nieuws

Verslag Mexico reis: De paradox van Mexico-Stad

Architectuur

Deze zomer reist een groep van 24 bouwkundestudenten van de TU Delft door Mexico. Het land van de Maya’s en Azteken, maar ook van Luis Barragán en zijn protégé Ricardo Legorreta. Hun reis start in Mexico-Stad en leidt hen langs de indianentempels en kleurige, koloniale stadjes naar het oostelijke punt van het land, Tulum. Ondertussen bezoeken ze verscheidene architectenbureaus en werken ze samen met Mexicaanse studenten aan actuele architectuurvraagstukken en stedebouwkundige problematiek. In drie verslagen delen zij hun indrukken en bevindingen van de moderne Mexicaanse architectuurwereld. Vandaag deel 1: architectenbureaus door Vita Teunissen

Verslag Mexico reis: De paradox van Mexico-Stad

Met 22,2 miljoen inwoners is Mexico-Stad de negende stad van de wereld, slechts overtroffen door steden zoals Beijing, Tokio en New York. En het groeit; ongestopt door water, bergen of andere landschappelijke hindernissen stijgt de oppervlakte van de Vallei van Mexico explosief. De grootte van de stad zelf, de kern, varieert al decennia lang rond de 2 miljoen inwoners. Het gebied eromheen, sinds begin deze eeuw omgedoopt tot Zona Metropolitana del Valle de México, is sinds 1950 gegroeid met een onvoorstelbare 17 miljoen mensen. Hierbij horen de inmiddels klassieke problemen: luchtvergiftiging, een groeiende hoeveelheid achterstandswijken, overbelasting van het openbaar vervoer en een tekort aan gezond drinkwater. Maar deze groei betekent ook dat er meer dan genoeg werk is voor de Mexicaanse architect.

Aan de randen van de stad schieten gated communities als oerwouden uit de grond en in de stadskern vermaakt de rijkste klasse zich in gloednieuwe musea, bibliotheken en universiteitsgebouwen. Op een enkele uitzondering na zijn deze pareltjes ontworpen door Mexicaanse architecten.

Legorreta®

Onze tour door de Mexicaanse architectenwereld begint bij Legorreta®, het indirecte nalatenschap van de architectuurvader van Mexico, Luis Barragán. Het bureau werd in 1965 opgericht door Barragáns discipel Ricardo Legoretta en vestigde zich in een prachtig gebouw van eigen ontwerp midden in een een residentiële wijk ver buiten het stadscentrum. Sindsdien lijkt de tijd te hebben stilgestaan.

Legorreta zette de architectenleer van zijn meester voort, wat een aantal vruchtbare decennia opleverde voor het bureau. In de jaren 90 werd hij vergezeld door zijn zoon, Victor Legorreta, die het touwtje na Ricardo’s overlijden in 2011 overnam. Hoewel het kantoor sinds haar ontstaan sterk is gegroeid, waant men zich in het hoofdkantoor in de jaren 60. Victor werkt vanuit zijn privéruimte (met prachtig uitzicht op een groene vallei) aan de concepten en vergadert met de opdrachtgevers. Via een klein raampje kijkt hij uit op de architecten van het bureau die zorgen voor de uitwerking. De zaal is georganiseerd als een tribune, wat een hiërarchische indruk geeft en betekent dat werknemers ten alle tijden op elkaars werk kunnen uitkijken.

Mexico-reis-Vita Theunissen-TUD-Kantoor Legoretta

De werktafel van Victor met op de achtergrond zicht op de grote zaal

Aan de andere kant van het gebouw bevond zich vroeger het kantoor van Ricardo, maar doet nu dienst als vergaderruimte en minimuseum. De collectie van San Antonio-afbeeldingen is ter nagedachtenis van diens eigenaar verhuisd van Legorreta’s woning naar zijn voormalige kantoor. Achterin de ruimte bevond zich vroeger een deur die leidde naar deze woning, zodat Ricardo zich ongestoord kon bewegen tussen werk en wonen.

Mexio-reis TU/d Vita Theunissen Legorreta

Het voormalige kantoor van Ricardo Legorreta en zijn verzameling San Antonio afbeeldingen

Het gebouw is prachtig, de organisatie lijkt enigszins gedateerd. Toch lijken de werknemers er naar volle tevredenheid te werken. Ze kunnen ons alles vertellen over hun baas en zijn vader en zijn trots dat ze in dit bijzondere gebouw mogen werken. Het feit dat het bureau haar oorspronkelijke glorie lijkt te zijn verloren, verbloemen ze met mooie verhalen over de geschiedenis.

Tatiana Bilbao

Ver van de rust en stilte van Legorreta’s zetel, in het economische hart van de stad, zweeft het kantoor van de jonge Tatiana Bilbao op zeven hoog boven hoofdstraat Paseo de la Reforma. Tatiana’s 12 jaar oude bureau is de tegenhanger van hierboven beschreven vakgenoot: jong (de leeftijd van de architecten in dienst varieert tussen de 20 en 35), creatief en, ik kan het helaas niet anders beschrijven, opvallend gezellig. Met zo’n veertig architecten van over de hele wereld lijkt het kantoor uit haar voegen te barsten, maar voorlopig zitten ze hier goed. In de industriële ruimte werken de architecten in steeds wisselende groepen aan concepten en uitwerkingen en achter een glazen wand, waarvan minstens de helft uit openstaande deuren bestaat, bevindt zich Tatiana’s kantoor.

Mexico reis TU/d Vita Theunissen Tatjana Bilbao

Het bureau van Tatiana Bilbao met achter de glazen wand haar eigen werkplek

Tatiana’s werknemers zijn tevreden en trots, maar hebben duidelijk grotere plannen voor de toekomst. Ook in Mexico is het architectensalaris namelijk niet hoog en na het opdoen van de nodige ervaring beginnen vele architecten voor zichzelf. Maar ook dit lijkt niet moeilijk te zijn. We spreken af met Alejandro, alumnus van de TU Delft. Hoewel hij pas drie jaar geleden is afgestudeerd, heeft hij reeds zijn eigen bureau opgericht en zijn eerste drie opdrachten afgerond.

Aan de oppervlakte lijkt de architectuurwereld van Mexico wonderlijk, maar achter het sfeervolle bureau van Tatiana Bilbao, de mooie verhalen van de werknemers van Legorreta® en het succes van Alejandro schuilt een andere waarheid. Het beleid ten opzichte van de gebouwde omgeving van deze megastad is alles behalve gezond. In een poging Mexico op de kaart te zetten, pompen de overheid en private partijen geld in architectonische en culturele projecten. Ondertussen worden stedenbouwkundige mastervisie, infrastructurele problemen en de massale groei van de buitenwijken grotendeels genegeerd.

Architectenbureau TAX

Architectenbureau TAX had grootse plannen met het in 2007 opgeleverde meesterwerk Biblioteca Vasconcelos. Aan de start van zijn missie trof Kalach, oprichter van het Mexicaanse bureau, een massaal verkeersbolwerk aan, met daaromheen verscheidene belangrijke gebouwen (zoals het voormalig treinstation), stuk voor stuk ingekaderd door hoge hekken. Als reactie hierop omvatte het ontwerp van TAX niet alleen een monumentale bibliotheek, maar ook een stedenbouwkundig plan dat de infrastructurele problematiek van het nabijgelegen megakruispunt moest oplossen.

Architectenbureau Tax Grote Reis TU Delft Mexico

Biblioteca Vasconcelos door TAX arquitectura | Alberto Kalach

Maar helaas. Slechts het gebouw zelf en de daarachter gelegen botanische tuin hebben de realisatiefase behaald. De overheid verkoos de grootsheid van de architectuur boven de heldhaftige poging tot stadsverbetering. Wie nu aankomt bij de bibliotheek treft een dubbele vierbaansweg met verhoogd busplatform, verscheidene ingangen van metrostations, een uitgestrekte taxi-standplaats en een dikke laag smog. Vervolgens passeert de bezoeker een stalen hek en een uitstekend staaltje stoeptegelwerk, om tenslotte aan te komen op de plek van bestemming. Ver van het verkeerslawaai en uitlaatgassen kan de boekenwurm zich hier naar hartenlust verliezen in een prachtige publicatie over, wie weet, de architectonische welvaart van Mexico-Stad.

Door: Vita Teunissen
Vita Teunissen (1994) is studente Architectuur aan de Technische Universiteit van Delft en bestuurslid bij studievereniging D.B.S.G. Stylos van de faculteit Bouwkunde. Voor De Architect schrijft zij over de ervaringen die zij met haar studiegenoten op doet tijdens hun reis door Mexico.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels