blog

Blog – De betekenis van architectuur. Deel 1: Een kritische reflectie op de huidige architectuur

Architectuur

Door Misak Terzibasiyan – Wat is architectuur en wat is de betekenis ervan? Dit is een diepgaande vraag die niet meteen eenduidig te beantwoorden is. Met een aantal voorbeelden wil ik in de komende blogs trachten de betekenis van de architectuur te benaderen.

Blog – De betekenis van architectuur. Deel 1: Een kritische reflectie op de huidige architectuur
Rietveld-Schröderhuis

Wij leven in een periode waarin we worden overspoeld door een continue overvloed van beelden en staccato uitspraken op social media. Bij deze overvloed van beelden en meningen is het niet meer duidelijk wat de kwaliteit en betekenis is van datgene wat je ziet en leest. Het lezen blijft meestal achterwege omdat het meer om de vlotte staccato taal gaat, zonder diepgaand de inhoud te behandelen. Het is een levering van beelden die tegemoet komt aan de wensen van de kijker waarbij het meer gaat om de verleidelijkheid en bijzonderheid dan om de inhoudelijke betekenis van de boodschap, laat staan om de filosofie van de architectuur.

Het is meer en meer een architectuur die in de beeldpresentatie alleen bevredigt op nieuwheid, verrassing, verleiding. Op zich is dit niet iets nieuws, het is enkel een bevestiging van de opvatting dat wij in een vluchtige image/design cultuur leven.

Opdrachtgevers en ontwikkelaars willen hun product zo verleidelijk en verkoopbaar mogelijk in beeld zien. Aan deze behoefte wordt door een overgroot deel van de architecten ook voldaan.  Indien zij niet een verleidelijk beeld tonen is het verkrijgen en continueren van een opdracht lastig, zo niet bijna onmogelijk. Het wordt tevens een uitdaging voor de architect als hij/zij ook de ontwikkelaar c.q. initiatief nemer is van een project, aangezien de inhoudelijke benadering van de architectuur wel eens zou kunnen conflicteren met winstoptimalisatie. En wordt de rol van de architect steeds meer het leveren van een casco waarbij de bewoner/gebruiker de rest van het interieur en de ruimtelijkheid verder invult? Volgens mij is deze ontwikkeling steeds meer gangbaar als trend.

Kunnen wij de conclusie trekken dat wij als architect bezig zijn ons vak en de betekenis ervan uit te hollen? En/of zijn we overtuigd dat we door ontwerp optimalisaties, sturing door de BIM methode, circulair bouwen als belangrijk onderdeel van bureau gedachtegoed, het produceren van een sexy verleidelijkheid van beelden (zonder over de echte maakbaarheid en detail van architectuur na te denken), de absolute overtuiging hebben dat VR technologie ons helpt een betere (misschien wel de beste) architectuur tot stand te brengen, en juist een verdieping aanbrengen in onze professie als architect nu noodzakelijk is ? Ik ben stellig van mening dat deze hulpmiddelen voorbij gaan aan de feitelijke betekenis en de rol van de architectuur.

Architectuur is een uiting van onze cultuur en samenleving en (op zijn best) een visionaire kijk op de toekomst.

Bij het bedenken van een concept of maken van een ontwerp zou het meest zuivere zijn als je als architect een inhoudelijke benadering geeft aan de architectuur. Ik zal in de komende blogs een aantal voorbeelden van architectuur geven waarbij de architectuuropvatting een diepe betekenis en grote invloed heeft uitgedragen op de architectuur en mede bepalend is geweest voor de vorming van een architectonische identiteit.

Het eerste voorbeeld dat ik nader zou willen beschouwen is het Rietveld-Schröderhuis. Begin jaren 20 van de vorige eeuw wordt met de bouw van dit huis één van de meest bijzondere woonhuizen gerealiseerd dat vele generaties architecten nog steeds inspireert.

Rietveld-Schröderhuis, beeld Misak Terzibasiyan

Bezoek aan Rietveld-Schröderhuis, beeld Misak Terzibasiyan

Een bijzonder huis, dat voortgekomen is vanwege een vooruitstrevend ideaal van mevrouw Schröder. Zij was de opdrachtgever van architect Gerrit Rietveld, die, in samenspraak met haar dit visionaire woonhuis heeft ontworpen, volledig passend in het gedachtegoed van de Stijl.

Maquette Rietveld-Schröderhuis

Maquette Rietveld-Schröderhuis

Het was voor hem een bijzondere opgave waarbij hij kon experimenteren met het begrip ruimte: het was de uitdaging om de ruimte te bepalen zonder deze te omsluiten. Op de volgende foto is goed te zien hoe Rietveld deze ideeën vertaalde in zijn ontwerp: het hoekraam wordt opengezet dat juist op deze hoek de binnenruimte naar buiten toe plaatst.

Rietveld-Schröderhuis, beeld Misak Terzibasiyan

beeld Misak Terzibasiyan

Rietveld was overtuigd om zijn ideeën over ‘wonen’ uitdrukking te geven in zijn ontwerp; in plaats van een passieve levenshouding te kiezen koos hij voor een actieve vorm van wonen. Rietveld was van mening dat de toenmalige architecten de plattegronden klakkeloos kopieerden zonder na te denken over een nieuwe vorm van wonen.

Rietveld’s mening en uitspraken zijn bijna een eeuw oud en naar mijn mening actueler dan ooit. Ook vandaag de dag blijken architecten (meestal noodgedwongen door hun opdrachtgevers) te blijven volharden in het kopiëren van de reeds bekende plattegronden met als argument: “alles is toch bedacht”. Het experiment om met verassende ontwerpen op zoek te gaan naar nieuwe woonvormen kan hier volgens mij juist verdieping brengen, en deze zoektocht hoeft zich niet alleen te beperken tot studies op universiteiten en academies.

De meeste architecten worden gestuurd door ontwikkelaars/opdrachtgevers. Ik ben van mening dat er juist bij deze categorie een tekort is aan visionair en grensverleggend nadenken over het ‘wonen an sich’ en de rol die de architectuur hierin speelt. Feitelijk heeft de beweging van de Stijl en architecten als Rietveld juist hierin een nieuwe benadering en betekenis gezocht; een architectuur die verder gaat in de ruimte en tijdbeleving. Het bepalen van de ruimte zonder deze te omsluiten……alleen al de gedachte hieraan is bijzonder interessant om verder te onderzoeken en toe te passen in projecten!

Bij het Rietveld-Schröderhuis zijn materialen niet duidelijk af te lezen. Opvallend is alleen het gebruik van gele, rode, blauwe, witte, grijze en zwarte lijnen en vlakken. Materiaal wordt niet als onderscheidend getoond, maar de kleuren van het interieur en exterieur bepalen de beleving en de beweging. Het is ook geen wonder dat de Stijl diepgaande invloed heeft gehad op de cultuur destijds en nog steeds van invloed is als het om ruimtebeleving gaat.

Rietveld-Schröderhuis, beeld Misak Terzibasiyan

beeld Misak Terzibasiyan

Het interieur kan actief worden opengezet en opnieuw worden gevormd.

Rietveld-Schröderhuis, beeld Misak Terzibasiyan

beeld Misak Terzibasiyan

In deze periode van de vorige eeuw heeft zich een nieuwe benadering van “actief wonen” ontwikkeld. Een wonderlijke visionaire gedachte over wonen die destijds bedacht en uitgevoerd is in het Rietveld-Schröder huis waarbij exterieur en interieur in elkaar overgaan, dat naar mijn mening daarmee één van de fundamenten van de architectuur vormt:  het is een tijdloos Gesamtkunstwerk waarin kan worden geleefd (gebruikt)en tevens een drager is van een cultuuruiting dat na een eeuw nog steeds wordt bewonderd om haar visionaire zeggingskracht en tot de verbeelding blijft spreken!

Reageer op dit artikel