blog

Blog – Hoe smart kunnen we zijn? Wijzelf! Deel 1: Vrijheid en vooruitgang door automatisering

Architectuur

Door Philip Krabbendam – Het inzetten van automatisering kun je slim of ‘smart’ noemen als het ons de vrijheid oplevert voor nieuwe interesses en nieuwe ontwikkelingen. Hier slaat ‘smart’ op personen, op degene die de automatismen hebben uitgevonden en ingevoerd, maar we kunnen automatismen zelf ook ‘smart’ noemen, en als gebruik maken van de techniek, dan kunnen we spreken van ‘smart technology’. Maar dat komt later aan de orde, dit verhaal begint met persoonlijke ‘smartheid’.

Blog – Hoe smart kunnen we zijn? Wijzelf! Deel 1: Vrijheid en vooruitgang door automatisering

Houtjes hakken of gitaar spelen

Vroeger moest men, om het huis warm te stoken, hout sprokkelen, en bomen omhakken hakken die weer tot blokken moesten worden verzaagd. Een tijdrovende bezigheid. Inmiddels hebben we centrale verwarming.

Omdat de verwarming van het huis is geautomatiseerd hebben we tijd om nieuwe interesses te volgen. Lezen, een gecompliceerde maaltijd bereiden, of naar muziek luisteren. En als we nieuwe interesses willen ontwikkelen kunnen we een studie beginnen, een instrument leren bespelen of leren autorijden.

Automatisering in de stad

Bij het leren autorijden zijn we opnieuw bezig met automatiseren. Van het sturen, gas geven, schakelen en remmen. Intussen automatiseren we ook ons gedrag ten opzichte van andere weggebruikers. We houden automatisch rechts en verlenen voorrang aan verkeer van rechts. Daardoor hoeven we niet telkens met andere weggebruikers te overleggen over aan welke kant we elkaar passeren of wie er voorgaat. Daarbij hebben we veel kruispunten voorzien van verkeerslichten, een automatisering aan de kant van de infrastructuur, waardoor we tijd winnen, en langer op onze bestemming kunnen verblijven, bijvoorbeeld om met anderen samen te zijn of om een opleiding te volgen.

Eigenlijk kunnen we de ruimtelijke en civiele structuur van de stad, zien als een grote automaat die ons vrijheden geeft: we kunnen beschikken over water voor koffie of thee, zonder dat we naar een bron hoeven te lopen met een jerrycan, terwijl we dit water kunnen koken zonder voor hout te hoeven zorgen en een vuurtje gaande te houden. In de avond kunnen we het licht aandoen zonder de lamp te hoeven bijvullen met olie en we kunnen onze behoeften doen zonder dat we naar het bos hoeven te gaan, met een schep, op zoek naar een stil plekje.

Een kijkje onder de stad in Almelo door Ruben Ponica

Een kijkje onder de stad in Almelo door Ruben Ponica

Zo maakt ook de ‘ruimtelijke en civiele automaat’ van de stad ons vrij om nieuwe interesses te volgen en te ontwikkelen. En zo kan automatisering de basis zijn voor ontwikkeling en vooruitgang.

Problemen

Toch werkt dat niet altijd iedereen zo. In de industriële revolutie werd het arbeidsproces op grote schaal geautomatiseerd door de inzet van machines. Bijvoorbeeld weefmachines. Deze moesten bediend worden door mensen wiens lot niet veel beter was dan dat van slaven. Zij werden soms wel 16 uur per dag onderdeel van de automatisering, in erbarmelijke arbeidsomstandigheden. Intussen verdienden zij een minimaal loon, terwijl de eigenaren van de betreffende industrieën zich verrijkten en zo de vrijheid verwierven om zich te spiegelen aan de adel. Zij gingen zich interesseren voor reizen, kunst en cultuur.

Afzien, van meer dan reizen, kunst of cultuur

Afzien, van meer dan reizen, kunst of cultuur

Bureaucraten en een eetmachine

Ook de uitkomst van automatisering kan een probleem opleveren, namelijk als de automatisering een eigen leven gaat leiden, zoals bij een bureaucratie. Hier verliezen niet alleen burgers, maar ook bestuurders, hun grip op het bestuur, waardoor vrijheden en nieuwe ontwikkelingen voor iedereen gefrustreerd worden in plaats van bevorderd.

Charlie Chaplin laat in zijn film ‘Modern Times’ (1936) deze beide, negatieve, kanten van de automatisering zien. Eerst staat hij als industriearbeider aan de lopende band, opgenomen in het automatisme van de productie. Vervolgens wordt hij uitgenodigd voor een experiment met een ‘eetmachine’, dat laat zien dat ook de uitkomst van een automatisme niet altijd bevrijden werkt.

Wat kunnen we eraan doen?

Het invoeren van automatismen kan heel ‘smart’ zijn en ons ruimte geven voor nieuwe interesses of ontwikkelingen. Maar het kan ook verkeerd uitwerken, zowel  voor degenen die deel van een automatisme worden, zoals de textielarbeiders, maar ook voor degenen die ervan hoopten te profiteren, zoals Chaplin in de ‘Eating Machine’. Misschien is het ‘smart’ om het eerste probleem op te lossen met robots… Hierover gaat de volgende aflevering.

Reageer op dit artikel