Architect als bemiddelaar betere wereld

Om het huidige vastgelopen systeem op gang te brengen, zijn doorbraken nodig. Architecten kunnen als bemiddelaar daarin een grote rol spelen, zoals ontwikkelingen in de scholenbouw en stedebouw ons laten zien. Verbetering is het sleutelwoord voor de komende jaren.

Afgelopen zaterdag stond in de Volkskrant een boeiend interview met de filosoof Joke Hermsen. Hermsen die eerder naam maakte met een mooi boek over de tijd, onderzoekt in haar pas verschenen roman Blindgangers vriendschap en liefde. Volgens haar ontbreekt het ons aan gemeenschappelijke idealen. Jongerenbewegingen over duurzaamheid en de Occupy beweging komen in haar woorden niet verder dan dat ze antikapitalistisch zijn. Ze zouden tegen van alles zijn maar nergens voor. Aan de Westerse horizon gloeien geen lichtbakens meer, aldus Hermsen in de slipstream van postmoderne denkers als Jean Baudrillard en Martin Heidegger. We kunnen niet meer reiken naar idealen en overtuigingen en het materialisme en nihilisme zijn onder onze huid gaan zitten.

Sign of the times

Hermsen gaat hiermee wel heel gemakkelijk voorbij aan de ‘sign of the times’ die nadrukkelijk een andere richting uitwijzen. Aan de ene kant kun je zeggen dat het systeem van ongebreideld geld verdienen is vastgelopen. Wil dat weer gaan functioneren, dan zijn doorbraken (idealen) nodig. Tegelijkertijd zie je de nodige aanzetten hiertoe al ontstaan. Aanzetten die het vermogen hebben iets op gang te brengen en die dus niet als alternatief of marginaal hoeven te worden afgeserveerd.

Architect als mediator

Een voorbeeld. In het kader van de voorbereiding van ons congres over scholenbouw sprak ik onlangs met een opdrachtgever die aangaf ernstig behoefte te hebben aan de verbindende rol die architecten spelen in projectteams. Zij zou het ernstig betreuren als de architect in de bouwprocessen naar de achtergrond zou worden geschoven. Zij zei “Het harde denken is nu dominant. Ik heb te maken met blauwdrukkers die het vooral hebben over het geld en als het meezit het binnenklimaat. De achterban wil het echter hebben over veilig, goed en gezellig onderwijs. Ik heb dus vooral behoefte aan de architect als verbinder en als mediator. Ik ben ervan overtuigd dat je alleen zo het onderwijs kunt verbeteren. De huidige organisatie van de huisvesting vormt een belemmering voor een dergelijke verbetering.”

Jurgen Bey

Werklandschap

Een ander voorbeeld. Afgelopen vrijdag was ik in Utrecht te gast bij Jurgen Bey die in Utrecht werkt aan de voorbereiding van Utrecht Manifest in mei 2012. Centraal thema is het potentieel van het werklandschap voor de ontwikkeling van onze binnensteden. Sinds de jaren tachtig maken industrie- en bedrijfsgebieden plaats voor appartementencomplexen. In Utrecht Manifest worden voorstellen ontwikkeld die de bedrijvigheid weer een plaats geven in de stad. Om dit voor elkaar te krijgen zijn vliegwielen nodig die ontwikkelingen op gang brengen. De nieuwe generatie neemt actief deel aan wat gebeurt en zal dit laten zien. Ook Utrecht Manifest stelt dat het ontwerp leidend wordt.

Verbetering

Als we jonge Amerikaanse economen mogen geloven staan we aan de vooravond van een nieuw paradigma waarin verbetering het kernwoord is. Zij beweren dat het in de toekomst niet langer gaat om het ondervangen van menselijke tekorten, maar om het vervullen van menselijk potentieel. Het gaat niet meer om het opvangen van waar gebrek aan is, maar om het oprekken van de grenzen van het geheel. Het doel is niet disfuncties in onze samenleving te minimaliseren, maar de wereld te verbeteren en een samenleving te creëren die in staat is betere en rijkere functies voort te brengen.