nieuws

‘Besluit Groningen terug in de tijd’

Architectuur

Flip ten Cate, directeur Federatie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Federatie Welstand) vindt de ambtelijke welstandsbeoordeling die in Groningen wordt ingevoerd ‘een stap terug in de tijd.’ De welstandscommissie maakt in de gemeente Groningen plaats voor welstandstoetsing door gemeente-ambtenaren. Dit lijkt te volgen op andere gemeenten waar de welstand wordt hervormd.

‘Besluit Groningen terug in de tijd’

 Flip ten Cate mailde ons dat het gemeenten vrij staat, sinds 1 maart 2013, om zonder een onafhankelijk welstandsadvies een besluit te nemen over de vraag of een bouwplan voldoet aan redelijke eisen van welstand. “De Tweede Kamer heeft de fundamentele bezwaren hiertegen, verwoord in een hoorzitting door BNA, Federatie Welstand, Rijksbouwmeester en anderen, niet gehonoreerd.”


Flip ten Cate, directeur Federatie Ruimtelijke Kwaliteit

Hij schrijft: “Het is goed om de aanleiding tot de wetswijziging van 2002 nog eens in herinnering te roepen. Welstandscommissies werd verweten willekeurig te besluiten, op grond van onnavolgbare afwegingen in achterkamertjes, waarin eigen voorkeuren en vriendjespolitiek doorslaggevend zouden zijn. De commissieleden zouden zich – ook door hun langdurige deelname aan de commissies – gaan gedragen als onaantastbare pasja’s.”

Openbaarheid eisen

De wetswijziging (voorbereid door een projectteam van de Rijksbouwmeester) heeft aan al die kritiek een einde gemaakt door de verantwoordelijkheid voor de welstandscriteria en de benoeming van de onafhankelijke commissieleden bij de gemeenteraad te leggen. De raad kan openbaarheid eisen van de vergaderingen, jaarlijks verantwoording afleggen over de toepassing van het beleid door zowel de commissie als het College van BW, de zittingsduur van de commissieleden beperken en de mogelijkheid van niet-vakdeskundige commissieleden (burgers) te openen.

Terug in de tijd

Met de ambtelijke welstandsbeoordeling gaan we terug in de tijd: niet onafhankelijk, niet openbaar, vatbaarder voor subjectiviteit dan de (intersubjectieve) commissie van meerdere disciplines, en het is nog maar de vraag of er in zo’n ambtelijke situatie ook deugdelijk jaarlijks gerapporteerd wordt over de welstandsbeoordeling in relatie tot het vastgelegde welstandsbeleid. Immers: een ambtenaar kan wat minder gemakkelijk aan de gemeenteraad adviseren om ondeugdelijk beleid aan te passen, dan dat een onafhankelijke adviseur dat kan doen.

Publiek belang

Wat ons betreft zijn die onafhankelijkheid, deskundigheid, democratische inbedding en transparantie van groot publiek belang, en tegelijk ook van groot belang voor de betrokkenen (architecten en hun opdrachtgevers, maar ook omwonenden). Bij de toekomstige vormgeving van de welstandsbeoordeling, als onderdeel van de integrale borging van omgevingskwaliteit, moet met die vier aspecten rekening worden gehouden. Als de ruimtelijke kwaliteit al ambtelijk geborgd wordt, dan moeten de onafhankelijkheid en de deskundigheid van de ambtelijke kwaliteitsadviseurs (meervoud!) boven elke twijfel verheven zijn.”

 
De binnenstad van Groningen.

Ruimte om aan te passen

De gemeente Groningen noemt als één van de voordelen, dat een ontwerp nu al vanaf de allereerste schets met de welstandsbeoordelaar kan worden besproken. De gemeente had die mogelijkheid al veel eerder moeten bieden: bijna alle welstandscommissies in Nederland dringen krachtig aan op een zo vroeg mogelijk vooroverleg, opdat het eindoordeel over een vergunningsaanvraag nooit een verrassing kan zijn. Iedereen snapt dat de ruimte om een plan aan te passen aan de gemeentelijke welstandseisen het grootst is, als er nog weinig onwrikbaar in tekeningen vast ligt. Het is verrassend en onbegrijpelijk dat Groningen nog niet zo werkte, maar geen argument voor een ambtelijke toetsing.

Wij zijn altijd bereid tot een nadere toelichting op onze inzet voor ruimtelijke kwaliteitsborging onder de Omgevingswet, die in het kader van het project Mooiwaarts worden uitgewerkt.

Flip ten Cate, directeur Federatie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Federatie Welstand).

Welstand hervormd in Groningen

De welstandscommissie maakt in de gemeente Groningen plaats voor welstandstoetsing door gemeente-ambtenaren. Dit lijkt te volgen op andere gemeenten waar de welstand wordt hervormd. Fred Schoorl van de BNA bekritiseerde de afschaffing van de welstandsregels in ‘de Volkskrant’: ‘Op den duur wordt het een rommeltje. Zonder beleid schieten gemeenten zichzelf in de voet.’

Per 1 oktober komt daarmee de welstandstoetsing onder verantwoordelijkheid van de stadsbouwmeester. Dit betekent een versoepeling van het welstandsbeleid. Inwoners en ondernemers krijgen hierdoor meer mogelijkheden initiatieven te nemen. Het schrappen van de welstandscommissie sluit aan bij afspraken uit het coalitieakkoord. Daarin spraken collegepartijen onder meer af welstandsregels te versoepelen en meer ruimte te geven aan initiatieven vanuit de bevolking en het bedrijfsleven.

Vakspecialisten

De welstandscommissie treedt per 1 oktober af. Volgens de gemeente is Groningen de eerste stad in Nederland waar de welstandstoetsing in zijn geheel door ambtenaren geschiedt. Het gaat daarbij om vakspecialisten die onder leiding staan van de stadsbouwmeester. Het gemeentebestuur verwacht dat welstandstoetsing op de nieuwe manier goedkoper zal uitpakken.

Vertrek

Dat de wijziging juist op dit moment komt, heeft te maken met de samenstelling van de huidige welstandscommissie. Een aantal leden vertrekt per 1 oktober, onder wie de stadsbouwmeester, zegt gemeentewoordvoerder Eddy Beuker. Volgens het college is dit het geschikte moment om over te stappen op de nieuwe werkwijze.

Zelf toetsen aan criteria

Die houdt in dat twee of drie gespecialiseerde ambtenaren onder leiding van de nieuw te benoemen stadsbouwmeester alle welstandsaanvragen van begin tot eind behandelen. ‘Dat kunnen ambtenaren zijn die nu op de afdeling Bouw- en woningtoezicht ook bouwvergunningen afgeven. Nu doen ze dat onder voorbehoud dat de welstandscommissie akkoord gaat met de plannen. Straks toetsen ze zelf of een plan aan de welstandsvoorwaarden voldoet.’ Die moeten nog door de gemeenteraad worden vastgesteld en kunnen per wijk verschillen, zegt Beuker. Want ook dat past in de nieuwe aanpak van het Groningse college: samen met inwoners de stad vormgeven, aldus de voorlichter.

Bevoegd om zelf te beslissen

Het welstandsteam krijgt een zelfstandige positie in de gemeentelijke organisatie. De betreffende ambtenaren krijgen de bevoegdheid om zelf over de aanvragen te beslissen. Beuker: ‘Zij kunnen vanuit hun expertise zeggen of een plan wel of niet aan de criteria voldoet. Er kan natuurlijk altijd bezwaar tegen hun beslissing worden gemaakt, dat dan naar de bezwaarcommissie gaat. Uiteindelijk kan het college beslissen om alsnog af te wijken van de criteria.’ Overigens blijft voor grote bouwprojecten de mogelijkheid bestaan om externe experts in te huren die over de welstand adviseren.

Sneller

De woordvoerder verwacht dat burgers er blij mee zullen zijn. ‘De welstandscommissie wordt toch vaak als een drempel gezien waar je overheen moet. Nu kijken ambtenaren vanaf het begin mee om de initiatiefnemer te adviseren hoe het plan aan de criteria kan voldoen.’

Bronnen: Binnenlands Bestuur, Cobouw

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels