blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 1: Het grid en de ‘onzichtbare hand’

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In deze serie wil ik laten zien hoe het ruimtelijke ontwerp van steden kan worden ingezet om een op hol geslagen economie weer in haar element te brengen en af te stemmen op de consument.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 1: Het grid en de ‘onzichtbare hand’

Land Ordinances en het grid

In 1784, 85 en 87 werden in de Verenigde Staten de ‘Land Ordinances’ aangenomen, drie wetten waardoor het land kon worden verdeeld in verhandelbare ‘porties’.

Zo werd het gehele territorium verdeeld in vierkante ‘Townships’ van 6 bij 6 mijl, die werden onderverdeeld in (36) ‘sections’ van 1 bij 1 mijl. Deze sections werden weer onderverdeeld in (640) ‘broadacres’ van 50 bij 80 meter. Deze opzet is nog steeds te herkennen, niet alleen in het landschap maar ook in de steden van de Verenigde Staten.

Een interessant experiment dat ondernemers de vrijheid zou moeten bieden om grotere of kleinere stukken land aan te kopen en deze te exploiteren door middel van landbouw, industrie, winkels of woningbouw. Een experiment waarin ruimtelijke ordening en economie een huwelijk aangingen, waarbij de voorgestelde verkaveling een wegennet impliceerde in de vorm van een rechthoekig grid, dat zich in de geschiedenis al ruimschoots had bewezen: dit liet alle mogelijke invullingen toe.

De ‘onzichtbare hand’

Door ondernemers de vrije hand te geven zou het land tot bloei komen, die gedachte  hadden Bernard Mandeville en Adam Smith in het begin en halverwege de 18e eeuw aannemelijk gemaakt. Als iedere producent de kans krijgt om producten aan te bieden op een vrije markt, dan zal dan zal iedere consument zijn of haar deel krijgen. Zo zouden bijvoorbeeld bakkers die hun brood aanbieden op de vrije markt allen proberen het beste brood voor de laagste prijs aan te bieden.

Een proces van vraag en aanbod waar de consument van zou profiteren, terwijl de bakkers scherp zouden blijven en steeds nieuwe en betere producten aanbieden. Het zou zijn alsof een ‘onzichtbare hand’ ervoor zorgde dat aan ieders behoefte voldaan werd. Een verleidelijke theorie die het nastreven van eigenbelang tot deugd had verheven.

Lucas van Valckenborch - Meat and Fish Market (Winter) Lucas van Valckenborch – Meat and Fish Market (Winter)

De praktijk

Heeft deze theorie zich bewaarheid? Heeft de werking van de ‘onzichtbare hand’ geleid tot wat men verwachtte: een ontwikkeling van producten waarbij iedereen aan zijn trekken zou komen?

Ondernemingen zijn steeds groter geworden. Onder het motto ‘groei moet’ organiseren zij zich mondiaal: de globalisering. De consument daarentegen wordt steeds kleiner: omwille van de groei wordt deze meer en meer onder druk gezet om de aangeboden producten af te nemen. Intussen is een hele wetenschap ontstaan die onderzoekt hoe men de consument tot kopen kan verleiden. Als in de vijftiger jaren onderzocht Victor Gruen hoe men supermarkten zo kon inrichten dat klanten er zo veel mogelijk kochten. In deze tijd wordt met hersenscans onderzocht wanneer reclameboodschappen het meeste effect hebben. Neuromarketing.

Neuromarketing Neuromarketing

Intussen beleggen techbedrijven uit Silicon Valley (aan de Stanford University) symposia rond de vraag hoe zij apps verslavender kunnen maken, om consumenten meer en meer aan hun smartphone te binden (het woord verslaving wordt hier vermeden) zodat providers steeds meer waardevolle data kunnen verzamelen, die weer kunnen worden gebruikt om de verkoop van producten te bevorderen.

Verslaving Verslaving

De ‘onzichtbare hand’ heeft dus grote invloed gehad op de consument, die steeds meer is gemanipuleerd en onder druk gezet, door grote bedrijven die uit zijn op groei. Zo komen consumenten steeds minder toe aan hun eigen wensen en behoeften.

Deze vervreemding heeft haar spiegelbeeld bij producenten die geen contact meer hebben met de consument. Als zij zich niet zo sterk op hun groei concentreerden, zouden zij beseffen dat zij niet meer weten ‘voor wie zij het allemaal doen’.

De ‘onzichtbare hand’ heeft, door de Land Ordinance wetten, ook een duidelijke invloed gehad op de vorming van de (Amerikaanse) steden. Hierover gaat de volgende episode.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels