blog

Blog – Icoongebouwen in de lift

Architectuur

Door Harm Tilman – In de architectuur wordt de roep om nieuwe iconen groter. Icoongebouwen zitten duidelijk weer in de lift, de omstandigheden zijn echter veranderd. De brand in de Grenfell toren van Londen staat symbool voor de behoefte aan systeemveranderingen in deze tijd.

Blog – Icoongebouwen in de lift
Artist impression gebouw Winy Maas, kosteloos

Recent lanceerde architect Winy Maas in de Amsterdamse krant het Parool het idee om rondom het IJ een promenade van internationale allure te maken. In de ogen van Rotterdams meest getalenteerde fabuleur zijn daar iconen voor nodig, beeldbepalende gebouwen. Ter inspiratie ontwierp hij alvast een groot icoongebouw met drie andreaskruisen. Zijn uitspraken deden in Amsterdam de nodige stof opwaaien en werden onmiddellijk geparodieerd.

Al snel zagen diverse parodieën op Winy Maas’ icoongebouw aan het Ij in Amsterdam het licht. Beeld Kees van der Hoeven

Bilbao als succesfactor

Icoongebouwen zijn al weer een tijdje in zwang in de Westerse cultuur. Het Guggenheim museum in het Spaanse Bilbao liet zien hoe succesvol een stad daarmee kan zijn. Daarna wilde iedere serieuze burgemeester een Gehry of een Hadid om dezelfde effecten te bereiken. De economische crisis maakte aan dit mechanisme een abrupt einde. Door de vertraging die in de bouw zit, werden de afgelopen jaren nog diverse icoongebouwen opgeleverd, waaronder Maas’ eigen Markthal. De vraag is of thans nieuwe icoongebouwen zijn te verwachten.

Druk op centrum verlichten

Afgaande op Maas, is het verlangen naar icoongebouwen opnieuw springlevend. Volgens hem zijn ze een oplossing voor veel van de problemen waar Amsterdam mee worstelt. Iconen zouden bewoners en toeristen kunnen verleiden naar andere delen van Amsterdam te trekken en zo helpen de druk op het centrum te verlichten en op te lossen. “Laten we niet bang zijn. Door iconen te bouwen, kunnen we de stad ophangen aan nieuwe bakens”, tekende de krant uit zijn mond op.

De Markthal in Rotterdam door MVRDV is een eigentijds icoongebouw met een grote stedebouwkundige betekenis

Contrast met omgeving

Maas is met zijn bureau MVRDV als geen ander in staat dergelijke gebouwen te maken. Gebouwen die een contrast vormen met hun omgeving, dankzij hun schaal een zekere monumentaliteit bereiken, en een symbolische waarde krijgen voor de samenleving waarin ze zijn neergezet. Toch waag ik te betwijfelen of dit alleen aan de architectuur is toe te schrijven. Minstens zo belangrijk lijken mij de politieke en economische krachten die achter de bouw van deze gebouwen zitten.

De voorgevel van Markthal in Rotterdam door MVRDV architecten

Onverantwoordelijke deregulering

Enkele weken geleden fakkelde in London de Grenfell toren af. 80 mensen vonden daarbij de dood. Dubbel zo triest is, dat de toren in 1974 op zo’n manier was gebouwd dat het vuur nauwelijks van verdieping naar verdieping kon overslaan, maar dat de renovatie van 1,5 jaar geleden de verspreiding van het vuur juist heeft versneld. Zo bezien is de brand een direct gevolg van absurde besparingen, maar ook van onverantwoordelijke deregulering. Het beeld van deze brand staat daardoor letterlijk in het collectieve geheugen gebrand.

Een ware Towering Inferno: de brand in de Londense Grenfell toren

Ondoordachte renovatie

Doordat de constructie de enorme hitte van de brand wist te weerstaan, staat de uitgebrande toren ook nu nog overeind. Het zwart geblakerde gebouw is uitgegroeid tot een symbool van alles wat bij een ondoordachte renovatie kan misgaan. Het is daarmee het symbool geworden voor de vele aspecten die hebben geleid tot zijn destructie. Ook de Grenfell is een icoongebouw, hoewel ze dat werd op een manier die vooraf nooit en never was voorzien.

Interieur van een appartement in de uitgebrande Grenfell toren

Icoonstatus

Icoongebouwen zijn van alle tijden. Ze worden gebouwd op maatschappelijke en politieke omstandigheden van een tijd. Ondanks alle intenties, bereiken lang niet alle gebouwen een icoonstatus. Grenfell is een icoongebouw dat symbool staat voor de behoefte aan systeemverandering die kenmerkend is voor deze tijd.

De Grenfell toren na de brand

Branden in megastallen

Wat dit betreft vormen de recente branden in megastallen, waarbij duizenden dode varkens en kippen waren te betreuren, een interessante parallel. Twintig jaar geleden ontwierp Winy Maas een serie varkensflats als oplossing voor alle ruimtelijke problemen waar deze sector in die tijd mee kampte. De recente, grote brand in de megastal van Erichem laat zien dat de tijden zijn veranderd. We zijn niet alleen anders over varkens en hun welzijn gaan denken, maar ook is de behoefte gegroeid aan oplossingen voor de fouten die de afgelopen dertig jaar onmiskenbaar in onze systemen zijn geslopen.

 

Brand in de megastal van Erichem. Beeld Animals Today

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels