nieuws

Verslag projectbezoek NMM Soesterberg

Architectuur

Afgelopen woensdag bracht de Architect een projectbezoek aan het Nationaal Militair Museum (NMM). Volgens hoofdredacteur Harm Tilman, die het projectbezoek opende, is het gebouw om een aantal redenen bijzonder. Het kwam tot stand via een DBFMO model. Zowel het landschap als het museum hebben een enorme schaal. De constructie en het grote dak zijn interessant. Daarbij is een combinatie van een daglichtmuseum en zwarte doos gerealiseerd. Het meest interessant is de synthese van deze; “architectectuur in de klassieke zin van het woord”, aldus Tilman.

Verslag projectbezoek NMM Soesterberg

Die synthese is het resultaat van een geslaagde aanbestedingsprocedure, een Publiek Private Samenwerking (PPS). Volgens het DBFMO model is de opdrachtnemer verantwoordelijk voor zowel het ontwerp, de bouw en de financiering als voor 25 jaar onderhoud en facilitair beheer. De ontwerpen werden beoordeeld op kwaliteitscriteria, met een vaste prijs; welke partij kan voor 90 miljoen bouwkosten en 70 miljoen voor onderhoud en beheer de meeste kwaliteit leveren?

Meer dan Aannemer

Het consortium van Heijmans won de aanbesteding. “Ik heb vier kinderen, en het NMM is mijn vijfde kindje”, zegt Ton Fleuren, directeur Business Development bij Heijmans Utiliteit. Die uitspraak vat de betrokkenheid van de aannemer bij het project goed samen. In de loop van het proces realiseerde hij zich dat de opdracht geen gebouw was, maar het creëren van een beleving voor bezoekers. Er is steeds meer nagedacht over de ervaring van de gasten.


Ton Fleuren, Heijmans

Opdrachtnemer Heijmans vervulde een rol als regisseur van een samenwerking van allerlei partijen. Felix Claus Dick van Wageningen architecten werd betrokken voor het gebouw, KossmanndeJong voor de tentoonstellingsinrichting en H+N+S landschapsarchitecten voor de omgeving. Maar vanwege het onderhoud en beheer zaten veel meer partijen aan tafel.

Rolverdeling

“Onze rol betreft onder meer kaartverkoop, onderhoud, horeca, ict, schoonmaak en beveiliging. Het museum focust op marketing, collectie, bezoekersaantallen en programmering.” Heijmans is dus veel meer dan aannemer. “Je bent samen verantwoordelijk voor gasten en continuïteit: als het museum geen marketing doet hebben wij geen bezoekers in het restaurant. We zijn afhankelijk van elkaar. Het voelt soms nog een beetje onwennig”, aldus Fleuren.

Het publiek was benieuwd naar wat er gebeurt na 2039. Fleuren: “Er staat omschreven hoe wij het museum moeten overdragen. Als functioneel museum met verschillende onderhoudscategorieën dragen wij het over aan de staat.”

 
Het consortium besloot een extra café toe te voegen op de helft van de route, met mooi uitzicht

Alles onder een dak

Het museum is het resultaat van een jaar ontwerptijd in nauwe samenwerking met alle ontwerpers. “Het ontwerp begon op de plek, de oude vliegbasis en de landschappelijke omgeving met industriële en militaire rudimenten, en het samenspel daartussen. De leegte en schaal van de plek liggen aan de basis”, vertelt architect Dick van Wageningen. In plaats van de uitgestrekte strip hangars te hergebruiken besloot het team een gebouw te maken waarbinnen je alles kunt doen: “alles onder een dak”.

 
Dick van Wageningen vertelt over de plek

Die gedachte is vertaalt in een ontwerp met een groot ruimtelijk vakwerk van 250 x 110 meter. De constructie is geïnspireerd op de Baileybrug, de stalen modules voor tijdelijke bruggen tijdens Tweede Wereldoorlog. Zonder camouflagekleuren of andere al te directe referenties sluit het gebouw goed aan op het karakter van defensie. “Defensie gebruikt de locatie nu regelmatig. Daar ben ik erg blij mee”, stelt Van Wageningen.


Dick van Wageningen vertelt over het concept

Twee musea

Onder het dak zijn eigenlijk twee musea gerealiseerd. Deze vraag kwam volgens Van Wageningen tussen de regels van de uitvraag door naar voren. Er is een black box waarin met audiovisuele middelen verhalen kunnen worden verteld. Deze “theaters” liggen op het eerste niveau in een heldere route, met tussen de zalen steeds een neutrale ruimte omdat de verhalen indrukwekkend zijn. Na de black box daal je af naar het maaiveld niveau. Hier ervaar je de hoogte van het dak en de mogelijkheden die het biedt om de chronologische opstelling van voertuigen en vliegtuigen mogelijk te maken. De grote glazen puien vormen een sterke achtergrond voor de objecten. Vanwege het vele daglicht zijn alle details zichtbaar.

 
Neutrale ruimte tussen de tentoonstellingszalen

Over het antwoord op de vraag in hoeverre de architectuur heeft geholpen bij het winnen van de aanbesteding zijn Van Wageningen als Fleuren het eens. Het was het vloeiende geheel van architectuur en invulling. Alle partijen hadden eenzelfde ambitie: een bijzonder museum op een bijzondere plek. Er is constant een dialoog geweest tussen techniek, beleving en de ontwerpers van architectuur en landschap. Waarom hebben jullie gewonnen? “We waren de enige die één gebouw hadden gemaakt. De beoordelaars waardeerden het plan om de hangars niet te gebruiken”, aldus Van Wageningen.

 

Plafonds

In de grote hal en de zalen is een goede akoestiek essentieel. In samenwerking met Rockfon is gezocht naar de beste optie. Vanwege het budget is gekozen voor een standaard systeem, maar dit is aangepast aan de gridmaat van het gebouw. Het Colorall systeem is uitgevoerd in een antraciet kleur. Zowel de panelen als de profielen sluiten zo aan bij de kleur van het museum. Rockfon biedt veel verschillende mogelijkheden, van profielloos tot zelfs naadloos plafond, akoestische eilanden of plafonds met hoogteverschillen. “Door samenwerking emt architect en opdrachtgever kunnen we op maat gemaakt werk leveren”, benadrukt Anton Faber.

Staal

Onlangs won het NMM de staalprijs. In het dak zit 2,3 miljoen kilo staal. Tata steel is het moederbedrijf van Colorcoat, SAB profiel en Kalzip. De bedrijven leveren steeds meer duurzame systemen voor toepassingen in gebouwen, zoals warmtevangende gevelelementen. Ook wordt steeds meer staal hergebruikt, in de hoogovens in IJmuiden is het materiaalverlies minder dan 1%. In het NMM liggen geprofileerde staalplaten op het dak van het type waar in 1828 al hangars mee werden bekleed. “Vanwege het onderhoud waren hoogwaardige coatingen belangrijk in het NMM. Wij garandering corrosiebestendigheid en kleurbehoud. We hebben de donkere zwartbruine kleur gematcht met de wens van de opdrachtgever”, aldus André de Jongh.

  

Rondleiding

Na de verhelderende lezingen volgde een rondleiding door het museum met de architect en aannemer en was er uitgebreid ruimte om vragen te stellen. Je kijkt toch door een andere bril als je de geschiedenis van de totstandkoming van een gebouw enigszins kent. De enthousiaste reacties tijdens de borrel bevestigen de gedachte waarmee Harm Tilman zijn woorden afsloot: “Ik denk dat dit gebouw de mogelijkheid in zich heeft een klassieker te worden.”

de Architect projectbezoek werd mede mogelijk gemaakt door onze partners:
Mosa, Colorcoat, SAB profiel, Derako, Rockfon, HunterDouglas, Forbo

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels