nieuws

Scholenbouwatlas, Deel 3

Architectuur

Het belang van goed verbouwen, renoveren en van hergebruik bij basisscholen en kindercentra wordt nog onvoldoende ingezien. Zelden wordt de opgave om het gebouw te laten voldoen aan nieuwe wensen integraal opgelost. Nog te vaak gaan de eerste ideeën uit naar nieuwbouw, in plaats van verbouw. Opdrachtgevers vinden verbouwen ingewikkeld. De scholenbouwatlas biedt informatie om die mindset te veranderen door een overzicht te geven van actuele verbouwopgaven en inspirerende voorbeelden te tonen.

Scholenbouwatlas, Deel 3

Dit artikel van Dolf Broekhuizen verscheen in het meinummer van de Architect, vandaag deel 3

Inpassen van overblijf

Ruimte voor eten en drinken tussen de middag, de overblijf, is een ondergeschoven kindje in de Nederlandse basisschool. Er is geen normvergoeding voor, terwijl wel een groot deel van de kinderen overblijft, zeker in de grote steden. Uit de onderzochte scholen voor de scholenbouwatlas blijkt dat scholen de tussenschoolse opvang plaats bieden in ruimtes die de overblijffaciliteiten niet als hoofdfunctie hebben. Zoals eten in het eigen lokaal, of in een ‘leeg’ lokaal. Ook de aula of gemeenschappelijke ruimte komen vaak voor. In dat laatste geval moet de ruimte voor dubbelgebruik geschikt worden gemaakt. Het tonen van voorbeelden in de scholenbouwatlas kan inspireren om de aandacht te geven aan de overblijfruimte die deze verdiend. Omdat steeds meer kinderen ook na schooltijd overblijven en aan het eind van de dag op school eten, is de mogelijkheid om opvangruimte goed in te richten vergroot.

KdV architectuur – Spilcentrum De Bennekel, Eindhoven. Fotograaf: Arthur Bagen

Hogere eisen aan gemeenschappelijke ruimtes

Door de toenemende druk op gemeenschappelijke ruimtes is de vormgeving ervan een majeure ontwerpopgave. De complexiteit van de gemeenschappelijke ruimte als ontwerpopgave wordt door de gebruikers nogal eens onderschat. Een ruimte die door verschillende groepen, functies of personen tegelijk of na elkaar wordt gebruikt, stelt hoge eisen aan de ruimtelijke kenmerken. Bij verbouwingen speelt het zoeken naar mogelijkheden om gemeenschappelijke ruimtes te benutten vaak een rol. Een aula, hal of leerplein bieden perspectief aan te sluiten op het complexer worden van het programma. Als de school verandert van een basisschool in een brede basisschool is het raadzaam samen met de toekomstige gebruikers veel aandacht te besteden aan de voor- en nadelen van multifunctioneel gebruik. Ruimtelijk is behoefte aan verbouwingen van de gemeenschappelijke ruimte waarbij de nadruk komt te liggen op verwerkings- en ontdekkingsruimte (een didactische focus) of op een ruimte die gemeenschapszin bevordert (een pedagogische focus).

Vernieuwing van het onderwijs

Niet in de laatste plaats veranderen schoolgebouwen en kindcentra vanwege opvattingen over het onderwijs zelf. Om tal van redenen is een paradigmawissel in het primair onderwijs. Inclusie van kinderen met een beperking is hierboven al genoemd. Andere trends zijn individuele leertrajecten, activerend leren en groepswerken. De omschakeling van leerstofgericht naar leerlinggericht, en aandacht voor leerlingcapaciteiten en dagritmes van kinderen zijn eveneens van invloed op het gebouw. Ruimtelijk leidt deze vernieuwing tot een scala aan onderwijsplekken, overigens in aanvulling op het traditionele klaslokaal dat voorlopig niet is weg te denken. Het gaat om individuele werkplekken, werkplekken voor kleine groepen en ICT-plekken. Op iets grotere schaal zien we leerpleinen, open plan inrichtingen, lokaalclusters en ateliers. En op het schaalniveau van het gebouw toont de atlas scholen met een accent (zoals sport, muziek, techniek) of met specifieke voorzieningen voor passend onderwijs, zoals ruimtes voor remedial teaching en interne begeleiding.


LKSVDD, St. Plechumsschool, Hengelo. Fotograaf: Ben Vulkers

Bijdrage uit het veld

Het handzame thematische overzicht van deze verbouwopgaven, een van de sterke elementen van de atlas, kon tot stand  komen door de inzet van betrokkenen zelf. Want de voorbeelden van verbouwingen in de Scholenbouwatlas zijn voorgedragen door het veld. Bij de aanvang van het onderzoek in 2012 zijn oproepen geplaatst via Architectuur Lokaal, de Bond van Nederlandse Architecten (bna) en het Kenniscentrum Ruimte voor Onderwijs en Kinderopvang (Ruimte-ok). Zij benaderden gemeenten, schoolbesturen, kinderopvanginstellingen en ontwerpers via een directe oproep. De redactie heeft uit de inzendingen een keuze gemaakt, waarbij onder meer gelet is op thematisch overzicht, de ruimtelijke ingreep, en de verdeling over verschillende regio’s en gebiedskenmerken. Op die wijze is een breed overzicht ontstaan van de oplossingen die in Nederland realistisch zijn.

Dit artikel is in delen online gepubliceerd, klik hier voor deel 1 en deel 2.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels