nieuws

De strategische architect

Architectuur

Nieuwe diensten en verdienmodellen binnen de architectuur zijn onderwerp van gesprek op veel architectenbureaus. Architecten moeten zichzelf opnieuw uitvinden om het hoofd boven water te houden. Om de discussie over dit onderwerp tussen architecten, opdrachtgevers en andere bouwpartijen te stimuleren heeft het BNA zes ‘dienstenkaarten’ opgesteld. Op 8 mei stond in architectuurcentrum Aorta in Utrecht ‘de strategische architect’ centraal: hoe kun je als architect een rol spelen aan de voorkant van het bouwproces?

De strategische architect

Door Willem Wopereis

“Het wordt nooit meer hetzelfde” stelde Jasper Kraaijeveld van het BNA. Met teleurstellende cijfers over het aantal bouwopdrachten en het aantal architecten in de laatste jaren zette hij zijn standpunt kracht bij. Sinds de crisis zijn we uit evenwicht en het is zaak om dit evenwicht weer op te zoeken. Als econoom bekijkt hij de nieuwe rol van de architect door zijn eigen bril. Het is een kwestie van vraag en aanbod. Enerzijds zijn er markten (vraag), anderzijds zijn er diensten (aanbod). De nieuwe verdienmodellen voor architecten liggen in het midden van deze twee. Door te kijken naar trends binnen de maatschappij en de bouwwereld heeft het BNA zes dienstenkaarten opgesteld. Een hiervan is ‘de strategische architect’. Deze geeft advies aan de voorkant van het bouwproces en aan bouwbedrijven.


BNA dienstenkaarten (bron: www.bna.nl)

Geloofwaardigheid

Als Pi de Bruijn van de Architekten Cie de zaal vraagt of iedereen het ermee eens is dat architecten in een benepen positie zitten, is het antwoord vrijwel eensgezind ‘ja’. “Het ontwerpen van het ‘regenjasje’ is grosso modo de rol waarin architecten terecht zijn gekomen”, aldus Pi. In een eigen analyse schetst hij hoe de ‘neergang’ van de architect niets met de recessie te maken heeft maar eigenlijk al veel eerder begon. Vroeger waren architecten maatschappelijke figuren met een belangrijke rol in de samenleving, maar ze  hebben er volgens hem zelf voor gezorgd dat hun geloofwaardigheid afgetakeld is.

Dit begon al in de jaren ’70 met de Bijlmermeer. Het falen van dit grote idealistische project heeft het vooruitgangsgeloof neergehaald. Door de miljoenenoverschrijding van de nieuwe Stopera in de jaren ’80 kwamen de bouwmanagementbureaus op die het contact met de opdrachtgever overnamen. Daar kwam in de jaren ’90 nog een liberaliseringsgolf overheen waardoor marktwerking ook de architectuurwereld overnam. De rol van de architect is zo steeds meer ingeperkt.

Hoe kan de architect zijn geloofwaardigheid terugwinnen? Volgens Pi is het van belang om breed geïnteresseerd te zijn. Zelf heeft hij bijvoorbeeld meerdere bouwmeesterrollen gehad bij onder andere de UVA en de Zuid-as. “Ik constateer dat architecten blijven hangen in het heroïsche profiel zoals in ‘The Fountainhead’. Maar dit kunnen alleen een paar grote namen. Helaas is de imitatiezucht onwaarschijnlijk.” Een architect moet dienstbaar zijn. Door een goed inzicht te hebben in de kosten neem je de opdrachtgever serieus. Daarnaast is het van belang de samenleving serieus te nemen en de cultuur te begrijpen. Aannemers kunnen gebouwen bouwen, maar niet ontwerpen. Wat de architect met zijn ontwerp toevoegt is het culturele aspect, “die kracht kunnen ons niet afnemen”, aldus Pi de Bruijn.

Pi de Bruijn bij re-engineering the architect: de strategische architect, in architectuurcentrum Aorta 

Consulting

Colette Niemeijer is met haar bedrijf helemaal aan de voorkant van het bouwproces gaan zitten. Als architect wilde ze de bebouwde wereld verbeteren, maar kwam erachter dat dit vanuit die rol lastig is. Als consultant richt ze zich nu op de samenhang tussen gebouwontwerp en bedrijfsvoering. Haar bureau CEAN focust op “de toegevoegde waarde van architectuur”. Met deze economische term is het haar gelukt om veel eerder bij het bouwproces betrokken te raken. Het bureau is vooral gespecialiseerd in ziekenhuizen. Met harde cijfers en goede analyses weet ze opdrachtgevers te overtuigen, bijvoorbeeld “30% van de tijd zijn verplegers aan het zoeken en lopen, een nieuwe plattegrond kan dus veel waarde toevoegen.”

Volgens Niemeijer is de kracht van het beeld en de vaardigheid om erover te praten belangrijk voor een architect. Het verhaal is essentieel, als verteller moet je breed genoeg zijn om hiermee een verbinding tussen alle partijen te leggen. Nu, als consultant, levert ze duidelijke ‘deliverables’ die overdraagbaar en navolgbaar zijn. De opdrachtgever moet weten wat hij krijgt en het ook kunnen navertellen. Specialisme is volgens Colette Niemeijer belangrijk, “als je een strategische architect wil zijn moet je je in de inhoud verdiepen.”

Tender design

Architect Matthijs Bouw, oprichter van ONE Architecture, is zelf ook in een nieuwe rol terecht gekomen: tender design. Hiermee helpt hij de opdrachtgever met het formuleren van de juiste vraag aan de markt. Integrale aanbestedingen hebben tot een nieuw soort partij geleid, de ontwikkelende aannemer. Hierop is tender design vooral gericht. Het doel is om een goed midden te vinden tussen de specifieke vraag en genoeg ruimte voor de markt. Door middel van ontwerpen worden enerzijds kwaliteit, kosten en risico’s getoetst en anderzijds wordt de tender zelf ‘ontworpen’.

Volgens Matthijs Bouw zal het bouwproces steeds meer parametrisch worden: als dit, dan dat. Het gaat van een lineair proces naar een dynamisch proces waarin meerdere mogelijkheden open blijven. “Dit brengt ontwerpers terug aan tafel op de plek waar ze horen.” Ook Pi de Bruijn is onder de indruk van deze rol, maar ziet ook in waarom het moeilijk is om dit verhaal te verkopen: “het maakt een heleboel ambtenaren overbodig, en niemand geeft graag een stuk bestuur uit handen.”

Tender design helpt met een goede uitvraag aan de markt (bron: www.tenderdesign.nl)

Potentiële opdrachtgevers

De middag werd afgesloten met een lezing van Remco Blom, senior consultant bij adviesbureau BiZZdesign, een consultantbedrijf dat met behulp van IT veranderingsprocessen ondersteunt. Zijn boodschap: “je moet zorgen dat de klant naar jou toekomt, onderscheiden is dus essentieel.” Zijn bedrijf steekt veel tijd in het actief onderhouden van contacten met de klant en opzoek gaan naar nieuwe klanten. Hierbij draait het om een persoonlijke benadering. Waarom ben precies jij het die de opdrachtgever kan helpen?

Dus, de strategische architect probeert vroeg aan tafel te komen. Ontwerpen wordt niet ingezet als middel om tot een ontwerp te komen, maar om samen met de opdrachtgever het project beter te definiëren. Dit kan enerzijds met een wijde blik of anderzijds met een specialisme. Maar bij beide draait het om heldere communicatie met de opdrachtgever: wat kun jij hem concreet bieden?

 

“Architecten moeten proactiever worden en veel meer dingen claimen”, aldus Daan Roosegaarde in de Architect. Bestel hier de Architect #3

Boek tip: De toegevoegde waarde van architectuur – Colette Niemeijer

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels