blog

Blog – Ontwerp van circulaire gebouwen

Architectuur

Door Harm Tilman – Nu de crisis in de architectuur oplost, onderzoeken ontwerpen hoe de architectuurpraktijk relevant kan zijn voor de mensen die ze dient. Deze zoektocht voert onder andere naar het gebied van de ecologie. Kunnen gebouwen deel worden van een continu en circulaire proces van hergebruik?

Blog – Ontwerp van circulaire gebouwen

Architectuur bloeit op. Dit jaar ontvingen we liefst 390 inzendingen voor onze ACR17 Awards, een record aantal inzendingen en aanzienlijk meer dan vorig jaar. Het is iets om blij mee te zijn: een indicatie van het feit dat het weer goed gaat in de architectuur en de ontwerpwereld. Of het herstel doorzet? Dat hangt van veel zaken af, bijvoorbeeld of geïnvesteerd gaat worden in infrastructuur en woningbouw.

Peter Zumthor, Kunsthaus, Bregenz 1997

Relevantie voor architectuur

Hoe het ook zij, de vraag waar de architectuur nu voor wordt staat is hoe ze relevant kan zijn, respectievelijk opnieuw kan worden voor de levens en de personen die ze dient. Gebouwen zijn zeer complex. Ze worden ontworpen met het oog op het programma, de locatie, de opdrachtgever en de omgeving. Architecten maken keuzes hoe deze elementen samenkomen in een project.

Peter Zumthor, Swiss Sound Pavilion, Expo, Hannover 2000 

Architectuur en ecologie

De ecologie is van oudsher een wezenlijk architectonische aangelegenheid, en omgekeerd is architectuur een ecologische aangelegenheid. De omgeving is een kader waarin architectuur tot stand komt, maar ze wordt door architectuur ook afgebakend tot een metabolische activiteit. Zo ontstaan uiteenlopende betekenissen en consequenties, grofweg op alle schaalniveaus waarop architectuur opereert, van stoel tot stad.

Francis Kéré, weeshuis in Koudougou, Burkino Fasso, 2016 Foto Iwan Baan

Genoegens als zon, licht, lucht, natuur en voedsel

Het gaat om het creëren van gebouwen waarin culturele en natuurlijke genoegens als zon, licht, lucht, natuur en voedsel, goed tot hun recht komen, met als doel om de kwaliteit te verbeteren van het leven van de mensen die er wonen en werken.

Francis Kéré, weeshuis in Koudougou, Burkino Fasso, 2016 Foto Kéré Architecture

Materialen

Voor zijn werk ontving architect Francis Kéré afgelopen week de Prins Claus Award. Zijn gebouwen zijn gemaakt met organische materialen, zoals steen, aarde en hout, in combinatie met stalen constructies die weer uit elkaar kunnen worden gehaald voor toekomstig gebruik. Kéré verwierf bekendheid met de school die hij in Laongo (Burkina Faso) heeft gemaakt. Een vergelijkbare benadering zien we terug in het Noomoo weeshuis dat hij onlangs in Koudougou (Burkina Faso) opleverde.

Francis Kéré, weeshuis in Koudougou, Burkino Fasso, 2016 Foto Iwan Baan

Noomoo weeshuis door Francis Kéré

Het project is opgezet als een klein dorp rond een ​​gemeenschappelijke buitenruimte. Het bestaat uit 5 modulaire gebouwen, een eetzaal in de openlucht en een werkplaats met opslag- en kleedkamers. Door de situering van gebouwen en hoven, worden verschillende leef- en werkruimtes gearticuleerd. Op deze manier speelt de architectuur in op de behoeften en de privacy van de bewoners, met behoud van een gevoel van veiligheid en controle voor het personeel.

Francis Kéré, weeshuis in Koudougou, Burkino Fasso, 2016 Foto Iwan Baan

Lokale en gerecyclede materialen

Het project combineert economische bouwproducten met lokale natuurlijke materialen. In de muren en op de buitenvloeren is een laterietsteen verwerkt, terwijl voor de gewelven gebruik is gemaakt van veel lichtere kleiblokken. De metalen daken beschermen de gebouwen tegen regen en direct zonlicht, terwijl het interieur passief wordt geventileerd. Bij dat laatste spelen ook de verticale, met muggengaas beklede ramen een rol. Ze zijn voor een deel gemaakt uit materialen die gerecycled zijn uit een verderop gelegen werkplaats.

Francis Kéré, weeshuis in Koudougou, Burkino Fasso, 2016 Foto iwan Baan

Circulaire economie

Projecten als die van Kéré leveren een bijdrage aan wat tegenwoordig de circulaire economie wordt genoemd. Drie figuren zijn in de ontwikkeling van dit concept belangrijk geweest: de Amerikaanse landschapsarchitect John T. Lyle, de Zwitserse architect Walter R. Stahel en het duo van de Duitse chemicus Michael Braungart en de Amerikaanse architect William McDonough. Zij introduceerden het idee dat alle materialen in bouwprocessen te beschouwen zijn als bestanddelen van een continu, circulair proces.

Het concept van Cradle-to-Cradle

Madaster

In ons land is Thomas Rau een van de voorvechters van een dergelijke circulaire bouwproces. Rau trapte zijn architectonische praktijk af met gebouwen die zich onderscheiden door hun kleinst mogelijke ecologische voetafdruk, maar maakt zich de laatste jaren vooral hard voor een circulaire economie. Rau werkt aan de introductie en instelling van het Madaster, een systeem waarmee de waarde van in gebouwen opgeslagen grondstoffen kan worden hernomen en waarvoor partijen verantwoordelijkheid dienen te nemen.

Lees ook: Thomas Rau: “Om circulair te worden, moeten we oefenen in doen wat nodig is”

Ontwerp van grondstoffenbanken

De uitdaging is niet gering: gebouwen ontwerpen op zo’n manier dat ze deel worden van een continu proces van hergebruik. Hoe kunnen architecten deze gebouwen in al hun complexiteit voorstellen en materialiseren? Wat zijn de tools waarmee je dat kunnen doen? Hoe doe je dat, een gebouw tekenen als een grondstoffenbank? Want ook deze gebouwen zullen even rijk, comfortabel en gedetailleerd moeten zijn als die uit voorbije tijden.

Projectbezoek

Komende donderdag 14 september gaan we tijdens het projectbezoek aan Alliander over deze onderwerpen in gesprek met Thomas Rau en Bart Blokland. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar, dus als je zin hebt om te komen, meld je dan hier aan.

Interview Thomas Rau

In de komende editie van de Architect wordt ingegaan op de architectuur van de circulaire economie, andere andere via een uitgebreid interview met Thomas Rau. Dit gesprek kun je hier lezen (alleen voor abonnees).

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels