Blog – Halbe Zijlstra, het ministerie en de architectuur

Delfino Sisto Legnani and Marco Cappelletti

blog

Blog – Halbe Zijlstra, het ministerie en de architectuur

Architectuur

Daags na Kerstmis uitte minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra forse kritiek op het project Rijnstraat 8. Maar in plaats van de architect te blameren, kan hij beter zijn collega van Binnenlandse Zaken aanspreken op het programma en de aanbesteding van dit project.

Door Harm Tilman

Wie afgelopen jaar daags na kerstmis de NRC opensloeg, zal verbaasd hebben opgekeken. In een interview uitte minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra forse kritiek op zijn nieuwe werkplek. Het gebouw, sneerde de minister, heeft een prijs gewonnen (hij bedoelde mogelijk de ARC17 Architectuur Award) maar of er ook mensen in kunnen werken heeft daarbij blijkbaar geen rol gespeeld.

Ellen van Loon OMA ontvangt uit handen van Nanne de Ru (juryvoorzitter ARC17 Architectuur Award) de prijs voor Rijnstraat 8 in Den Haag. Foto Elvins Fotografie

Ellen van Loon OMA ontvangt uit handen van juryvoorzitter Nanne de Ru de ARC17 Architectuur Award voor Rijnstraat 8 in Den Haag Foto Elvins Fotografie

Ligt het aan de architect?

Wat zit de minister dwars? Zijlstra noemt het geringe aantal werkplekken waardoor iedere ochtend diplomaten geen plek kunnen vinden en teleurgesteld weer naar huis gaan. Ook hekelt hij het kleurgebruik. Tenslotte laakt hij het gebrek aan representativiteit van zijn nieuwe onderkomen. Zijlstra zegt het niet met zo veel woorden maar impliceert dat dit allemaal niet goed is geregeld door de architect. Klopt dit echter wel?

Beeld Delfino Sisto Legnani en Marco Cappelletti

Onvoldoende werkplekken

Om te beginnen het aantal werkplekken bij het ministerie: dat is volledig vastgelegd door het Rijksvastgoedbedrijf (voorheen Rijksgebouwendienst) in een gedetailleerd Programma van Eisen waarvan niet mag worden afgeweken. Als er onvoldoende werkplekken zijn voor de medewerkers, dan zijn de capaciteit, de groei en het gebruik dus niet juist verwoord in dit Programma van Eisen.

werkomgeving_rijnstraat_ossip-van-duivenbode

Halve werkplek per ambtenaar

Voor Rijnstraat 8 is een norm gehanteerd van een halve werkplek per ambtenaar. Dat veronderstelt dat iedere dag minstens de helft van de ambtenaren thuis zou werken, buiten de deur zou vergaderen of verlof zou opnemen. Een theoretische aanname die gezien de klachten in de praktijk niet blijkt op te gaan. Dit staat helemaal los van de architectuur of de interieurarchitectuur.

Rijnstraat 8 Den Haag door OMA

Beeld Delfino Sisto Legnanie en Marco Cappelletti

Generieke rijksverzamelkantoren

Dat geldt evenzeer voor het besluit van de regering uit 2011 om af te stappen van gebouwen die zijn bestemd voor één ministerie, en in plaats daarvan de verschillende ministeries en diensten onder te brengen in een soort generieke rijksverzamelkantoren. Dit besluit is volledig in lijn met de politieke ambitie van het kabinet Rutte op het gebied van een efficiënte en effectieve Rijksoverheid.

Rijnstraat 8 Den Haag

DBFMO-aanbesteding

Minstens zo belangrijk is dat het project DBFMO is aanbesteed. Bij een dergelijke procedure worden het ontwerpen, het bouwen en inrichten, de facilitaire dienst en het onderhoud en de financiering van een project in zijn geheel gecontracteerd. De looptijd van een dergelijk DBFMO-contract bedraagt 25 jaar. Gebouw en grond blijven eigendom van de Staat en worden ter beschikking gesteld aan het betreffende consortium

Rijnstraat 8 Den Haag

Concurrentie-gerichte dialoog

Het betreft een Europese aanbesteding waarin een concurrentie-gerichte dialoog plaats vindt. In deze dialoogfase werken de drie geselecteerde consortia aan een definitieve inschrijving. Echter anders dan de titel doet vermoeden, is geen enkel contact toegestaan met de toekomstige gebruikers. Pas in een veel later stadium wordt besloten wie er in komen te zitten.

Projectbezoek Rijnstraat 8 VROM Den Haag OMA Ellen van Loon

De gele roltrappen vormen de entree van het gebouw

Evaluatie gevolgde aanbesteding

In plaats van de architect te koppelen aan de slecht functionerende werkplekken kan Zijlstra dus beter aandringen op een evaluatie van de gevolgde procedure: moet het rijk zijn gebouwen wel aanbesteden via de zogenoemde dialoogfase en op basis van generieke programma’s van eisen?

Projectbezoek Rijnstraat 8 VROM Den Haag OMA Ellen van Loon

Het glazen zadeldak brengt veel licht in de groene daktuin

Verhouding werk- en loungeplekken

Daarnaast zou Zijlstra bij zijn collega Minister van Binnenlandse Zaken kunnen aandringen op een evaluatie van het huidige gebruik. Gezien de optredende klachten ligt het namelijk in de reden om te kijken of het aantal werkplekken kan worden verhoogd of dat bijvoorbeeld de verhouding tussen werk- en loungeplekken wordt aangepast. Tot nu toe mocht daar op geen enkele wijze aan worden getornd.

Projectbezoek Rijnstraat 8 VROM Den Haag OMA Ellen van Loon

Donkere tonen

Blijft over het kleurgebruik dat door de architect is bepaald. De kritiek op de donkere tonen in het gebouw lijkt mij een afgeleide van de onvrede over de hoeveelheid werkplekken. Maar het kan geen kwaad met de architect rond de tafel te gaan zitten, in plaats van het via de media uit te vechten.

Beeld Delfino Sisto Legnani and Marco Cappelletti

Balans tussen licht en donker

Als de medewerkers de ruimtes als te donker ervaren kan dit komen door het toegepaste kleurgebruik of door het gekozen verlichtingsniveau. Mensen hebben intuïtief de behoefte aan een goede balans tussen lichte en donkere ruimtes. Wellicht is in het ministerie te weinig balans tussen licht en donker.

Beeld Delfino Sisto Legnani en Marco Cappelletti

Overleg met architect

Ik heb het gebouw enkele malen bezocht, maar heb dit tijdens de bezichtigingen niet als zodanig ervaren. Het is overigens iets wat zich in overleg met de architect betrekkelijk eenvoudig laat aanpassen. Minstens zo belangrijk lijkt me dat het rijk leert van dit gebouw en eindelijk eens de hand in eigen boezem steekt.

Lees ook

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels