blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 2: Hoe de ‘onzichtbare hand’ de stad vormt

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In de vorige episode hebben we gezien hoe de ‘onzichtbare hand’ bedrijven groot en de consument klein heeft gemaakt. In deze episode wil ik laten zien hoe de ‘onzichtbare hand’ de stad heeft gevormd.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 2: Hoe de ‘onzichtbare hand’ de stad vormt
a

Stedelijke centra

De verhandelbare kavels van het grid zijn in de dichtbebouwde centra vooral in handen zijn van grote ondernemingen. Hier kunnen zij hun eigen huisregels stellen, gehandhaafd door een eigen beveiliging. Dit kan ertoe leiden dat bezoekers die niet komen om te kopen, van het terrein worden verwijderd. Zoals scholieren die elkaar willen ontmoeten, muzikanten of mensen die flyeren. Naarmate bedrijven machtiger worden veranderen steeds meer openbare ruimten, die ‘van iedereen’ zijn,  in ‘publieke ruimten’ waar deze bedrijven de regels stellen.

Centrum Berlijn: eigen regels ‘Siemens’ Centrum Berlijn: eigen regels ‘Siemens’

De aanwezigheid van grote ondernemingen manifesteert zich hier ook door een alom aanwezige reclame.

Geschiedenis

Omdat de winstgevende exploitatie voorop staat ligt het voor de hand dat invullingen van het grid die niet winstgevend meer zijn worden vervangen door nieuwe initiatieven. Zo worden verwijzingen naar het verleden automatisch gewist. Dat dit leidt tot een zeker gemis moge blijken uit het feit dat nieuwe invullingen niet zelden naar het verleden verwijzen. Zoals het hieronder afgebeelde ‘Italiaanse pleintje’ in Phoenix, Arizona.

Phoenix Arizona, 2008 Phoenix Arizona, 2008

Een ontwikkeling die niet automatisch leidt tot historisch besef, zoals moge blijken uit de volgende anekdote: een Amerikaanse toerist die op bezoek is in een Engelse stad vraagt aan een inwoner waarom men het kasteel (uit de twaalfde eeuw) nu juist midden in het winkelcentrum heeft gebouwd, waar het eigenlijk in de weg staat.

Door de eenzijdig op exploitatie gerichte omgang met het grid verliezen bewoners hun cultureel erfgoed en daarmee materiële verwijzingen die perspectief bieden op het verleden van hun cultuur.

Periferie

Intussen is de consument terecht gekomen in de periferie van de stedelijke gebieden. Dat men bij het idee van de ‘onzichtbare hand’ is uitgegaan van de veronderstelde heilzame werking van het eigenbelang is terug te vinden in de lay-out van deze woonbuurten, waar de privacy van individuele huishoudens voorop staat. Hier wordt de consument, gescheiden van zijn lotgenoten, geconfronteerd met een nimmer aflaten de stroom van reclames die de woning binnenkomt via de televisie en de sociale media. Reclames die op hun effectiviteit zijn getest door hersenscans, en die tot doel hebben de consument te verleiden tot de aankoop van meer en meer producten.

Gebouwd voor de privacy van het individuele huishouden Gebouwd voor de privacy van het individuele huishouden

Overdonderd en op hol geslagen

Zo staat de kleine consument tegenover de grote bedrijven. Niet alleen in de economie maar ook in de gebouwde omgeving. Helaas heeft de ‘onzichtbare hand’ er niet voor kunnen zorgen dat consumenten tot hun recht komen in hun onderhandeling met producerende bedrijven. In plaats daarvan worden zij dagelijks overdonderd door producenten die op hol zijn geslagen. En zo dreigen consumenten te vergeten wat zij zelf belangrijk vinden, terwijl producenten uit het oog verliezen ‘waar ze het voor doen’. Intussen koloniseren zij steeds meer van de openbare ruimte in de centra van grote steden, terwijl zij cultureel erfgoed opofferen omwille van de winst.

Een andere economie

In de volgende episode kijken we naar de mogelijkheid van een samenspel tussen consumenten en producenten, waardoor ontwikkelingen kunnen worden gebaseerd op een wisselwerking tussen consumenten en producenten. Daarna is het tijd om te bezien of deze wisselwerking door een andere vorm van stedenbouw kan worden bevorderd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels