Blog – Rising architecture: ontwerpen in Aarhus

© Photographer Rasmus Baaner // rasmus@baaner.dk
Aarhus Festuge

blog

Blog – Rising architecture: ontwerpen in Aarhus

Architectuur

Door Harm Tilman – Rising Architecture is een conferentie met als onderwerp hoe architectuur en constructie toekomstige uitdagingen kunnen helpen oplossen. Twee dagen lang onderzochten architecten en hun stakeholders op welke manieren architectuur toekomstige maatschappelijke uitdagingen kan helpen oplossen. Afgelopen week was ik te gast op deze ontwerp-conferentie in het Deense Aarhus.

In Aarhus werd ondermeer gesproken over de vraag hoe Jutland een geheel nieuwe configuratie kan krijgen. Ontwerpen is grenzeloos geworden, zoals ook een dag later bleek toen ik in Duiven het gebouw Alliander bezocht. Ook hier gaat het over dingen opnieuw ontwerpen. In Aarhus was de Nederlandse ontwerper Daan Roosegaarde een van de hoofdgasten. Ook voor hem is het ontwerp altijd een herontwerp. Hij moet zich in Denemarkens tweede stad als een vis in het water hebben gevoeld.

100%

De tentoonstelling ‘Collection of Solutions’, te zien tijdens de Rising Architecture conferentie in het Deense Aarhus, laat de ontwerpkracht van de Deense architectuur zien. Foto Harm Tilman

Betekenis ontwerp verandert

Als me in Aarhus een ding duidelijk is geworden, is het dat ontwerpen een geheel andere betekenis heeft dan dertig jaar geleden. In die tijd werd het ontwerp geïntroduceerd als een manier om een nieuwe en betere vorm te geven aan een object. Objecten waren niet alleen een logische consequentie van hun functie, maar kenden ook een vorm. Van een gebouw werd verlangd dat ze “niet alleen functioneel maar ook mooi” was.

100%

Binnenstad Rotterdam met onder andere het Robecogebouw en het Beursgebouw. Foto Harm Tilman

Functionalisme was dominant

Dat had een zekere logica, zeker als je bedenkt dat men in die tijd afscheid begon te nemen van het functionalisme dat tot diep in de jaren zeventig van de twintigste eeuw de dominante ontwerpopvatting was geweest. Nadeel was echter dat als ze eenmaal waren vastgesteld, snel kon worden bezuinigd op de meest mooie ontwerpen.

100%

Het Weena in Rotterdam, gezien vanaf de Shell toren. Foto Harm Tilman

Ontwerpen gaat breder en hoger

Ontwerpen heeft nu echter al lang geen betrekking meer op alleen de buitenkant. Het omvat veel meer en heeft betrekking op alle activiteiten die een rol spelen in de totstandkoming van de gebouwde omgeving; van de schets tot de planning, berekening, uitvoering, oplevering, exploitatie en gebruik van een gebouw. Ook wordt op steeds grotere schaalniveaus ontworpen.

100%

Ontwerpvoorstel ‘Stad en stedelingen, verleden en toekomst’ door LIST

Stad en haven

Op de gelijktijdig gehouden tentoonstelling ‘Collection of Solutions’ werden innovatieve oplossingen op de terreinen van constructie, materialen en productiemethoden gepresenteerd. Aarhus is de grootste havenstad van Denemarken en ondergaat grote veranderingen. Het Franse architectuurbureau LIST introduceerde een aantal ‘magneten’ die de ruigheid van de haven aangrijpen en de stedelingen uitnodigen actief deel te nemen aan de toekomst van het havengebied. Opvallend is dat deze ontwerpvraag met een zekere bescheidenheid wordt gesteld.

100%

Smak ontwierp een nieuw leeromgeving zonder nieuwe scholen te bouwen

School en leeromgeving

Het team van SMAK boog zich over de vraag hoe je het schoolsysteem en de leeromgeving kunt aanpassen zonder nieuwe scholen te bouwen. Iedere afdeling en gebied van de school zijn ontworpen met het oog op de cognitieve ontwikkeling en het professionele domein van de gebruiker. Deze strategie veronderstelt geen tabula rasa derhalve, maar een zorgvuldig opnieuw ontworpen schoolomgeving.

Olafur Eliasson ontwierp het regenboog panorama dat is geplaatst op het dak van het ARoS Aarhus Art Museum. Foto Harm Tilman

Klimaatverandering en energieverbruik

Toch worden ook globale uitdagingen niet uit de weg gegaan. De klimaatverandering leidt tot extreme regenval en droogte. Steden moeten zo worden ontworpen dat ze grote hoeveelheden water kunnen verwerken en tegelijkertijd langere periodes van droogte kunnen overleven. Voor het energiegebruik geldt een vergelijkbare uitdaging: gebouwen moeten een flexibele energieconsumptie mogelijk maken.

Carina Serritzlew opent Rising Architecture. Foto Harm Tilman

Uitdagingen voor ontwerpcultuur

De Deense ontwerpcultuur gaat de grote uitdagingen die de verstedelijking stelt niet uit de weg, zei Carina Serritzlew die de conferentie opende. Tot de topics waar de de architectuur mee te maken heeft, rekende zij naast verstedelijking en klimaatverandering, zaken als inclusion, designing for life en future skills.

Daan Roosegaarde hield een keynote tijdens Rising Architecture, getiteld ‘How do we design for life in a world of constant change?’ Foto Harm Tilman

Nieuwsgierig naar de toekomst

Daarbij sloot de lezing van Daan Roosegaarde aan het begin van de conferentie naadloos aan. Volgens hen zijn steden machines geworden die een groot potentieel tot vernietiging hebben. Je zou jezelf uit deze crisis moeten ontwerpen, aldus Daan. Zijn projecten zijn bedoeld om mensen nieuwsgierig naar de toekomst te maken, ze bewust te maken van hun situatie en ruimte voor experimenten te creëren. Het sterke van zijn projecten: ze verbinden werkelijkheden met elkaar die voorheen gescheiden waren. Zo creëerde hij het van Gogh fietspad, dat hij nadrukkelijk plaatste in zijn samenwerking met Heijmans.

Het Vincent van Gogh fietspad in Brabant door Daan Roosegaarde

Controverse en tegenstellingen

De notie dat ontwerpen kritisch denken en handelen ontmoedigt, een gedachte die in de jaren tachtig postvatte en sindsdien een hardnekkig voortbestaan leidde, kan in de prullenbak. Met de nieuwe betekenissen die het ontwerp krijgt, betreden we een geheel nieuw politiek terrein. Iedere keer als we de praktische details van ons materiële bestaan willen modificeren, in de stad, op school of met betrekking tot het klimaat, worden we geconfronteerd met controverses en tegenstellingen. Ontwerpen is niet langer mooi maken, maar dingen samenbrengen en tegenstrijdigheden en controverses aan het licht brengen. Alleen zo kun je, om Roosegaarde’s woorden te gebruiken, mensen nieuwsgierig maken naar hun toekomst.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels