blog

Blog – Kosten goede architecten meer?

Architectuur

Door Harm Tilman – Door het systeem van aanbestedingen zijn architecten gedwongen met elkaar te concurreren op prijs en kwaliteit. Aan het einde van het liedje wint meestal de goedkoopste aanbieder de opdracht en blijven de andere met lege handen achter. Maar goede architectuur kost geld.

Vrijdag middag vier uur, een artikel over Herzog de Meuron moet binnen een half uur bij de vormgever liggen. Aan de lijn een architect uit het zuiden van het land. Terwijl de zon langzaam over de landerijen schuift, vertelt hij over een Europese aanbesteding voor een brede school. 40 tot 50 bureaus schreven in, alle zijn er volgens hem minstens twee tot drie dagen mee bezig geweest. Zonder vergoeding. Vijf bureaus werden daarna uitgenodigd om een VO+ plus te maken. Hij rekent me voor: ontwerpkosten 2 ton.

Onder de prijs

Binnen de systematiek die een dergelijke aanbesteding kenmerkt, lijkt niet het plan te winnen dat voor de samenleving de hoogste kwaliteit voor een faire prijs geeft, maar het plan dat het meest en het verst onder de prijs duikt.

Inkoop van diensten

De manier waarop veel overheden diensten inkopen en keuzes maken is in veel gevallen om te huilen. Ze stellen de verkeerde vragen en wegen de antwoorden die ze krijgen op een haast perverse wijze. Je zou verwachten dat ze een school van goede kwaliteit willen, niet het best uitgeklede voorstel. Minstens zo bedenkelijk is dat ze in veel gevallen selecteren op management en BIM vaardigheden en maar voor een klein deel op wat de kern van de architectonische core business en vaardigheden uitmaakt. Tot slot beperkt de uitvraag van veel tenders zich tot (voorlopige) ontwerpen. Het vervolg wordt overgelaten aan de bouwers en aannemers.

Architectuur en advocatuur

Het meest verbazingwekkende is misschien wel dat dit verhaal niet nieuw is. Ik hoor het al jaren en heb het al talloze malen in de praktijk zien gebeuren. In vergelijking met andere adviserende beroepen staat architectuur er slecht voor. Nog tot diep in de jaren tachtig rekenden architecten en advocaten vergelijkbare uurtarieven. Maar kijk nu, terwijl de advocaten nog meer in rekening brengen, zijn de architecten met 60 procent gekort.

Selecteren op kwaliteit

Toch zijn er ook aanbestedingen waarin wel degelijk op kwaliteit wordt geselecteerd. Neem bijvoorbeeld de aanbesteding die de gemeente Amsterdam onlangs uitschreef voor twee woongebouwen bij het Amstelstation. In de gebouwen komen woningen, een supermarkt en een ondergrondse parkeergarage. De gemeente wil dat de blokken als een architectonische familie worden behandeld. Het ontwerp maakt deel uit van de transformatie die het gebied rond het Amstelstation de komende jaren ondergaat. Ook het station zelf wordt verbouwd.

Openheid

Sterk aan deze aanbesteding is de openheid die de opdrachtgever betracht. Daarnaast geeft de opdrachtgever aan te willen selecteren op kwaliteit van ontwerp en programma.

Op eigen risico

Maar ook hier worden geen vergoedingen gegeven. De vooraanmelding is geheel op eigen risico. Je vraagt je toch af waarom een dergelijke vooraanmelding niet gewoon wordt gedaan op basis van portfolio’s van de in aanmerking komende architecten. Na een dergelijke voorselectie zou je een wedstrijd met een deskundige jury verwachten.

Veel zeggen en vastleggen

Evenmin is duidelijk waarom de opdrachtgever zich niet deskundig laat adviseren. Bij deze uitschrijving wil de uitschrijver veel zeggen en veel vastleggen. De tekeningen die in de Nota van Uitgangspunten worden overlegd zijn zo onbeholpen dat nauwelijks voorstelbaar is hoe deze als kwaliteitsmaatstaf kunnen functioneren.

Adviseur opdrachtgever

Er valt veel voor te zeggen om een geschikt bureau een voorontwerp te laten maken en hiervoor goed te betalen. Dat zou kunnen werken als input voor de deelnemers aan dergelijke prijsvragen.

Wat wil je bereiken

Bij aanbestedingen wordt nog altijd te veel gekeken naar prijs. Gemeentelijke opdrachtgevers vragen zich zelden af wat ze nu echt willen bereiken en hoe ze dat via de markt kunnen realiseren. Om met dat eerste te beginnen, kun je denken aan duurzame woningbouw van hoge kwaliteit met aantrekkelijke woningen die een bijdrage zijn aan hun buurt.

Goede architecten

Kosten goede architecten dan meer? Zeker, maar ze betalen zich terug. Met architectonische vindingrijkheid kun je wel degelijk geld verdienen. Maar belangrijker nog, ze kunnen iets toevoegen aan een stad waarop gemeente en bewoners trots kunnen zijn.

Lees ook

Reageer op dit artikel