijn nou de consequenties hiervan voor het vak? En voor de ontwerper? Want in hoeverre is het verschil tussen een ontwerper met architectentitel en een ontwerper zonder titel echt relevant bij het bouwen? In Nederland mag je immers bouwen zonder architectentitel.

Laatst gewijzigd: | 16-02-2012

Reacties

  • Chris Collaris | 20/02/2012, 22:03
  • @Tim: Het kiezen voor extra stages en het deelnemen aan prijsvragen zie ik ook als het creëren van kansen. Het volgen van een opleiding Beroepservaring is dat ook. Ongetwijfeld zal het ook een kwaliteitsbijdrage zijn voor de (jonge) beroepsbevolking. Maar een pas afgestudeerde architect verplichten om 5900 euro te laten betalen voor een extra opleiding gaat naar mijn mening te ver. In de oproep Beroepservaring wordt wel gesteld dat het uitgangspunt is dat de werkgever die kosten draagt. Werknemer en werkgever kunnen daar goede afspraken over maken. Ik heb bij deze woorden dezelfde zorg die jij in je reactie verwoord, namelijk de afhankelijkheid van de jonge werknemer t.o.v. de werkgever. In deze tijd krijgt geen enkele pas afgestudeerde architect een vast contract. En dan komt diezelfde jonge (wellicht talentvolle) pas afgestudeerde architect aan z’n toekomstige werkgever vragen of die 5900 euro (ex BTW hè) wil betalen voor de verdere opleiding tot volwaardige architect. In mijn beleving kun je zoiets pas vragen als je de werkgever hebt laten zien wat je ambitie is, op de werkvloer. Dan weet in ieder geval al één partij waar die aan toe is. Maar daarnaast is het nog maar zeer de vraag of deze ambitie voor een uitgebreide Beroepservaring bij de werkgever gewenst is. Komt een jonge pas afgestudeerde architect bij z’n nieuwe werkgever: Laten we het de komende weken hebben over de offertes die we maken! Interessant!

    De andere manier om aan de WAT mee te doen is het dan toch maar zelf gaan betalen en hopen dat een architectenbureau je tijdelijk wilt aannemen. Want wat is een beroepservaring zonder opdrachten waaraan je kunt werken? Ik vraag me dan af hoe die zelf betalende, jonge pas afgestudeerde student, zich voelt als hij dan samen met zijn tijdelijke werkgever de honoraria gaat doornemen, en er dan achter komt voor welk bedrag hij/zij de boeken in gaat? Kleine kans dat dit leermomentje door de werkgever aan de jonge werknemer wordt gegund.

    En dan zijn we niet zo ver weg meer van de bureaus die vandaag de dag nog steeds jonge architecten voor een minimumloon, of zelfs minder, beroepservaring laten opdoen. Tja, het is toch ervaring hè, en het is tenslotte de architectuur die je hier de hand reikt…hoor ik ze al zeggen.

    Maar toch zijn dat allemaal kansen. Daar kun je nu nog voor gaan of niet. Ik ben echter bang dat de verplichte invoering van de WAT de kansen van jonge pas afgestudeerde architecten niet zal doen toenemen. Wat overigens wel in de brochure wordt gesteld. Zo lees ik dat de deelnemers die de Beroepservaring doen, letterlijk en figuurlijk meer waard zijn. Wellicht als je een dergelijk traject in de volle 2 jaar succesvol hebt afgerond, maar niet als je er nog aan moet beginnen. De vraag blijft, wie pikt je op nog voordat je er aan begint?

    @Mendel: Het is een zeer interessante vraag of een commerciële partij als een architectenbureau de ruimte heeft om mensen beroepservaring op te laten doen. Een andere interessante vraag is of je de beroepservaring in z’n geheel bij de jonge pas afgestudeerde architect moet neerleggen? Want dat is wat er gebeurd als de overheid of de werkgever de 5900 Euro niet willen of kunnen betalen. Waarom kan de Beroepservaring niet geheel worden ingezet in de laatste jaren van de universitaire opleiding? Honoraria berekeningen en het schrijven van offertes i.p.v. Wetenschapsfilosofie. Het opstellen van contracten en contractonderhandelingen i.p.v. Statistiek. Dan wordt deze opleiding gewoon wat intensiever en kwalitatief volwaardiger. En dan studeren er volwaardige architecten af die niet tegen een hongerloon hoeven te beginnen. Want zoals in de brochure van de opleiding architectuur zal staan: Door het volgen van de architectuuropleiding met Beroepservaring ben je letterlijk en figuurlijk meer waard.

    Ik ben zeer benieuwd naar de ervaring van mensen die daadwerkelijk aan het Experiment hebben deelgenomen. Wat hebben zij ervaren van de waardetoename i.r.t. hun positie in het architectenbureau waar zij werken of de arbeidsmarkt waarin ze zich begeven? Crisis! of Wat nou crisis? En is het ook zo dat ze vandaag de dag werkzaamheden voor een bureau doen die ze hebben geleerd bij de Beroepservaring (bijv. acquisitie en opdrachtverwerving, of uitvoering, implementatie en beheer) of het vroegere Experiment?
  • Merel | 20/02/2012, 16:35
  • @ Tim, via twitter kreeg ik als reactie op jouw vrees deze tweet binnen:

    @MerelPit Diezelfde vrees van Tim Habraken werd ook in 2003 verwoord. bit.ly/xZm80g Misschien is er inmiddels iets slims op bedacht
  • M. Robbers | 20/02/2012, 15:09
  • In de WAT gaat het om 'kwaliteit en kwantiteit van prestaties'. Ter vergelijking: onze zuiderburen hebben een mooi woord voor stage: beroepsinleving. Het betreft een voorbereiding op de uitoefening van een beroep, opbouwen van beroepsbekwaamheid. Het is de vraag of een architectenbureau, lees commerciële partij, die ruimte wel ten volle kan geven. Zo wordt er zoals Chris hieronder benoemt wellicht aan de verkeerde kant van het diploma kwaliteitsborging gezocht.
    Misschien moeten we de ervaringen van Het Experiment nog eens nader bestuderen.
  • Tim Habraken | 20/02/2012, 13:58
  • @Chris: ik denk dat het niet zozeer gaat om het krijgen van kansen, maar ook om het zelf creeëren van deze kansen. Ik had ook geen verplichte stage op de TU/e (en jij ook niet, geloof ik), maar dat neemt niet weg dat ik het zelf een verrijking vond van mijn studie, en daarom een stage heb gevolgd. En volgens mij verging het veel meer studenten zo: van eigeninitiatief is volgens mij nog nooit iemand slechter geworden.

    Het beeld dat jij schetst (extra stages, prijsvragen etcetera) worden echt niet verhinderd door de WAT, lijkt me.

    Sterker nog ,ik denk dat er eigenlijk niet zo heel veel veranderd door de WAT. Bureaus die verstandig met hun jonge medewerkers omgaan, laten deze ook nu al stapsgewijs ervaring opdoen, door ze in projecten mee te laten lopen - in plaats van ze in korte tijd op de branden als visualisatiemakers op een prijsvraagafdeling of zo.

    Ik denk zelfs dat de hele WAT niet zozeer bedoeld is als inhoudelijke verbetering van de positie van jonge architecten, maar meer om als architectenbranche een sterkere positie in te kunnen nemen ten opzichte van andere participanten in het bouwproces: door een zichtbaar kwaliteitscontrolesysteem bestaat er misschien een mogelijkheid om weer langzaam een stukje terrein te winnen ten opzichte van de managers en ontwikkelaars, die de architecten als een lastpost zonder al te veel inhoudelijke (bouwkundige) kennis zien. Ik weet niet of de WAT daarvoor het juiste instrument is, maar dat is een andere discussie. Inhoudelijk verwacht ik echter niet dat er zo heel veel zal veranderen voor jonge architecten bij hun respectievelijke bureaus.

    Mijn grootste vrees is dat de jonge werknemers in grotere mate afhankelijk worden van hun werkgevers: zij hebben namelijk iets nodig (de handtekening op het formulier dat verklaart dat ze werken en ervaring opdoen), waardoor de machtspositie van de net afgestudeerden ten opzichte van hun werkgevers nog verder in het gedrang kan komen: er kan een situatie ontstaan waarin, door een overdaad aan jonge ontwerpers, net afgestudeerden voor de spreekwoordelijke appel en een ei moeten werken, omdat ze anders nooit hun verplichte werkervaring opdoen. Dat is voor mij het grootste gevaar van de WAT - het imago van de branche wordt misschien verbeterd, maar feitelijk doe je als jonge architect niet zo heel veel extra kennis op - en de verhouding werkgever - werknemer komt toenemend onder druk te staan...
  • Chris Collaris | 16/02/2012, 18:19
  • Dat het zo nodig blijkt te zijn dat er een WAT moet zijn is voor mij een teken dat de opleiding tot architect op een universiteit aan kwaliteit achteruit gaat. Waar is de stage gebleven? Niet meer verplicht. Waarom moeten studenten een dure opleiding volgen om er vervolgens mee weggezet te worden dat je het eigenlijk nog niet kent. Ik heb het geluk gehad dat ik nog in een relatief vrije periode een aantal goede kansen heb gekregen om ontwerpend en bouwend architect te zijn. Vrij betekend echter niet dat je gewoon netjes het programma volgt, het betekent dat je extra stages doet en deelneemt aan prijsvragen. Zo bouw je ervaring en een portfolio op die je verder helpt. En ja dan begint het eigenlijk weer opnieuw. Maar dat was Nederland....een land waar je kansen kreeg...

Reageer op dit artikel