nieuws

IJzermijn in Zweden verdringt stad

Architectuur

Een ijzermijn knabbelt aan Kiruna, in het noorden van Zweden. Daarom wordt de complete stad nu verhuisd. Met hulp van de Nederlandse architect Koen Kragting van bureau White. De ijzermijn dwingt de grofweg 18.000 inwoners uit de stad in het uiterste noorden van Zweden te verhuizen. Kiruna wordt twee kilometer verderop volledig herbouwd.

IJzermijn in Zweden verdringt stad

Zo’n verplaatsing is zelden vertoond, zegt architect Koen Kragting (36). Hij werkt in Zweden voor het bureau White, dat het ontwerp van het nieuwe Kiruna maakte. “Door het uitdiepen van de mijn is de grond instabiel geworden”, vertelt de Nederlander. “Er zijn steeds meer trillingen waar te nemen in de bodem. Het is te vergelijken met de problemen die zijn ontstaan door de gaswinning in Groningen.” De mijn in Kiruna behoort tot de grootste ter wereld. Dagelijks wordt er voor vijf Eiffeltorens aan ijzererts uit de grond gehaald, waarvan het gros naar China gaat.

Kiruna moet wijken voor ijzermijn
Een beeld van Kiruna na de herbouw in de zomer. © KPS

Brede scheuren

De mijn is nog lang niet uitgeput. Maar om bij de aders te komen moet het mijnbouwbedrijf LKAB almaar verder onder de stad graven. Telkens als met springstof een nieuwe gang wordt geblazen, ontstaan er brede scheuren in de grond. De komende dertig jaar zal de stad dan ook stukje voor stukje worden afgebroken. In 2004 kregen de inwoners te horen dat hun stad in de weg is komen te liggen. Vierduizend gezinnen krijgen nu een nieuw huis. Twee grote wegen worden omgelegd. Net als de spoorlijn, die speciaal was aangelegd om het ijzererts af te voeren. Niet de hele stad verdwijnt.

Vertrouwd

De oostelijke wijken blijven voorlopig intact en vormen straks het westen van de nieuwe stad. De verhuizing heeft de Zweden hoofdbrekers gekost, zegt Kragting. “Welke woning krijgt iemand terug voor het huis dat hij achterlaat? Welke winkelier krijgt welke winkel in de hoofdstraat? De afgelopen jaren liepen mensen van de ene inspraakavond naar de andere.” De bewoners krijgen veel voor hun kiezen. “Iedereen weet dat nu de familie Svensson in dat huis verderop woont en de ouders van de familie Fredriksson in de flat erachter. Het zal lang duren voor iedereen zich vertrouwd voelt met de nieuwe stad.”

Besloten is om onder meer de kerk, een paar van de oudste houten huizen en de markante toren van het gemeentehuis latje voor latje af te breken en verderop weer in elkaar te zetten. Maar ook van de woningen gaat zoveel mogelijk mee, zegt Kragting. “Mensen kunnen in hun nieuwe huis hun huidige voordeur, open haard of zelfs dakpannen laten installeren.”

Kiruna gedwongen verplaatst
Kiruna na de herbouw in de winter. © KPS

Er is lang gezocht naar een geschikte plek voor de nieuwe stad, die 150 kilometer boven de Noordpoolcirkel ligt. De bodem is rotsachtig en het weer is, zeker in de winter, meedogenloos. Het huidige Kiruna ligt op een beschutte zuidhelling. Een vergelijkbare plek is er niet in de buurt, weet Kragting. “De nieuwe stad ligt helaas niet optimaal. Er valt minder zon op en het waait er harder. Niet echt lekker met temperaturen van -25 graden.”

Bestaansrecht

Toch is er nauwelijks weerstand tegen de verhuizing. Het mijnbouwbedrijf neemt het leeuwendeel van de kosten van de verplaatsing voor rekening. Grofweg 15 procent van alle inwoners werkt direct voor LKAB, dat tot de rijkste bedrijven van Zweden behoort. Zonder de mijn heeft Kiruna nauwelijks bestaansrecht. Toch kan de verhuizing een traumatisch effect hebben, stelt de antropologe Elisa Maria Lopez van de Universiteit van Uppsala. “Mijnbouw heeft wereldwijd desastreuze gevolgen voor het leefmilieu, arbeiders en omwonenden”, schrijft ze in haar onderzoek. “Daar wordt in Kiruna veel te makkelijk overheen gestapt. Goed beschouwd is dit een verplichte verplaatsing.”

Bron: AD.nl/Gerben van ’t Hof

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels