nieuws

De grootste fietsenstalling ter wereld en een nieuw stationsplein in Utrecht

Architectuur

In Utrecht is een van de grootste binnenstedelijke herontwikkelingsoperaties ter wereld aan de gang. Onderdeel daarvan is het nieuwe stationsplein Oost dat ontworpen is door Ector Hoogstad Architecten, die al sinds 2011 aan het project verbonden is samen met Sant & Co en Royal Haskoning. Hieronder het verhaal over de onverwachte winst van de aanbesteding, de keuze die de gemeente maakte tussen een constructeur en een architect en het iconische van een infrastructuur.

“We willen van het Stationsplein weer een plek maken die je begrijpt”, vertelde Joost Ector in 2012 naar aanleiding van de presentatie van het voorlopig ontwerp . “Verblijfskwaliteit is waar het in dit plan om draait. We ontwarren de logistieke knoop en zorgen voor een nieuwe organisatie die ruimte laat om de stad op een prettige manier te beleven.”

 Fietsenstalling Ector Hoogstad 

Die logistieke knoop is niet de minste: Het nieuwe plein moet verrijzen bovenop de grootste fietsenstalling ter wereld, die op zijn beurt ook dienst doet als fundering voor de gebouwen die rond het plein komen te staan. En ondertussen moet de dagelijkse stroom mensen die op het station overstappen en aankomen en vertrekken zo min mogelijk gehinderd worden. Het is een wonder dat er bovenop dit alles een aansprekend architectonisch ontwerp is gemaakt.

Evelien van Es schreef onlangs een artikel voor het magazine dat Ector Hoogstad met enige regelmaat verspreidt. Hierin gaan projectleider Rutger Siderius van de gemeente Utrecht en projectarchitect Stijn Rademakers en projectleider Ralph Sijstermans van Ector Hoogstad Architecten met elkaar in gesprek over het borgen van kwaliteit op de lange termijn, in een ontwerp- en bouwproces waar flink wat verschillende stakeholders bij betrokken zijn. Daarnaast wordt ingegaan op het winnen van de aanbestedingen. Hieronder een bloemlezing uit het betreffende artikel.

 Fietsenstalling Utrecht door Ector Hoogstad 

Satellietkantoor met uitzicht

Sinds kort heeft Ector Hoogstad Architecten een satellietkantoor in Utrecht. Vanaf de vierde verdieping in het Hoog Catharijne-complex kijkt het kantoor uit op de binnenstad met het gloednieuwe TivoliVredenburg, in de verte de Domtoren en rondom een immense bouwput.

Sijstermans legt uit waarom het satellietkantoor geen overbodige luxe is. “Ector Hoogstad Architecten is hoofdopdrachtnemer, we hebben ruim honderd deelopdrachten. Dat komt door de spilfunctie van Stationsplein Oost binnen de totale werking van het stationsgebied. In fysiek en organisatorisch opzicht raakt het alle omliggende projecten waardoor onderlinge afstemming voortdurend noodzakelijk is. Het is niet zo dat er steeds een aanvullende vraag bij komt, maar dat elke beslissing de context verandert. Daarom fragmenteren we het proces bewust in periodes die te overzien zijn. De omvang en complexiteit van deze opdracht vergt intensieve communicatie met alle betrokken partijen. Dan is het verstandig dat je met een kleine groep overal bovenop zit.”

Stationsplein Oost door Ector Hoogstad
Hoe complex de opdracht voor Stationsplein Oost is, blijkt uit de voorgeschiedenis die Siderius schetst. “Voor dit grootschalige stationsgebied is tien jaar geleden een masterplan en structuurplan opgesteld. Het stationsgebied is onderverdeeld in deelgebieden. Door de nauwe relatie tussen het station en winkelcentrum Hoog Catharijne is Stationsplein Oost het meest complexe deelgebied. De gemeente wil het station en winkelcentrum namelijk loskoppelen omdat er aantrekkelijke routes via het maaiveld naar de binnenstad moeten komen.”

De onverwachte winst van de aanbesteding

Rademakers had niet verwacht dat Ector Hoogstad Architecten deze opdracht zou krijgen. “Voor de meeste Europese aanbestedingen proberen we ons via een eerste ronde heel gericht en strategisch te kwalificeren. Heel soms doen we ook aan iets mee ondanks dat ons profiel misschien niet direct lijkt op het gevraagde profiel.

Bij Stationsplein Oost hadden we onze bedenkingen, maar we besloten het toch te proberen.” Rademakers wendt zich tot Siderius: “Waarom hebben jullie ons eigenlijk gekozen?” Siderius: “Omdat jullie de beste integrale oplossing boden, onze vraag en zorgen begrepen, en bereid waren om te luisteren. Jullie bieden alle betrokken partijen daadwerkelijk een podium voor hun ideeën en belangen in het ontwerptraject.”

Ontwerper of constructeur?

Aanvankelijk bestond er discussie of een ontwerpende of construerende partij nodig was. Vooral in de eerste fase van het project bleek de juistheid van de keuze voor ontwerpers. Siderius: “Ector Hoogstad Architecten heeft er op een ontwerpende, meer abstracte manier naar gekeken. Ze kwamen eerst met vragen, niet meteen met technische oplossingen.”

Rademakers: “Tijdens de ontwerpfase zijn we lang bezig geweest met het specificeren van de vraagstelling, die was nog niet voldoende helder. Er bestond nog geen duidelijk beeld van de

kansen en kwaliteiten. Zover was dat denken nog niet. Een deel zat in het masterplan vervat, maar het was eigenlijk niet echt duidelijk waar het ontwerp aan moest voldoen. We wisten dat we een fietsenstalling voor 12.500 fietsen zouden maken en dat het opgetilde maaiveld de fietsenstalling een ondergronds karakter zou geven. Dat is een risico, omdat de overbouwingen in dit gebied een geschiedenis hadden van lage kwaliteit. Dan weet je dat je kwaliteit moet toevoegen. Binnen drie maanden hadden we het voorontwerp.

Iconische infrastructuur

Het grootse gebaar van Corio komt terug in het circa dertig meter hoge transparante dak dat Stationsplein Oost zal markeren. Een iconisch ontwerp? Rademakers geeft toe dat het dak in een groot deel van de binnenstad beeldbepalend zichtbaar zal zijn, maar het iconische zit volgens hem desondanks niet in het dak. “Iconisch aan het ontwerp is de organisatie, het systeem van de stalling. Dat heeft als diagram wel iets iconisch.”

Sijstermans valt zijn collega Rademakers bij: “Het is nooit ons uitgangspunt geweest om een iconisch ontwerp te maken, maar om een goed functionerend nieuw stationsplein te realiseren. Alleen refereren aan dat dak doet het ontwerp voor Stationsplein Oost echt tekort.

Voor Siderius had het dak niet gehoeven: “Ook dat is een onderhandelingsresultaat. Corio wil een bepaald comfortniveau zodat reizigers nog steeds relatief comfortabel van het station naar het winkelcentrum kunnen lopen, niet meer en niet minder. Ik vind het meest sprekende van dit ontwerp de geïntegreerde aanpak en oplossing van alle knelpunten, zoals de expeditie van het station, het fietsparkeerprobleem, de aanlanding richting maaiveld. Dat is de grootste prestatie van dit ontwerp.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels