nieuws

Filmtip AFFR: Richard Neutra en zijn opdrachtgever

Architectuur

Vanavond start in Rotterdam voor de negende maal het AFFR met de wereldpremière van Cholet, een kleurrijke documentaire over de Boliviaanse selfmade architect Freddy Mamani. Tot en met zondag 8 oktober kunnen liefhebbers de meest uiteenlopende architectuurfilms zien. Vandaag deel drie van een korte serie met onze aanraders.

Filmtip AFFR: Richard Neutra en zijn opdrachtgever

Zonder opdrachtgever geen goede architectuur. In de film ‘Windshield: A Vanished Vision’ van Elissa Brown zegt architect Richard Neutra dat de missie van moderne architectuur is om het leven van arbeiders te verbeteren. Hoofdbestanddeel van Neutra’s oeuvre zijn echter de talloze iconische huizen die hij voor de elite aan de westkust ontwierp. Windshield ontwierp hij voor de idealistische kunsthistoricus John Nicholas Brown.

Film over opdrachtgever

Veel architectuurfilms gaan over gebouwen of architecten, zeldzamer is dat ze worden verteld vanuit het perspectief van de opdrachtgever. Elissa Brown vertelt in haar documentaire het verhaal van haar grootvader, John Nicholas Brown (1900-1979), die de naar de VS geëmigreerde Oostenrijkse architect Richard Neutra opdracht gaf voor hem een woonhuis op Fishers Island (New York) te bouwen.

Passie voor moderne architectuur

Voor de kunsthistoricus Brown was architectuur een van de grote passies in zijn leven. In 1931 zag hij in Cambridge (Mass) de eerste Bauhaus tentoonstelling in Amerika en begon hij zich te interesseren voor moderne architectuur. Zo leerde hij ook het werk van Richard Neutra kennen. Diens Lovell House in Los Angeles maakt grote indruk op hem.

Nieuwe leefwijze

Met het Windshield House wilde de opdrachtgever een paradigma creëren voor een nieuwe leefwijze. Neutra op zijn beurt legde de opdrachtgever een uitgebreide vragenlijst voor, waarin de dagelijkse activiteiten van het gezin in de ochtend, middag, avond en nacht moesten worden vastgelegd. Het ontwerp van het huis is gebaseerd op de antwoorden die de opdrachtgever de architect verschafte.

Comfortabel en economisch

Op deze manier kregen bijvoorbeeld de beroemde muziekruimte, maar ook de filmzaal, de installaties en de garage vorm. Het huis moest comfortabel zijn, maar ook een monument voor de moderne architectuur en zo economisch mogelijk zijn. Terwijl de opdrachtgever uit was op een bescheiden huis, pakte Neutra flink uit. Uiteindelijk koste het huis vijf maal zo veel als aanvankelijk begroot.

Machine tijdperk

Een andere belangrijke wijziging is de overgang van een wit gestucte modern huis maar een regionale bouwstijl met zilvergrijs geschilderd hout. Volgens Neutra een adequate vertolking van het machine tijdperk dat op het punt stond te beginnen. Dit stond in hevig contrast met de zorgvuldig gecomponeerde natuurlijke setting waarin het huis stond.

Open plattegrond en Victoriaans programma

De film zet kanttekeningen bij het huis. Zo betwijfelt een van de geïnterviewde historici of je een open plattegrond wel is te verenigen met het haast Victoriaanse programma van de opdrachtgever, met onder meer 9 bedienden en de wens hun vertrekken te scheiden van die van de kinderen. Moderne architectuur was meer van belang voor de huizen van de arbeidersklasse, concludeerde Neutra.

Verschillen in klimaat en bouwwijze

Ook bleek het huis niet opgewassen tegen een orkaan, die kort na de ‘housewarming’ in 1938 over het eiland raasde. Het had rampzalige gevolgen, niet in de laatste plaats door de vorm van het huis zelf. Het werd herbouwd en daarna opnieuw bewoond door de familie Brown. Het huis had ook enorme impact op de carrière van Neutra zelf. Zijn latere huizen spelen in op verschillen in klimaat en bouwwijze.

Architectuur, stad en natuur

The Windshield is een prachtig verhaal over een bevlogen opdrachtgever maar ook over de manier waarop lange tijd is gedacht over architectuur en stad en hoe zij zich verhouden tot de natuur. De storm die in 1938 over Rhode Island raasde en het huis in puin legde, leidde ertoe dat de connecties tussen menselijke activiteit en de natuurlijke wereld herzien moesten worden. Ook om deze reden is deze wooncultuur nog steeds springlevend.

Alle beelden zijn afkomstig uit de besproken film.

AFFR

De negende editie van AFFR vindt plaats van 4 t/m 8 oktober 2017 in LanterenVenster. Dit jaar zoomt het festival in op de stad als commodity. Onder het thema City for Sale onderzoekt AFFR de gevolgen van internationale kapitaalstromen op de samenstelling van de stad en zijn inwoners; gebouwen als investeringsmodellen; architectuur als toeristische trekpleister; en de stad als verdienmodel.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels