blog

Blog – Duurzaam bouwen? Ook vogels tellen mee

Architectuur

Door Astrid de Wilde – Eind januari zat ik klaar met blocknoot en pen voor de Nationale Tuinvogeltelling. De bedoeling was dat je de hoeveelheid aanwezige vogels per soort telt in je tuin of balkon. Maar werkt dat ook zo bij de glanzende hoogbouwtorens die op dit moment als paddenstoelen uit de grond komen.

Blog – Duurzaam bouwen? Ook vogels tellen mee

Met al die glanzende hoogbouwprojecten in de maak vraag ik me steeds vaker af hoe het zit met de overlast voor onze gevederde vrienden. Uit een mail die ik kreeg van Vogelbescherming Nederland, blijkt dat grote gebouwen en vooral gebouwen waarin de suggestie van een doorgang wordt gewekt, zoals bij spiegelend glas, de grootste veroorzaker zijn van vogelsterfte. Alleen al in de Verenigde Staten kost dit jaarlijks tussen de 100 miljoen en 1 miljard vogellevens.

De suggestie van een doorgang zorgt voor desorientatie tijdens de vogelvlucht. Uit Bird-Safe Building Guidelines

Verlichting in gebouwen

De problemen spelen niet alleen overdag. Ook verlichting van gebouwen in de nachten en vroege ochtend creëren gevaren voor nachtelijke trekvogels. Nachtelijke vliegers hebben visuele referenties nodig om hun oriëntatie te behouden. Als weersomstandigheden gunstig zijn, vliegen ze meestal op een hoogte van meer dan 150 meter. Met slecht weer gaan trekvogels echter lager vliegen, op zoek naar duidelijke (magnetische) verwijzingen. Daarbij zijn ze onder meer aangewezen op verlichte of andere hoge gebouwen.

Desoriëntatie vogels

Veel vocht (nevel of mist) in de lucht versterkt de lichtintensiteit rond gebouwen aanzienlijk, ongeacht of het licht wordt opgewerkt door een binnen- of een buitenbron. Vogels raken hierdoor gedesoriënteerd. Tijdens het cirkelen in de verlichte zone bezwijken ze onder uitputting, worden ze een prooi van roofvogels of bezwijken ze door een dodelijke botsing.

Blog Duurzaam Bouwen Ook vogels tellen mee

Reflecties van bomen, struiken, wolken en de skyline vormen een gevaar voor vogels. Uit Bird-Safe Building Guidelines

Duurzaam bouwen

Nu duurzaam bouwen hoog op de agenda staat wordt ook vogelveiligheid een belangrijk aandachtspunt. Duurzaamheid gaat verder dan het nadenken over lichtvervuiling, een geringere verstoring van de locatie, het gebruik van natuurlijke systemen of een lager energieverbruik. De meest simpele oplossing is het plaatsen van vogels op het LEED duurzaamheidslabel.

Glastoepassingen

Op dit moment wordt vaak energiebesparend glas met een lage emissiviteit toegepast, of beglazing met lage coëfficiënten voor de opwekking van zonnewarmte. Beide dragen bij aan een verhoogde reflectiviteit en daarmee aan meer vogelsterfte. De wens om natuur en natuurlijke processen in gebouwen te brengen, moet zorgvuldig worden overwogen. Het lijkt er op dat de huidige vergroeningsinspanningen bijdragen aan de sterfte van de wezens die we proberen te beschermen.

Checklist

Om dit te ondervangen heeft Vogelbescherming Nederland een checklist gemaakt die je kunt gebruiken bij nieuwbouw, renovatie, projectontwikkeling of planvorming.

Blog Duurzaam Bouwen Ook vogels tellen mee

Vlieghoogtes ten opzichte van gebouwhoogte. Info credit: FXFOWLE Architects uit Bird-Safe Building Guidelines

Oplossingen

Vogels oriënteren zich op lucht en bomen, ook als deze worden weerspiegeld in het glas. Om de risico’s voor vogels te beperken, moet het glas zichtbaar zijn gemaakt voor vogels. Het meest effectief is het plaatsen van 2 cm dikke verticale strepen met een onderlinge afstand van 10 cm. Het brengt het aantal slachtoffers terug met 80 procent. Die strepen komen helaas het uitzicht van de gebruikers niet ten goede.

Blog Duurzaam Bouwen Ook vogels tellen mee

Coating

Een andere oplossing die wel toepasbaar is, is het gebruik van speciaal glas voorzien van een UV-reflecterende coating. Deze maakt de spiegelende gevels zichtbaar voor vogels en is vrijwel transparant voor het menselijk oog. Deze vogelvriendelijke behandeling van het glas wordt gemaakt door Ornilux. Het glas is beschikbaar als gelaagd glas of in geïsoleerde units in combinatie met zonwerende coatings voor de energie-efficiëntie.

Ontwerpfase

Ook in de ontwerpfase kan worden nagedacht over oplossingen ter voorkoming van vogelsterfte. Naast voorlichting zijn enkele (simpele) oplossingen al doeltreffend. Je bereikt al heel veel als je de verlichting van gebouwen, ook aan de binnenkant terugbrengt. Vooral tijdens de vogeltrek in voor- en najaar is dit een effectieve maatregel. Als je een gebouw al wilt verlichten, doe het dan gefaseerd in plaats van het hele gebouw in een keer in de spotlights zetten.

New York Times gebouw vogelvriendelijk

Het gebouw van The New York Times is een voorbeeld van een vogelvriendelijk gebouw.  Foto The New York Times

Locaties

Bedenk bij het ontwerpen na over de locatie van de gebouwen
– Probeer zoveel mogelijk gebouwen niet nabij bestaande landschappelijke elementen te plaatsen. Een glanzend gebouw kan mooi zijn maar niet midden in een weiland zonder omliggende beschutting.
– Beperk het aantal nieuwe landschappelijke omgevingen die vogels aantrekken zoals waterbronnen, nestlocatie en schuilplekken bij wisselende weeromstandigheden.
– Ga vooraf na of jouw gebouw op een populaire vogelroute staat.
– Minimaliseer de reflectie van begroeiing op spiegelende gevels
– Minimaliseer de reflectie van water
– Als groen rond een gebouw is ingepland plaats deze dan zo dicht mogelijk bij de gevel, zeker op de benedenverdiepingen.
– Minimaliseer de reflectie van daktuinen op de omliggende gebouwen
– Gebruik zo min mogelijk spiegelend glas op de onderste verdiepingen
– Maak gebruik van zonwering
– Wees voorzichtig met isoleren van geglazuurde gevels rond vijvers, regenwaterbergingsbekkens, wetlands, moerassen of aanverwante infrastructuur die voedsel en onderdak bieden aan vogels.
– Zoek naar visuele ruis op het glas waarmee de transparantie van het glas wordt beperkt.

Als laatste maar zeker niet onbelangrijk: plaats vogels op het LEED duurzaamheidslabel

Lees meer

Onderzoek American Bird Conservancy

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels