De seventies in Rotterdam: op zoek naar de compacte stad

Het is 1970. 'C 70', de tentoonstelling in Rotterdam waar mijn vader helaas nu juist géén foto’s van heeft gemaakt, was bedoeld om de stad Rotterdam gezellig te maken. Men was de als tochtig ervaren rationele wederopbouwarchitectuur zat en de zoektocht naar gezelligheid werd gestart. Ik weet nog dat ik het zitje van de C70 stoeltjeslift, die door het Rotterdamse centrum was aangelegd, tegen mijn hoofd kreeg. Ik hield er een dikke buil aan over. Verder herinner ik mij dolfijnen in een boot, gekleurde polyester driehoekige overkappingen en herten achter de Doelen.

Vanaf de jaren zeventig, na de woelige jaren zestig, kreeg Rotterdam, als echte nieuwe stad steeds meer te maken met tegengestelde krachten. Nieuwbouwplannen stuitten op verzet, terwijl pogingen om de kritiek tegemoet te komen door bijvoorbeeld het centrum levendiger te maken niet door iedereen werden omarmd. In het boekje “Rotterdam, 25 jaar na dato",uitgegeven ter gelegenheid van C70, staat het volgende verhaaltje

... In een hotelgang ontwijkt een gast een robot, die tamelijk volumineus bezig is de schoenen van de gasten in te zamelen. Hij wordt huisslaaf genoemd, als je hem een klap op zijn achterste geeft, komt het antwoord 'Pardon' of 'Neemt u me niet kwalijk.'

Uzelf in 1995?

Gezond - en driemaal uw inkomen van nu. U zult het verdienen in een groot bedrijf, dat minder autoritair georganiseerd is dan nu en tot op zekere hoogte een werkgemeenschap vormt. U bent immers een stuk eigenwijzer en wilt dat wel weten ook?

U zult een zeer zakelijk denkend mens zijn, specialistisch getraind in uw eigen onderneming. U zult tijd belangrijker vinden dan geld, bij al uw aankopen op zoek zijn naar comfort en precisie.

Het is 1975. Dit is een typisch jaren zeventig interieur. Ik fotografeer hier-rechts in beeld- met een Agfa Billy 6 *9 cm camera in een stevige door mijn moeder- links en ijverig breiend- home made trui. En ik draag, ik schaam mij diep: geitenwollensokken . Het was toen mode om over de gaten van de versleten spijkerbroek lapjes te stikken. Hoe meer lappen hoe stoerder. De zeventiger jaren: geborenheid en gezelligheid in gezellige architectuur. Met soms een kleuren TV en High fidelity, hifi, International muziek. De audio werd gefabriceerd door Dual, Philips of Marantz in gefineerde kastjes met metalen frontjes en fraai verlichte schalen . Philips maakte de legendarische Motional lFeedback luidsprekerboxen vanaf 1970 en ontwerpt in 1963 al: het cassettebandje. Dit bandje breekt in de seventies wereldwijd door. Dutch design avant la lettre.

In de zeventiger jaren waren de oude Rotterdamse negentiende eeuwse revolutiebouw stadswijken voor de renovatie in zwaar verval. Alleen maar auto’s- en auto wrakken- in de lineaire straten zonder pleinen of zijverbindingen .Foto 2009.

In de afgelopen maanden maakte Marieke van der Lippe drie films. Eén film gaat over de bewoners van kamp Hoek van Holland; een terrein aan zee met voormalige gemeentelijk zomerhuisjes voor de stedelijke bleekneus. De tweede film gaat over het ontstaan en de plaatsing van het beeld van kunstenaar Joep van Lieshout op de kruising van de Blaak en de Coolsingel; het Churchillplein. De beeldvoering ,de kadrering en het oog voor detail vallen meteen op. De heldere ingetogen vraagstelling en zeer een goed geluid maken deze films aangenaam om naar te kijken.

Voor AIR en AntenneTV Rotterdam maakte van der Lippe de film 'De Seventies in Rotterdam', waarin architect Aat van Tilburg in de stromende regen schuilt onder zijn eigen ontwerp aan de St Jacobsplaats. Hij vertelt over een gedroomde plint met daarin het liefst een leerbewerkingwinkeltje langs de Rotterdamse Rotte. “Natuurlijk is dit onzin, daar is die stad te weerbarstig voor gebleken. Maar we probeerde toen een lage stad te maken, aangenaam voor voetgangers, kinderen en passanten. Besloten, gezellig en geen verkeer. Het was een romantische tijd hoor”, lacht hij .

De zoektocht naar de compacte stad werd in zeventiger jaren dus opgestart omdat de bevolking, de bestuurders en de architecten de stad van Van Traa te kaal vonden. De St jacobsplaats, in een aangename zeslaagse schaal, past goed bij de huidige hoogbouw met wandelgangen langs het water. Je kunt er inderdaad heel goed schuilen tegen de regen, met een patat of verse haring van de markt. Het moet er vast aangenaam wonen zijn, al staat het er nu als geheel wat armetierig bij. Het complex moet nodig gerenoveerd worden. Het idee van de verschillende woningplattegronden, atelierwoningen, passages en de gelaagdheid blijven heel modern wat mij betreft.

 
Wonen langs het water in centrum Rotterdam zoals hier op de St Jacobsplaats is zeldzaam voor de stad. Foto 2009. Ontwerp Jan Hoogstad en Aat van Tilburg ( ca 1972)

De film voert vervolgens langs de perikelen van de stadsvernieuwing in de oude Rotterdamse buurten, de( huur)protesten maar bovenal het gevecht voor de betere leefomgeving. In 1970 ontstond de Actiegroep het Oude Westen onder aanvoering van architect P.P Hammel. Deze mensen hebben heel wat voor elkaar gebokst als het gaat om de leefbaarheid van deze wijk. En dit thema is thans weer hoogst actueel. Nu in juni 2010 is er in het oude Westen vintage trespa architectenwerk te zien van a.o Henk Engel van de Nijl, Atelier Pro, Weeda, Dries van Wijngaarden, het Tiendplein van Mecanoo en noem maar op.

Foto: Crooswijk 1982 een andere 19 eeuwse Rotterdamse wijk. Protest uit de seventies !! Huurverhoging is een vies woord. De foto gemaakt op mijn 20ste jaar met Nikkormat FT3 met 24mm lens op agfachrome 50s diafilm.

 
De kubuswoningen van Piet Blom zijn het voorbeeld van een seventies compacte stad gedachte. Foto 1999 met geel geklede toerist, een heuse Japanner met camera.

Plan Hofdijk is een treffend voorbeeld van de compacte stad op de verkeerde plek.

De Wijnhaven is een fijn compact plan uit de Seventies. Kleinschalig,gezellig en knus en werkt tot op de dag van vandaag.

De nieuwe Rotterdamse Bouwprojecten, ik zal er een paar serieuze opsommen, zijn juist niet van de in de film besproken kleinschaligheid, integendeel. Groots , groter groots en ontworpen door grote namen . Een paar blogs terug schreef ik over de uitgestorven Rotterdamse binnenstad wanneer de Mediamarkt om 21.00 uur haar deuren sluit. Gaat u zelf maar eens op het Binnenwegplein staan. Daarom is de gemeente Rotterdam onder de leiding van wethouder Karakus druk bezig torens te bouwen om mensen in het centrum te laten wonen. Dat is goed want Rotterdam heeft een zeer eenzijdige bevolkingssamenstelling.

Links een ontwikkeling op en in het oude Postkantoor aan de Coolsingel door UN studio en rechts een woongebouw van Wiel Arets naast de Bijenkorf in aanbouw.

Coolsingel midden ABN gebouw Architect Merten uit rechts hoek van de Bijenkorf. Ontwerp voor uitbreiding van de “koopgoot” in Rotterdam door OMA.

Tegelijkertijd met deze hoge densiteit bebouwing moet men inderdaad iets aan de kleinschaligheid –de compacte stad- gaan doen want de Rotterdamse openbare ruimte hangt van scharrigheid aan elkaar. Dus graag stedelijke voetgangers- en fietsverbindingen met Wifi-bankjes (waarom niet) en een Starbucks in de buurt, dit alles in een parkachtig stijl gebruikmakend van de Rotterdamse waterverbindingen. Dus het vintage seventies waterplan van Jan Hoogstad uit de jaren zeventig - een wandelroute langs de Rotte vanaf de St Jacobsplaats richting Blaak en Leuvehaven - kan weer uit het stof. De film ‘70-s in Rotterdam’ is te zien op www.antennetv.nl.

Op dit moment is in het Fotomuseum Rotterdam de zomertentoonstelling 70S photography and everyday life te zien.

AIR symposium over de 70s