nieuws

Koepelgevangenis te koop: OMA, De Zwarte hond en Van Aken weten raad

Architectuur

Vorige week is Koepelgevangenis De Berg in Arnhem te koop gezet. De discussie over een toekomstige bestemming is ondertussen op volle toeren. OMA maakte in 1980 al een herontwerp, De Zwarte Hond en Van Aken presenteerden afgelopen juni hun herbestemmingsplannen aan het RijksVastgoedBedrijf. Vanwege de specifieke en beladen vorm, gecombineerd met de hoge kosten voor aankoop en onderhoud, blijkt het niet eenvoudig iets levensvatbaars te verzinnen.

In haar ontwerp uit 1980 presenteerde OMA een herontwerp voor de koepelgevangenis waarin het Panopticon-principe teniet werd gedaan. Het alziende centrum in het midden van de koepel, van waaruit gevangenen zich ten allen tijde bekeken voelden, werd opgeheven door twee wegen aan te leggen die precies op dat punt kruisden. De wegen doorsneden de koepel en liepen tot de gevangenismuren. Daarmee werd de koepel geen afbakening meer, maar een vertrekpunt. Zo introduceerde OMA een aantal essentiële contrasten uit het normale leven, zoals binnen-buiten, thuis-werk, huis-straat binnen de grenzen van de gevangenis.

Eerste aanzet tot herbestemming

In zekere zin zou het ontwerp van OMA kunnen worden gezien als een eerste aanzet tot herbestemming. Het panopticon-principe met zijn dwingende karakteristieken werd verruild voor een introductie van de buitenwereld.

Presentatie aan RVB

De Zwarte Hond en Van Aken borduren hierop voort in hun plannen voor herbestemming van de Koepelgevangenis De Berg. Beide partijen presenteerden hun visie afgelopen juni aan het RijksVastgoedBedrijf tijdens het Transformatieplein. Waar De Zwarte Hond kiest voor een redelijk praktisch programma, transformeert Van Aken het panoptisch principe.

Energiecentrum

Het plan van De Zwarte Hond speelt in op de wens van de gemeente Arnhem om toonaangevend te worden het gebied van Energie. Ze wil de koepel omtoveren in een energie centrum en zo een verbinding leggen met de buren. Op het naastgelegen Arnhems Buiten, een energy business park, zijn bedrijven op het gebied van energie gevestigd. De Koepel gaat ruimte bieden aan cultuur, educatie en experiment.

Virtueel universum

Van Aken presenteerde een beleveniscentrum waar je jezelf kunt ervaren in de virtuele wereld. Het plan is gebaseerd op het panoptische principe van de koepel: De bezoeker komt vanuit een tunnel binnen in het midden van de gevangenis en wordt daar geconfronteerd met een overweldigende digitale belevenis die de gehele koepel beslaat. Op een groot bolvormig wit scherm dat de contouren van de binnenplaats volgt, ziet hij wat er allemaal over hem te vinden is op internet en wat dus zijn plaats is in het virtuele universum.

Van Aken Transformatieplein Koepelgevangenis Arnhem

Opening

In de prachtige tekeningen die het project van OMA begeleiden, vliegt het dak van de koepelgevangenis, dat als symbool gezien mag worden voor het onderdukkende karakter van het panoptische gevangenismodel, weg. Het is een symbolische opening, die met de toekomstige herbestemming wellicht tot een daadwerkelijke verbinding met de stad, of een dieper inzicht in je persoonlijkheid, leidt.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels