nieuws

Transformatieplein 2015 – Panoptische koepel met monumentenstatus

Architectuur

Een hotel, museum, of spa? Een ‘tempel voor alle geloven’, zoals het Pantheon in Rome? Of juist een kinky sexpaleis voor mensen die graag gluren of worden begluurd? De potentiële nieuwe functies voor de panoptische koepelgevangenissen in Arnhem, Breda en Haarlem zijn legio. De ontwerpuitdagingen zijn dat echter ook.

Transformatieplein 2015 – Panoptische koepel met monumentenstatus

 

Door: Maartje Henket

Penitentiaire Inrichting De Berg in Arnhem is één van drie vrijwel identieke koepelgevangenissen in Nederland. Het gebouw is tussen 1882 en 1886 gerealiseerd naar ontwerp van Johan Frederik Metzelaar, ‘ingenieur-architect voor de Gevangenis- en Regtsgebouwen’. Metzelaars imposante ontwerp straalt macht uit. De gevangene leefde en werkte in zijn cel, waar hij zich immer bespied wist vanuit de centrale controlepost. Dit moest ertoe bijdragen dat hij zijn zonden overdacht. Naast de oorspronkelijke koepelgevangenis met bijgebouwen staan er op het terrein een modern kantoorgebouw en een werkplaats.

Transformatieplein 2015 - De Koepel Arnhem 

De huidige eigenaar, het Rijksvastgoedbedrijf, heeft de drie koepelgevangenissen in de etalage gezet. De koepel in Arnhem is aangemeld bij het Transformatieplein. Gezocht wordt naar een nieuwe functie die het voortbestaan van het samenstel van monumenten garandeert en een positieve opbrengst genereert. Het concept voor Arnhem kan worden gebruikt bij de beeld- en strategievorming voor de andere verkopen. Andersom hield Architectuur Lokaal enige weken geleden een zogeheten Olifantenkooi in de koepel in Breda. De uitkomsten van deze sessie dienen eveneens voor alle drie de complexen.

Transformatieplein 2015 - De Koepel Arnhem 

Rem Koolhaas keek in 1978 al eens naar toekomstmogelijkheden voor PI De Berg en kwam tot de conclusie dat er potentie in zat – mits er een verdieping onder werd gegraven voor gemeenschappelijke voorzieningen. Het plan verdween in de la. Architect Martin van Dort kreeg in 2001 de verantwoordelijkheid voor renovatiewerkzaamheden die al in de jaren negentig waren begonnen. Hij brak de toevoegingen en aanbouwen af die in de loop der tijd waren gerealiseerd en restaureerde het geheel terug naar het oorspronkelijke beeld.

Transformatieplein 2015 - De Koepel Arnhem 

Glazen bouwstenen

Dat wil zeggen, schier oorspronkelijk. Want de centrale controlepost is vervangen door een videobewakingssysteem. Ook is er sanitair bijgebouwd en allerlei andere gemeenschappelijke voorzieningen, met de koepel verbonden door gangen van glazen bouwstenen.

De ontwerper mag dus best wat aan het Rijksmonument veranderen, maar gemeente en Rijksvastgoedbedrijf bepalen wat verantwoord is. Dat wil zeggen dat bijvoorbeeld doorbraken tussen de cellen alleen mogen als deze partijen ze goedkeuren. Ook moet het bestemmingsplan nog worden aangepast, bijvoorbeeld voor wat betreft het aantal toegestane verkeersbewegingen, en moet de nieuwe functie het behoud van het monument financieel kunnen dragen. PI De Berg komt op 1 juli 2016 leeg.

Transformatieplein 2015 - De Koepel Arnhem 

Transformatieplein 2015

Geïntrigeerd door transformaties? Van 2 t/m 4 juni houden houden Cobouw, Vastgoedmarkt en de Architect op vakbeurs Provada het Transformatieplein. Dit event biedt een scala aan activiteiten rond kansrijk leegstaand vastgoed. Architecten kunnen bijvoorbeeld transformatievoorstellen pitchen voor dit project en 7 andere projecten. Deze lichten zij op de beurs toe. De komende weken presenteren we op deze plek alle 8 deelnemende projecten. De deadline voor de pitch is 18 mei. De complete lijst is te vinden op www.transformatieplein.nl/objecten/2015.

Actie abonnement de Architect

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels