blog

Blog – Demoniseren van de architectuur

Architectuur

Door Harm Tilman – Architecten maken gebouwen en plannen voor steden. Ze bedrijven architectuur, een bezigheid die de laatste jaren steeds vaker wordt gedemoniseerd. De architect als schurk, de tegenhanger van de architect als ster. Maar veel wijst erop dat dit nu gaat veranderen.

Blog – Demoniseren van de architectuur

Drie weken geleden stond de Amerikaanse architect Richard Meier nog trots en pontificaal voor de maquette van een woongebouw op Manhattan. Afgelopen week stond dezelfde foto bij een expliciet verhaal in The New York Times over mans escapades. Vijf vrouwen beschuldigden de architect van seksuele intimidatie. De foto kwam opeens in een heel ander daglicht te staan. “Wat een vieze man!”

Onttakeling van een architect

Daarna ging het snel. De 83 jarige architect trad (vooraleerst voor zes maanden) terug uit de leiding van zijn bureau en verklaarde zich diep te schamen voor zijn gedrag jegens deze vrouwen. Cornell University maakte bekend een leerstoel te schrappen waar zijn naam, faam en geld aan zijn verbonden, terwijl Sotheby een veiling van zijn werk afgelastte en de Getty een diner ter eren van het twintig jarig bestaan van het Getty Center niet door laat gaan.

Grensoverschrijdend gedrag

Het geval Meier staat niet op zichzelf. Harvey Weinstein, Chuck Close, Peter Martin gingen hem voor. Het was een kwestie van tijd voordat in de architectuur zou opduiken wat in andere culturele sectoren al langer speelt. Eind vorig jaar nog werd de 74-jarige dirigent James Levine ontslagen bij de Metropolitan Opera op basis van beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Schurk en ster

De architect als schurk is de keerzijde van de sterarchitect, het tot popster gemuteerde, briljante en romantische genie. Beide zijn op hun manier de belichaming van de gedachte dat architectuur als machtige ordening en potente kunst kan overleven in een snel veranderende samenleving.

Ongebreidelde macht

Het ontslag van Levine heeft er in Amerika toe geleid dat in de muziek het fenomeen van maestro ter discussie is komen te staan. Is het nog wel verstandig om dirigenten zulke ongebreidelde macht te geven en heeft deze macht nog wel zin in de huidige tijd? De vraag komt niet alleen op vanwege het misbruik dat dit fenomeen in de hand werkt, maar ook vanwege de chaos waarin het orkest is gestort na het vertrek van zijn sterdirigent.

Verband met professionele cultuur

In de architectuur duiken vergelijkbare vragen op. De samenstelster van de Shitty Architecture Men lijst legt een expliciet verband tussen de excessen en een professionele cultuur waarin lange uren worden gemaakt, mensen worden onderbetaald en architectonisch werk veelal slecht wordt vergoed. Het wordt gelegitimeerd door het idee dat architectuur een magische belangrijke bijdrage zou leveren aan de wereld. Maar de tijden zijn aan het veranderen.

Vraagtekens bij sterarchitect

In een boeiend interview met architectuurcriticus Edwin Heathcote, afgelopen week in The Financial Times, vraagt Rem Koolhaas zich af “hoe je als architect een antwoord kunt vinden op het cynisme waar je waarschijnlijk ook zelf voor verantwoordelijk bent maar dat je in iedere afzonderlijke operatie hebt proberen te vermijden? Toen we OMA opzetten lieten we opzettelijk onze namen weg uit de naam van het bureau. Ieder bureau had de namen van de partners in hun bureaunaam. Ik vermoed dat het woord sterarchitect impliceert dat je een eikel bent die nergens om geeft.”

Organisatie bureau

Veel architectenbureaus zijn nog steeds georganiseerd rond één persoon met een visie die aan het roer staat en overwegend het werk binnenhaalt. De cultuur van de sterarchitect is daar een uitvloeisel van. Deze cultuur staat duidelijk onder druk en dit zal er ongetwijfeld toe leiden dat bureaus anders georganiseerd gaan worden.

Architectuur zelf

Maar duidelijk is dat dit alleen ergens toe leidt als architecten, behalve op duurzaamheid, interdisciplinaire samenwerking, financiële transparantie en digitale tools, hun aandacht weer gaan richten op de architectuur zelf.

Lees ook

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels