blog

Blog – Acht paviljoens die je gezien moet hebben in Venetië

Architectuur

Door Harm Tilman – Naast de hoofdtentoonstelling van Yvonne Farrell en Shelley McNamara kun je op de Biënnale van dit jaar 63 nationale paviljoens bezoeken. Natuurlijk zal je bij het Nederlandse paviljoen naar binnen wandelen. Maar welke zijn de beste?

Op de Architectuurbiënnale van Venetië kun je dit jaar 63 nationale paviljoens bezoeken. De verschillende curatoren interpreteren het thema Freespace van Yvonne Farrell en Shelley McNamara van Grafton Architects met verschillende gradaties van trouw. Door de vrijheid die het thema Freespace biedt, gaat het alle kanten op.

Betrokken architecten

Bij een deel van de paviljoens zijn architecten betrokken. Tentoonstellingen die een overzicht geven van de beste en meest innovatieve ontwerpen van de afgelopen twee jaar, zijn daarbij in de minderheid. Opvallend veel paviljoens bestaan uit installaties waarmee architecten een antwoord geven op het thema van de Biënnale en zich nadrukkelijk bewegen op het grensvlak van architectuur en kunst.

Eigen boodschappen

In meerderheid zijn de paviljoens waarin de curatoren vooral hun eigen boodschappen verspreiden. Boodschappen die weinig te maken hebben met het architectonische ontwerp. Een praktijk waar de Engelse architect Patrick Schumacher zich terecht druk over maakt: “I find this waste of precious display space incredibly sad, arrogant and self-indulgent.”

Beste 8

De paviljoens zijn geopend tot 25 november 2018 en bevinden zich voornamelijk op de twee belangrijkste Biënnale-locaties: de Arsenale en de Giardini. Maar er zijn ook andere te vinden in de stad en een paar die alleen per boot te bereiken is. Wat volgt is een selectie van de paviljoens  die de meeste indruk op mij maakten.

Zwitserland: Svizzera 240: House Tour

Het interieur van huurwoningen staat centraal in het Zwitserse paviljoen. Het won daarmee de Gouden Leeuw voor het beste paviljoen van 2018. “Svizzera 240: House Tour” bestaat uit een aaneenschakeling van de neutrale interieurs die je gewoonlijk aantreft in nieuwbouwwoningen of huurappartementen. Maar ze zijn gekrompen of vergroot doordat de elementen verschillende hoogtes en dimensies hebben gekregen. Als bezoeker wring je je door nauwe spleten en gangen om uit te komen bij hoge deuren waarvan je nauwelijks bij de klink kunt en bij ramen die nergens op uit kijken. De woning wordt een labyrint waarin je al snel de draad kwijt bent. Wat een schijnbaar alledaagse ruimten leek, ontpopt zich tot een mysterieuze en gevaarlijke omgeving.

Svizzera 240: House Tour, paviljoen Zwitserland, Architectuur Biënnale Venetië

Groot Brittannië: Island

Rond het Britse paviljoen is een steigerconstructie gebouwd die het platform of het “eiland” draagt waarop bezoekers uit kunnen kijken over de Giardini, de nabijgelegen paviljoens en de lagune. Het paviljoen zelf is niet ingericht en blijft er gedurende de gehele Biënnale leeg en verlaten bij liggen. Door menigeen is “Island” gelezen als een kritisch commentaar op het vertrek van  Groot-Brittannië uit de Europese Unie, maar zelf beschouwen architect Caruso St John Architects en kunstenaar Marcus Taylor conceptuele antwoord op het thema Freespace. Het project is een poëtisch antwoord op Brexit maar ook op klimaatverandering en het langzaam in zee wegzinkende Venetië. Een eiland is zowel een schuilplaats als een ballingsoord, aldus de curatoren. Het zal interessant zijn te zien hoe het publiek deze ongewone belvedère zal interpreteren en zich toe zal eigenen.

Island, paviljoen Groot Brittannië, ontwerp Caruso StJohn Architects & Marcus Taylor. Beeld Philip Heckhausen

Japan: Architectural Etnography

De opvatting wil dat je op architectuurtentoonstellingen voor het grote publiek geen tekeningen moet ophangen. De curator van het Japanse paviljoen is dit blijkbaar ontgaan met als resultaat een tentoonstelling die verreweg een van de meest verrassende is.  “Architectural Etnography” concentreert zich op tekeningen en vraagt bezoekers dat ook te doen: kijk goed, dompel je onder in het leven dat vorm heeft gekregen in de tekening, kijk hoe de tekening is gemaakt, pak een trap als de tekening te hoog hangt en bekijk de tekening van dichtbij, kijk naar tekeningen er omheen, praat erover met andere bezoekers. Het is eenvoudig en rustgevend, maar ook zeer inspirerend en origineel.

Architectural Etnography, paviljoen Japan, ontwerp Momoyo Kaijima met Laurent Stalder en Yu Iseki. Beeld Harm Tilman

Portugal: Public Without Rhetoric

Het Portugese paviljoen in Palazzo Giustinian Lolin belicht enkele publieke gebouwen die het land ondanks de economische crisis in het afgelopen decennium heeft voltooid. Voorbeelden hiervan zijn het Teatro Thalia van de architecten Gonçalo Byrne en Barbas Lopes en het Arquipélago Contemporary Arts Center van Menos é Mais Arquitectos en João Mendes Ribeiro. “Public Without Rhetoric” is samengesteld door Nuno Brandão Costa en Sérgio Mah en is om twee redenen belangrijk. Ze onderzoekt alternatieven om publieke gebouwen aan te besteden en te ontwerpen. Daarmee verhoudt ze zich ook op kritische wijze tot het centrale thema van Freespace.

Public without Rethoric, paviljoen Portugal, ontwerp Nuno Brandão Costa en Sérgio Mah

Indonesië: Sunyata – The Poetics of Emptiness

Het Indonesische paviljoen is een van de sterkste installaties. Brede stroken papier zijn over de gehele lengte van een van de ruimtes in de Arsenale opgehangen en vormen lange curves. Bezoekers kunnen door de curves heen lopen of ze vanaf de zijkant bewonderen. “Sunyata – The Poetics of Emptiness” laat zien wat de kracht van architectuur is als het gaat om de organisatie van ruimte en gebruik.

Sunyata: The Poetics of Emptiness, paviljoen Indonesië. Beeld Harm Tilman

Ierland: Free Market

Een groep jonge architecten waaronder de Nederlander Jeffrey Bolhuis, deed onderzoek naar de toekomst van kleine kernen op het platteland van Ierland. De groep onderzocht het potentieel van voormalige marktplaatsen die hun oorspronkelijke functies hebben verloren en grotendeels zijn verworden tot verkeersknooppunten. Ze richten ze zich op wat je hier en nu vandaag kunt doen. “Wat we dagelijks in praktijk brengen is wat we worden”, stellen de jonge architecten in hun manifest. “Free Market” is door zijn originaliteit, toegankelijkheid en betrokkenheid een van de meest geslaagde van de Biënnale.

Free Market, paviljoen Ierland, ontwerp Jeffrey Bolhuis et.al. Beeld Harm Tilman

Duitsland: Unbuilding Walls

Bij binnenkomst in het Duitse paviljoen worden bezoekers geconfronteerd met een schijnbaar solide muur. Maar als je dichterbij komt, wordt duidelijk dat deze muur uit een reeks afzonderlijke panelen is samengesteld. Op de achterkant van deze panelen zijn alle plannen te vinden die in de afgelopen 29 jaar zijn gemaakt in en rond de voormalige Berlijnse muur, van de omstreden prijsvraag voor de Potsdamer Platz tot en met OMA’s recente voorstel voor de Springer locatie. “Unbuilding Walls” stelt de vraag welke invloed barrières en hekken hebben op een stad of land. Een actuele vraag, nu sinds 2000 overal in de wereld weer muren worden gebouwd.

Unbuilding Walls, paviljoen Duitsland. Beeld Harm Tilman

Unbuilding Walls, paviljoen Duitsland. Beeld Harm Tilman

Verenigde Staten: Dimensions of Citizenship

Welke vormen van burgerschap zijn mogelijk op een moment van de geschiedenis waarop de meeste nationale regeringen vooral lijken te steunen op een beperking ervan? Het Amerikaanse paviljoen concentreert zich op de vele kanten van burgerschap. De curatoren, alle afkomstig van Amerikaanse universiteiten, onderzoeken in “Dimensions of Citizenship” de relaties die bestaan tussen de fysieke constructie van de ruimte en de verbondenheid van de gebruikers met deze ruimte. Architectuur is in hun ogen een belangrijk hulpmiddel bij “het begrijpen, vormgeven en visualiseren van wat het betekent om vandaag de dag een burger te zijn”.

Dimensions of Citizenship, paviljoen Verenigde Staten, zaal ‘In Plain Sight’ door Diller Scofidio + Renfro, Laura Kurgan, Robert Gerard Pietrusko met Columbia Center for Spatial Research. Beeld Tom Harris

Meer over Biënnale Venetië 2018

Reageer op dit artikel