blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 3: Wisselwerking en ontwikkeling

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In de vorige episode hebben we gezien hoe de ‘onzichtbare hand’ het grid heeft ingevuld, en hoe dat heeft meegewerkt aan een verzwakte positie van de consument. In deze episode wil ik laten zien hoe consument en producent ook kunnen samenwerken, waarbij wordt uitgegaan van de wensen van de eerste en niet op de wens van de laatste om te groeien.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 3: Wisselwerking en ontwikkeling

De ontwikkeling van het woonhuis

Om deze te schetsen ga ik terug naar een ver verleden, naar de tijd dat de Kaninefaten, of zoals ze tegenwoordig heten, de Cananefaten, zich in onze streken vestigden. Als eerste bouwden zij zich een dak boven het hoofd, niet te ver van de aanlegplaats van hun boten. En zij zorgden voor een vuurplaats binnen handbereik. Zo bleven zij droog als het regende, terwijl ze konden koken zonder gehinderd te worden door de rook.

Na verloop van tijd begonnen zij de wind als hinderlijk te ervaren. Een idee werd geboren: wanden aanbrengen. En zo kwamen ze in actie om dit op de een of andere manier te realiseren. Vervolgens leefden ze weer een tijdje in hun nieuwe situatie tot ze het lastig begonnen te vinden dat er buiten gekookt moest worden. Een nieuwe wens was geboren: het vuur naar binnen halen. De vuurplaats werd naar binnen verplaatst en het probleem van de rook werd opgelost door een opening aan te brengen in het bovenste deel van een kopgevel.

Wisselwerking

We zien hier hoe de beleving van bewoners kan leiden tot wensen om hun situatie te verbeteren. Nadat deze wensen ontstaan zijn volgt er een fase waarin men met elkaar overlegt hoe de gewenste verbeteringen gerealiseerd kunnen worden, waarbij er een wisselwerking ontstaat tussen de wensen en productieve mogelijkheden waar men over beschikt. Het resultaat is dat er een nieuwe situatie kan worden vormgegeven.

In deze nieuwe situatie ontstaan, onherroepelijk, nieuwe wensen, die weer uitnodigen tot nieuw overleg over wat mogelijk is. Steeds weer ontstaan er nieuwe wensen die leiden tot een wisselwerking tussen deze wensen en de productieve mogelijkheden, of in andere woorden tussen consumenten en producenten, die resulteert in ingrepen en in een nieuwe situatie.

Dit voorbeeld is misschien historisch niet correct, maar het illustreert intussen wel hoe de wisselwerking tussen consumenten en producenten de motor is van ontwikkelingen.

De onbetrouwbare consument

Eigenbelang was de basis voor de heilzame werking van de ‘onzichtbare hand’. Dit zien we nog terug in de invulling van het grid waar consumenten gehuisvest zijn in afzonderlijke woningen. Maar hoe heilzaam heeft de ‘onzichtbare hand’ nu eigenlijk gewerkt?

In hun isolement zijn consumenten kwetsbaar geworden terwijl producenten groot en machtig werden. Het streven naar eigenbelang is zo een hachelijke zaak geworden. Hoe kon dit zo uitpakken?

Aanvankelijk zal het voor consumenten een aantrekkelijk idee geleken hebben dat bakkers elkaar scherp zouden houden in hun streven de goedkoopste en toch lekkerste broodjes aan te bieden op de vrije markt. Maar hoe zag dit wereldbeeld eruit voor producenten? Zij werden geconfronteerd met consumenten die zeggen: ‘als ik ergens anders beter kan krijgen dan ben ik weg’. Wie zoiets tegen zijn of haar partner zegt tekent het doodvonnis van de relatie.

Verliezers

Adam Smith had weliswaar betoogd dat vertrouwen een voorwaarde was voor het goed functioneren van de ‘onzichtbare hand’, maar intussen steunde dit idee op de fundamentele onbetrouwbaarheid van de consument. Is het dan een verrassing dat producenten ‘groot en sterk’ proberen te worden en dat zij proberen de consument zoveel mogelijk in de hand te houden? Een moeilijke positie, temeer daar er concurrenten zijn die hetzelfde beogen.

Daardoor is ‘groot en sterk’ eigenlijk niet genoeg, dan is ‘de grootste’ hier het goede antwoord. Geen wonder dat de producent op hol geslagen is en de consument op alle mogelijke manieren onder druk probeert te zetten. En zo is de positie van de consument lang niet meer zo vrijblijvend en comfortabel als deze in eerste instantie dacht. Het lijkt erop dat producent en consument hier beiden verliezers zijn.

Een andere ruimtelijke opzet

Nu is er een manier om steden zo te bouwen dat zij uitnodigen tot een economie die is gebaseerd op de onderlinge betrokkenheid van consumenten en producenten, zodat de wisselwerking tussen de wensen van consumenten en de praktische mogelijkheden die producenten bieden, als basis kan dienen voor ontwikkelingen. Met andere woorden: van een coöperatieve economie. Hierover meer in de volgende episode.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels