blog

Blog – Architectuur nadert omslagpunt gevel

Architectuur

Door Harm Tilman – De architectuur leek de afgelopen tien jaar uit Nederland te zijn verdwenen. Dit viel samen met een andere ontwikkeling: de verantwoordelijkheid voor het eindresultaat die voor een deel bij andere partijen kwam te liggen. Maar er zijn tekenen die wijzen op een omslag.

Ik was afgelopen week net te laat voor de openingslezing van Winy Maas (MVRDV), die hij hield op de afgeslankte Gevel vakbeurs in Rotterdam. In een interview dat ook op onze website staat, signaleert hij drie ontwikkelingen waardoor de gevel zal verdwijnen. De eerste is de ontwikkeling van materialen die zich gemakkelijk laten vormen tot ramen en deuren, dichte wanden en installaties. Ruimtes worden zo op flexibele wijze afgestemd op het juiste gebruik.

Winy Maas_De Tradiotionele gevel verdwijnt

Het Barbapapahuis is een flexibel woongebouw. Ook het groene dak golft mee met de functies.

Zoektocht naar transparantie

Daarnaast ziet hij de zoektocht naar transparantie resulteren in volledig glazen gevels met geïntegreerde functies en sensoren, waarmee gebruikers zelf lichtinval, doorzicht en binnenklimaat regelen. Ten slotte speelt de vergroening van de stedelijke omgeving een rol. Maas: “We zijn zowel binnen ons bureau als op de universiteit bezig met onderzoek naar levend groen in het interieur én het volledige exterieur – dak, gevel en openbare ruimte.”

Hardcore functionalist?

Door deze drie ontwikkelingen verliezen gevels hun traditionele verschijningsvorm, aldus Maas. “De gevel verdwijnt, wordt onzichtbaar, omdat de functionaliteit de verschijningsvorm gaat bepalen.” Of dit nu betekent dat Winy is uitgegroeid tot een hardcore functionalist is niet helemaal duidelijk. Prikkelend is de stelling wel. Maar is ze realistisch?

Beng

Over vier jaar wordt in Nederland BENG de nieuwe wettelijke norm. Vanaf 1 januari 2021 moeten nieuwbouwwoningen bijna energieneutraal (BENG) zijn. Het betekent dat de isolatiewaarde van de gevels omhoog zou moeten. Dit leidt tot een ernstige economische verstoring. En zoals dit gaat in Nederland wordt de eis dan bijgesteld. Kort gezegd komt het erop neer dat de isolatie eis dezelfde is gebleven en dat de winst nu behaald kan worden met installaties.

In het Brick-Beng model worden de balkons gedragen door het baksteen metselwerk

Internationale labels

Het is een ontwikkeling te vergelijken met het pulsvissen. Het gebeurt alleen in Nederland. Gezien de internationale verknoping van belangen is het onvermijdelijk dat ook hier aan de isolatie van de gevel hogere eisen gesteld gaan worden. Internationale investeerders eisen namelijk een bepaalde performance van hun gebouwen. Dit wordt geregeld via labels als Breeam en Leed. Bij deze labels laat de gevelisolatie zich echter niet wegstrepen tegen installaties.

In het Brick-Beng model zijn geen horizontale en minder verticale dilatatievoegen nodig

Volgende fase

De kans dat de materiaalloze schil van Winy Maas er komt, is dus vooralsnog niet groot. Veel zal afhangen van de technische ontwikkeling. Duidelijk is wel dat de gevel een volgende fase ingaat. Naast de immateriële gevel, zien we andere typen gevels ontstaan.

Detail van de vloer in het Brick-Beng model

Zelfdragende gevel

Zo werkt Jan Peter Wingender aan zelfdragende baksteen gevels. Deze zelfdragende buitenspouwbladen in steenmetselwerk bieden een interessant perspectief voor middelhoogbouw. Geveldragers en stalen lateien zijn hierbij niet nodig en het metselwerk draagt ook balkons en galerijen.  Deze gevels zijn goed geïsoleerd en kennen een minimale hoeveelheid koude bruggen. Voordeel is dat geen horizontale en minder verticale dilataties nodig zijn. Daarnaast zijn er mogelijkheden tot decoratieve toepassingen.

Detail van het balkon in het Brick-Beng model

Hybride gevel

Tegelijkertijd werkt Paul de Ruiter aan een dynamische, hybride gevel die zich opent of juist sluit, afhankelijk van de weersomstandigheden. Deze ademende gevel vind je terug in Blok 1 in het Amstelkwartier, maar ook in het samen met Mulderblauw architecten ontworpen QO hotel, eveneens te Amsterdam. Het gevelsysteem voorkomt onnodig warmteverlies of dat juist te veel warmte in de kamers voorkomt. De luiken reageren op het buitenklimaat en gaan open en dicht als de hotelgast niet op zijn kamer is, of slaapt.

QO hotel in Amsterdam, ontwerp van Mulderblauw architecten in samenwerking met Paul de Ruiter Architects en Arup

Potentieel voor architectuur

De immateriële, hybride en zelfdragende gevel: het zijn interessante manoeuvres die alle retoriek achter zich laten en het potentiaal voor architectonische betekenisverlening weer lijken aan te boren. Het zal interessant zijn om te zien of langs deze weg de architectuur weer terug komt in Nederland.

Gevel van QO hotel in Amsterdam door Paul de Ruiter

Lees verder

Verslag Circulair Bouwen met Paul de Ruiter en Cesare Peeren

Office Winhov onderscheiden met ARC16 Oeuvre Award

Winy Maas: ‘De traditionele gevel verdwijnt’

Reageer op dit artikel