Zeepbel van kantoren

Wat insiders allang wisten, werd afgelopen zaterdag officieel bekendgemaakt door De Nederlandse Bank (DNB). Na de bankencrisis van 2008 en de Eurocrisis van 2010 dreigt nu een derde crisis: die van het vastgoed.

De leegstand op de kantorenmarkt is net zo gevaarlijk als de enorme hypotheekschuld die huizenbezitters hebben opgebouwd, aldus De Nederlandse Bank. Door de speculatieve nieuwbouw van de afgelopen jaren, in combinatie met perverse ontwikkelingsmechanismen die de nieuwbouw hebben aangejaagd, staat in Nederland veertien procent van de voorraad leeg. Met de invoering van het zogenoemde Nieuwe Werken waarbij per persoon minder ruimte nodig is, zal dit aantal nog eens verdubbelen.

Als het aan De Nederlandse Bank ligt gaan de beleggers hun portefeuilles afbouwen totdat meer reële waarden zijn bereikt. Hugo Priemus bepleitte afgelopen zaterdag in de Volkskrant zelfs een bouwstop voor kantoren en bedrijfsgebouwen. Alleen zo ontstaan mogelijkheden voor hergebruik van leegstaande panden voor starterwoningen of voor publieke voorzieningen zoals scholen en buitenschoolse opvang. En voor de renovatie van die kantoren die wel verhuurkansen hebben.

Het is natuurlijk wrang dat de instellingen die het meeste hebben verdiend aan deze speculatie (de banken), nu buiten schot blijven, terwijl de pensioenfondsen en in laatste instantie de overheid (wij dus) de klappen moeten opvangen. Er is alle reden toe dit beter te reguleren.

De vraag alleen is wie dat moet gaan doen en of het voldoende is. Er zijn geen instituties meer die dergelijke vragen kunnen oplossen, stelt Zygmunt Bauman, eveneens in de Volkskrant van 4 februari. Daarvoor is de politieke besluitvorming te afhankelijk geworden van de financiële markten, het kapitaalverkeer en de investeringen.

Het wordt dus nooit meer zoals het is geweest. Dit maakt de noodzaak des te groter onderzoek te doen naar veranderingen in de gebouwde omgeving en hoe die het ontwerp beïnvloeden.

Alleen zo kunnen we ons instellen op de grote verschuiving die de komende jaren gaat optreden, in de richting van de stad en weg van de voorsteden en de verder weggelegen randgemeenten.